Những người 'gieo mầm xuân' dưới chân Sơn Bạc Mây

Ở độ cao hơn 1.500m so với mực nước biển, hành trình đi lên của Sin Suối Hồ không khởi nguồn từ một dự án lớn hay dòng vốn dồi dào, mà bắt đầu từ một mô hình HTX – HTX Trái Tim Sin Suối Hồ do trưởng bản Vàng A Chỉnh và mục sư Hảng A Xà khởi xướng. Chính mô hình ấy, cùng sự đồng lòng của cộng đồng, đã mở ra vận hội mới cho bản làng.

Hành trình lật trang số phận

Sin Suối Hồ cách trung tâm TP. Lai Châu cũ khoảng 30km, nhưng nhiều năm trước, quãng đường ấy là một hành trình vất vả. Con đường vào bản nhỏ hẹp, gập ghềnh đá, càng khiến Sin Suối Hồ thêm cách trở với bên ngoài. Sinh kế của người dân khi đó chủ yếu dựa vào vài loại nông sản tự cung tự cấp, cái nghèo đeo bám từng nếp nhà.

Trong ký ức của người dân, cuộc chiến với thuốc phiện ở Sin Suối Hồ không diễn ra trong ngày một ngày hai. Phải mất hàng chục năm bền bỉ, Sin Suối Hồ mới từng bước thoát khỏi “vòng kim cô” của nghiện ngập.

Diện mạo nên thơ của Sin Suối Hồ ngày nay.

Nằm giữa không gian hùng vĩ của dãy Hoàng Liên Sơn với khí hậu mát mẻ quanh năm, nơi đây sở hữu thác Trái Tim thơ mộng, cùng những đỉnh núi nổi tiếng như Bạch Mộc Lương Tử, Tả Liên Sơn, Sơn Bạc Mây - những cái tên đã sớm quen thuộc với cộng đồng trekking. Với tư duy nhạy bén của người đứng đầu bản làng, tiềm năng du lịch cộng đồng dần hiện rõ trước mắt vị trưởng bản.

Ngày nay, những mái nhà homestay của HTX Trái Tim Sin Suối Hồ len lỏi giữa rừng cây.

Năm 2014, khi những con đường bê tông được mở từ sự đồng thuận hiến đất, góp công của người dân, trưởng bản Chỉnh cùng mục sư Xà đã nhìn thấy lối đi mới cho bản làng, rồi HTX Trái Tim Sin Suối Hồ ra đời từ đó. Từ một bản làng khép kín, Sin Suối Hồ bắt đầu bước ra thế giới bên ngoài bằng chính những giá trị bản địa của mình.

Giữ hồn núi, mở lối làm ăn

Ban đầu, HTX Trái Tim chỉ có 12 hộ tham gia, với số vốn góp mỗi hộ thành viên trong khoảng 100 triệu đồng. Nhưng chính từ quy mô nhỏ ấy, một hướng đi mới cho du lịch Sin Suối Hồ đã được hình thành – bài bản hơn, chuyên nghiệp hơn, song vẫn giữ trọn bản sắc của bản Mông vùng cao.

Ông Vàng A Chỉnh, Trưởng bản Sin Suối Hồ, chia sẻ: điểm khác biệt của du lịch nơi đây không nằm ở những công trình lớn hay doanh nghiệp đứng sau, mà việc người dân cùng bàn bạc, thống nhất cách làm, lấy việc giữ gìn bản sắc và con người làm gốc.

Giám đốc HTX Hảng A Xà (bên trái) trực tiếp theo dõi từng công đoạn phục vụ du khách.

“Chúng tôi làm du lịch không chỉ vì lợi nhuận, mà bằng cả trái tim - đúng như tên gọi của HTX - để giới thiệu một Sin Suối Hồ chân thật, thân thiện đến với du khách gần xa”, ông Chỉnh nói.

Cùng chung quan điểm ấy, mục sư Xà - giám đốc HTX, xác định du lịch càng hiện đại bên ngoài, Sin Suối Hồ càng chọn cách làm mộc mạc, chậm rãi. Từ cảnh quan đến ẩm thực, mọi thứ đều hướng tới sự nguyên sơ, sạch lành, để mỗi du khách khi rời đi mang theo cảm giác bình yên và một ký ức đẹp về bản làng.

Những nét mộc mạc ấy vẫn hiện hữu trong từng mái nhà gỗ, khu vườn nhỏ với cây ăn quả, chậu địa lan, giò phong lan khoe sắc trước hiên. Người dân cùng nhau giữ gìn không gian sống xanh, sạch, văn minh.

Để tạo thêm điểm đến hấp dẫn, các hộ tự nguyện góp ngày công, mang từng viên đá xếp lối mòn, tôn tạo đường đi đến thác Trái Tim, thác Tổ Ong, thác Tình Yêu – những thắng cảnh gắn với các câu chuyện dân gian đầy thi vị.

Ẩm thực bản địa cũng trở thành một phần không thể thiếu trong hành trình trải nghiệm của du khách: gà mèo vùi tro, thắng cố, mèn mén, lợn quay thảo quả, bánh dày, rượu thóc Sin Suối Hồ… Buổi tối, tiếng khèn, điệu múa, lời hát giao duyên của đội văn nghệ bản vang lên, giữ cho đời sống văn hóa cộng đồng luôn sống động.

Những nỗ lực bền bỉ ấy sớm được ghi nhận trong nước và quốc tế. Năm 2019, Sin Suối Hồ được Hiệp hội Du lịch Việt Nam trao Bằng khen “Làng du lịch cộng đồng tiêu biểu”. Năm 2023, HTX góp mặt trong danh sách 63 HTX nông nghiệp tiêu biểu toàn quốc.

Cùng năm, bản Sin Suối Hồ tiếp tục được nhận Giải thưởng Du lịch cộng đồng ASEAN lần thứ 3 và năm 2024 được Tổ chức Du lịch thế giới (UNWTO) đề cử vị trí “Làng du lịch tốt nhất thế giới”.

Đáng chú ý, vào tháng 9/2025, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã trao tặng Sin Suối Hồ danh hiệu “Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất”, ghi nhận những nỗ lực bền bỉ từ HTX trong công cuộc "lột xác" ngoạn mục của bản làng.

Khách du lịch hòa mình vào không gian nghề truyền thống Sin Suối Hồ qua từng đường kim, mũi chỉ.

Hiện nay, bản có hơn 30 hộ làm homestay với trên 70 phòng nghỉ, có khả năng đón khoảng 500 du khách mỗi đêm, cùng hệ thống nhà hàng, quán cà phê phục vụ khách tham quan. Vào mùa cao điểm, Sin Suối Hồ đón hơn 30.000 lượt khách, doanh thu từ du lịch đạt trên 3 tỷ đồng – con số đáng kể với một bản vùng cao từng trắng tay.

HTX đóng vai trò “nhạc trưởng” trong việc phân công, hỗ trợ các hộ dân. Nhà đủ điều kiện thì làm homestay; nhà khác tham gia trồng trọt, chăn nuôi, cung cấp thực phẩm sạch; dệt lanh, thổ cẩm, may váy áo, làm đồ lưu niệm.

Đáng chú ý, 5% doanh thu từ các hộ homestay được HTX trích lại để tái đầu tư cho các công trình chung và hỗ trợ các gia đình khó khăn, bảo đảm mọi người đều được hưởng lợi từ du lịch.

Một nét đặc biệt ở Sin Suối Hồ là các hoạt động phát triển kinh tế luôn được lồng ghép trong sinh hoạt cộng đồng và đời sống tinh thần. Mỗi tuần, bà con tập trung tại nhà nguyện để sinh hoạt, chia sẻ kinh nghiệm làm ăn, nhắc nhau giữ gìn nếp sống văn minh, đoàn kết.

Anh Vàng A La, thành viên HTX, cho rằng việc liên kết trong HTX đã giúp các gia đình cùng làm, cùng rút kinh nghiệm và chia sẻ khó khăn. “Người Mông có câu: Một đoạn củi không nấu chín nồi cơm, một sợi lanh không dệt nên tấm vải. Làm du lịch cùng nhau giúp chúng tôi gắn kết hơn và mạnh hơn”, anh nói.

Các thành viên HTX mở các buổi dạy tiếng Anh cho trẻ nhỏ trong bản, minh chứng rõ nét nhất cho thứ vốn đáng quý: lòng dân.

Nhân lực trẻ trong HTX, trong đó có các con của Giám đốc Hảng A Xà, nói tiếng Anh phục vụ du lịch một cách bài bản và sử dụng thành thạo nền tảng số để quảng bá hình ảnh Sin Suối Hồ với bạn bè năm châu.

Ông Xà quan niệm, “Đã giúp là phải giúp cho tới, nếu người dân không đủ năng lực làm, họ sẽ lại quay về với cái nghề manh mún cũ, về con số không. Nên nếu phải bỏ ra 5- 10 năm để đào tạo nhân lực, tôi thấy đó là lẽ dĩ nhiên”.

Vận hội nảy mầm từ lòng dân

Tận dụng hài hòa lợi thế nông nghiệp, lâm nghiệp và du lịch, HTX đã từng bước tạo dựng sinh kế bền vững cho người dân. Nếu như ngày ấy, cả bản chỉ hơn 120 hộ với khoảng 700 nhân khẩu, nhưng có tới 80% người nghiện thuốc phiện, 100% hộ thuộc diện nghèo, thì nay, mặc dù đã tăng lên 3.000 hộ dân sau sáp nhập, tỷ lệ hộ nghèo tại địa phương giảm còn hơn 32% – kết quả của sự đồng lòng giữa cấp ủy, chính quyền và cộng đồng.

Thu nhập bình quân đạt trên 38 triệu đồng/người/năm; hơn 120 hộ đã vươn lên thoát nghèo. Nhiều mô hình chăn nuôi, trồng trọt kết hợp cho doanh thu hàng trăm triệu đồng mỗi năm, góp phần định hình diện mạo kinh tế mới cho xã vùng cao biên giới.

Theo lãnh đạo UBND xã Sin Suối Hồ, thời gian tới địa phương sẽ tập trung triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia, phát triển nông nghiệp hàng hóa gắn với liên kết doanh nghiệp và HTX.

Sin Suối Hồ hôm nay không chỉ là “bản hoa địa lan”, mà còn là điểm đến du lịch sinh thái, trải nghiệm văn hóa giàu bản sắc. Dưới chân núi Sơn Bạc Mây, mùa xuân đang về cùng những ngôi nhà sáng đèn, tiếng cười của du khách và niềm tin mới của người dân bản. Cuộc hồi sinh ấy không đến từ phép màu, mà từ một mô hình đúng – ở đó, lòng dân chính là vốn quý nhất.

Vũ Hương