Những kỷ vật đi B trở về

Phiếu gửi vàng, tài sản thời điểm ông Nguyễn Hữu Phán lên đường đi B. Ảnh: C.P

Ngay trong những ngày thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm, có một cuộc “đoàn tụ” của những kỷ vật thiêng liêng được cơ quan lưu trữ tổ chức cho những gia đình thân nhân cán bộ đi B.

Bà Nguyễn Thị Phương Thảo, nhà ở đường Lý Tự Trọng (phường Hải Châu) là một trong 4 gia đình may mắn được nhận lại kỷ vật đi B của người thân gửi ở Ủy ban Thống nhất (nay do Trung tâm lưu trữ Quốc gia III bảo quản) cách đây 60 năm. Cha bà là ông Nguyễn Hữu Phán, một trong những cán bộ lão thành cách mạng ở Đà Nẵng, cống hiến cho đất nước từ trước Cách mạng Tháng Tám.

Bà Thảo mắt đỏ hoe khi hồi tưởng về ba mình. Ông Phán nguyên là cán bộ bưu vận của Quân khu 5, tham gia hoạt động cách mạng từ trước năm 1945. Những năm chiến tranh ác liệt, thời gian ông Phán sống hầu như ở trên rừng. Ông và vợ gặp nhau rồi được đơn vị tổ chức lễ cưới đơn sơ ngay trên chiến trường. Năm 1976 ông nghỉ hưu, sống với vợ con tại Đà Nẵng. Đến 2008, vị lão thành cách mạng qua đời.

Qua câu chuyện về những ngày tháng gian khổ mà đẹp đẽ ở chiến trường của cha, bà Thảo hiểu hơn về một thế hệ đã dành trọn tuổi trẻ cho đất nước, rời gia đình, gác lại cuộc sống riêng để lên đường đi theo tiếng gọi của Tổ quốc. Ba, mẹ của bà cũng là những người như vậy.

Một ngày giữa tháng Bảy, khi cả nước đang dồn dập thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm, bà Thảo mở tin nhắn điện thoại và thắt nghẹn khi thấy những dòng thông tin tìm kiếm thân nhân kỷ vật được bảo quản ở Trung tâm Lưu trữ quốc gia III. Khi đọc cái tên “Nguyễn Hữu Phán (mật danh Nguyễn Đông), quê Duy Xuyên, Quảng Nam… với các thông tin ngày vào Đảng, lý lịch trích ngang hầu như trùng khớp, bà Thảo rối bời đến độ suýt làm rơi chiếc điện thoại xuống nền đất.

Bà Trần Việt Hoa, Giám đốc Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III, cho biết trong hàng trăm ngàn tài liệu Nhà nước, bảo vật quốc gia, đơn vị này hiện lưu trữ một khối kỷ vật rất thiêng liêng của những cán bộ đi B. Theo bà Hoa, giai đoạn 1959-1975, để tăng cường cho chiến trường miền Nam, nhiều cán bộ đã nhận lệnh của tổ chức để lên đường (đi B).

Theo quy định, tất cả tài sản, giấy tờ, tư trang phải gửi lại cho Ủy ban Thống nhất cất giữ đến khi nào chủ tài sản trở về thì nhận lại. Dù vậy, rất nhiều người đã gửi lại những gì mình có để khoác ba lô hướng vào Nam và mãi mãi không về. Đó là lý do mà kỷ vật tới nay vẫn nằm lại ở kho lưu trữ.

Với trường hợp ông Nguyễn Hữu Phán, bà Hoa cho biết lúc vào Nam, ông gửi lại giấy tờ tùy thân, bản tự kể chuyện, lý lịch Đảng cùng một chiếc nhẫn vàng. Hơn 60 năm qua, Ủy ban thống nhất tìm cách liên lạc nhiều lần nhưng vẫn không có người nhận.

Mới đây, khi Chiến dịch 500 ngày đêm được triển khai mạnh mẽ, cơ quan lưu trữ đã gửi thông tin tìm kiếm nhân thân ông Phán qua các phương tiện thông tin đại chúng và rất may mắn là tìm được chính con gái ông là bà Nguyễn Thị Phương Thảo.

Nhẫn vàng, giấy tờ ông Nguyễn Hữu Phán gửi lúc đi B được trao trả cho người thân. Ảnh: C.P

Sáng 17/8, căn phòng của Trung tâm Lưu trữ lịch sử Đà Nẵng chật kín người. Những thùng nhỏ chứa hồ sơ, kỷ vật được niêm phong cẩn mật, đặt trên chiếc bàn phủ tấm vải đỏ. Sau nghi thức thăm hỏi, chào đón, xác minh tên tuổi thân nhân kỷ vật đi B, bà Trần Việt Hoa cùng cán bộ Trung tâm Lưu trữ lịch sử Đà Nẵng tra chìa khóa mở hòm đựng kỷ vật. Những bì thư nhỏ kèm hộp cứng tiếp tục được lấy ra, đặt trên khay trải vải đỏ trang trọng.

Khi bà Hoa đeo găng tay màu trắng, cầm bì thư ghi rõ tên ông Nguyễn Hữu Phán rồi khui niêm phong, lấy ra một nhẫn vàng kèm các bản sao tài liệu tự thuật của ông Phán thì ở phía dưới bà Thảo hai tay ép chặt vào ngực rồi vỡ òa: “Đúng là hồ sơ của ba đây rồi, nét chữ này làm sao con quên được. Cảm ơn mọi cơ may cho gia đình được nhìn thấy ba trở về một lần nữa” - bà Thảo xúc động nói.

Hồ sơ bà Thảo nhận được ngoài các trang giấy, tài liệu đi B của ba còn có một nhẫn vàng - chiếc nhẫn mà có lẽ để có được thì người cha của bà đã chắt chiu, dành dụm, gửi gắm những ước mơ dự định cho tương lai cô con gái trước khi lên đường vào Nam. Giờ đây, kỷ vật ấy là vàng, nhưng giá trị còn lớn hơn mọi thứ vàng bạc châu báu cộng lại.

4 hồ sơ, tài sản cán bộ đi B được trao trả cho các gia đình ở Đà Nẵng

Ngoài gia đình bà Thảo, trong đợt trao trả kỷ vật đi B cho thân nhân Đà Nẵng diễn ra vừa qua còn có 3 thân nhân cán bộ đi B khác được nhận kỷ vật, trong đó có 2 gia đình nhận được tài sản là vàng. Các gia đình này gồm: Gia đình ông Nguyễn Văn Đính, gia đình liệt sĩ Nguyễn Văn Kim, gia đình ông Trần Trung Phương.

Những hồ sơ này được các cán bộ đi B gửi cho Ủy ban Thống nhất, sau này được Trung tâm Lưu trữ quốc gia III cất giữ, bảo quản cho tới nay.