Những yếu tố cấu thành đô thị hạnh phúc trên thế giới

Ưu tiên không gian công cộng

Khái niệm hạnh phúc là vấn đề ngày càng nhận được nhiều sự quan tâm trong những năm gần đây. Ngày càng có nhiều nhận thức rằng chỉ xây dựng những thành phố hiệu quả và bền vững thôi là chưa đủ. Người dân muốn sống trong những thành phố mang lại cảm giác hạnh phúc và nuôi dưỡng trạng thái an sinh.

Theo CEO Laurence Kemball-Cook - nhà sáng lập Pavegen Systems, một trong những cách quan trọng để thiết kế các thành phố thông minh hướng tới hạnh phúc là ưu tiên các không gian công cộng.

Không gian công cộng xanh ở Thủ đô Seoul, Hàn Quốc. Ảnh: Parcitypatory

“Những không gian như quảng trường, công viên, trung tâm tham quan, trung tâm cộng đồng và cơ sở thể thao đóng vai trò thiết yếu trong việc xây dựng cảm giác cộng đồng và sự kết nối”, ông Laurence Kemball-Cook cho biết.

Các không gian này tạo cơ hội để mọi người tụ họp, giao lưu và tham gia vào những hoạt động yêu thích. Ngoài ra, các không gian xanh đã được chứng minh có tác động tích cực đến sức khỏe tinh thần - yếu tố rất quan trọng trong việc xây dựng các thành phố hạnh phúc.

Một yếu tố quan trọng khác để tạo ra các thành phố hạnh phúc là khả năng di chuyển. Thành phố cần được thiết kế sao cho người dân có thể di chuyển dễ dàng và hiệu quả. Điều này không chỉ bao gồm các phương tiện truyền thống như ô tô và xe buýt, mà còn cả những phương thức di chuyển thay thế như xe đạp và xe scooter.

Bằng cách ưu tiên khả năng di chuyển, các thành phố có thể giảm ùn tắc và giúp người dân tiếp cận dễ dàng hơn với những dịch vụ và tiện ích cần thiết, từ đó góp phần nâng cao cảm giác hạnh phúc và an sinh.

Một yếu tố quan trọng khác trong việc xây dựng các thành phố hạnh phúc là công nghệ. Thành phố thông minh là những đô thị sử dụng công nghệ để tối ưu hóa hiệu quả và cải thiện chất lượng cuộc sống của cư dân.

Công nghệ vỉa hè động năng triển khai thành công tại những khu vực có lưu lượng người đi bộ cao, như dự án tại Dupont Circle (Washington DC) hoặc trên các lối đi đông đúc, như đoạn vỉa hè nối nhà ga với trung tâm thị trấn tại Telford (Anh).

Các khu phố lớn (Superblocks) của Barcelona tạo ra những không gian công cộng đa dạng và hòa nhập. Ảnh: parcitypatory

Các dự án đổi mới này sử dụng nội thất đô thị tích hợp đèn LED hoặc trạm sạc điện thoại thông minh hoạt động bằng năng lượng tạo ra từ bước chân của người đi bộ. Một màn hình kỹ thuật số được bố trí thuận tiện để cung cấp thông tin và dữ liệu.

Việc lắp đặt loại vỉa hè mang tên thân mật “Bouncy Pavement” (vỉa hè nảy) đã giúp chính quyền và các nhà lãnh đạo địa phương tại Telford kết nối với người dân và cộng đồng theo cách được cư dân đánh giá cao.

Quyền đối với thành phố

Một khái niệm được các chuyên gia đô thị nhấn mạnh là Quyền đối với thành phố (Right to the City). Đây là yếu tố then chốt để xây dựng các “không gian bao trùm” theo đó người dân không chỉ được tiếp cận các nguồn lực đô thị, mà còn có quyền tham gia vào việc định hình và thậm chí thay đổi thành phố.

“Quyền tự do tạo ra và tái tạo các thành phố, cũng như chính bản thân chúng ta, theo tôi, là một trong những quyền con người quý giá nhất nhưng lại bị xem nhẹ nhiều nhất,” David Harvey - nhà khoa học xã hội nổi tiếng - người tiên phong phát triển khái niệm này cho biết.

Nhưng trên thực tế, điều này được thể hiện như thế nào?

Không gian bao trùm là những không gian có thể tiếp cận được với tất cả mọi người, bất kể độ tuổi, giới tính, thu nhập hay khả năng vận động. Các yếu tố có thể bao gồm thiết kế phổ quát, nhà ở giá phải chăng, và mô hình “thành phố 15 phút”.

Barcelona là một ví dụ sống động cho cách tiếp cận này. Dự án “Superblocks” (siêu khối đô thị) của thành phố đã giành lại không gian đường phố từ xe hơi, hồi sinh các khu phố góc bằng cách tạo cơ hội kinh tế cho doanh nghiệp địa phương, đồng thời hình thành những khu dân cư xanh, thông thoáng và sôi động - nơi mọi người đều được chào đón.

Các “siêu khối” này cũng hiện thực hóa mô hình thành phố 15 phút, nơi trường học, dịch vụ y tế, cửa hàng và không gian xanh đều nằm trong khoảng cách có thể đi bộ hoặc đi xe đạp đối với mọi cư dân.

Từ góc độ hạnh phúc, không gian bao trùm hỗ trợ hai nhu cầu tâm lý cốt lõi: Tính tự chủ và quyền làm chủ hành động. Theo Thuyết Tự Quyết (Self-Determination Theory), đây là những yếu tố thiết yếu đối với sự an sinh của con người, vì chúng hàm ý quyền tự do lựa chọn phù hợp với các giá trị và sở thích cá nhân.

Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) và Sáng kiến Chất lượng Cuộc sống của UN-Habitat đều xác định tính bao trùm là một trụ cột của an sinh.

Không gian cộng đồng

Một thành phố hạnh phúc cần có không gian cộng đồng - những nơi mà nền tảng xã hội của khu dân cư và của cả thành phố được hình thành.

Những không gian này đóng vai trò quan trọng trong việc nuôi dưỡng cảm giác gắn bó và chống lại sự cô đơn - yếu tố mà Báo cáo Hạnh phúc Thế giới xác định là một trong những rào cản lớn đối với hạnh phúc tập thể.

Tại Comuna 13 nổi tiếng ở Medellín (Colombia), hệ thống thư viện là minh chứng rõ ràng cho vai trò của không gian cộng đồng.

Những thư viện này đã trở thành điểm tựa xã hội, nơi mọi người có thể tụ họp, học tập và phát triển trong khi giao lưu với nhau. Công trình Parque Biblioteca San Javier, một dạng “công viên - thư viện” được thiết kế bởi kiến trúc sư, đóng vai trò như một trung tâm chung sống, thúc đẩy hòa nhập xã hội và sự tham gia của cộng đồng.

Không gian này không chỉ cải thiện khả năng tiếp cận thông tin mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống thông qua các hoạt động cộng đồng, giáo dục, thể thao, phòng họp cũng như các khu vực công cộng trong nhà và ngoài trời.

Theo nghiên cứu về hạnh phúc bền vững của Đại học Harvard, các mối quan hệ bền chặt là động lực đáng tin cậy nhất cho sự an sinh suốt đời. Những không gian chung này khuyến khích con người kết nối vượt qua khác biệt về hoàn cảnh, từ đó xây dựng lòng tin và sự thấu cảm.