Ninh Bình trao truyền và phát huy giá trị truyền thống văn hóa quê hương

Quần thể danh thắng Tràng An là điểm đến hấp dẫn thu hút nhiều du khách trong nước và quốc tế. Ảnh: Ngọc Linh

Sau sáp nhập tỉnh, Ninh Bình là vùng đất hội tụ tài nguyên văn hóa - lịch sử đặc sắc của vùng Đồng bằng Bắc Bộ. Toàn tỉnh có hơn 5.000 di tích đã được kiểm kê, trong đó có 10 di tích quốc gia đặc biệt, hàng trăm di tích cấp quốc gia và cấp tỉnh, cùng nhiều bảo vật quốc gia có giá trị lịch sử, mỹ thuật, khảo cổ, tôn giáo đặc biệt.

Nổi bật là các quần thể văn hóa, tâm linh như: Phủ Dầy, đền Trần, đền Thánh Nguyễn, đền Lảnh Giang, đền Trúc - Ngũ Động Thi Sơn, chùa Bái Đính, chùa Tam Chúc, chùa Long Đọi Sơn, chùa Phật Quang, chùa Địa Tạng Phi Lai, chùa Bà Đanh, nhà thờ Phát Diệm, Phú Nhai, Bùi Chu, chùa Phổ Minh... Tất cả hợp thành không gian văn hóa, tôn giáo phong phú, vừa mang giá trị bản địa, vừa có sức lan tỏa quốc tế.

Ninh Bình cũng là địa phương có hệ thống di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc với 40 di sản đã được công nhận, trong đó có Di sản “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Ninh Bình còn là “vùng đất làng nghề” với mạng lưới nghề thủ công truyền thống phong phú, mang giá trị thẩm mỹ cao như: đúc đồng Tống Xá, chạm khắc gỗ La Xuyên, sơn mài Cát Đằng, cây cảnh Vị Khê, dệt lụa Nha Xá, ươm tơ Cổ Chất, trống Đọi Tam, mộc Phù Lưu, gốm Quyết Thành, mây giang đan Ngọc Động, gốm Bồ Bát, cói Kim Sơn, thêu Ninh Hải, nghề thuốc Sinh Dược... Đây là nền tảng quan trọng để phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa, di sản, tâm linh, lễ hội, gắn với công nghiệp văn hóa và sáng tạo nghệ thuật.

Ninh Bình nức tiếng là vùng đất hiếu học, có truyền thống khoa bảng và giáo dục phát triển, là nơi sản sinh nhiều danh nhân, trí thức và nghệ nhân tài hoa. Hiện nay, nguồn nhân lực lao động từ 15 tuổi trở lên trên địa bàn tỉnh đạt khoảng 2.347.000 người, chiếm 53,8% tổng dân số.

Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, tỉnh Ninh Bình dẫn đầu toàn quốc về điểm trung bình tất cả các bài thi với điểm số 6,322 (toàn quốc là 5,722), với 10/12 môn thi có điểm trung bình trong tốp 10 tỉnh, thành phố dẫn đầu toàn quốc, trong đó có 5 môn dẫn đầu toàn quốc (Toán, Ngữ văn, Địa lý, Công nghệ - Công nghiệp và Công nghệ - Nông nghiệp).

Công tác giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn tỉnh được mở rộng và đa dạng về ngành nghề đào tạo; cơ sở vật chất, trang thiết bị, phương tiện đào tạo được nâng cấp, chuẩn hóa, đáp ứng nhu cầu đào tạo nhân lực có tay nghề cao. Đây là nền tảng thuận lợi để phát triển nguồn nhân lực du lịch chất lượng cao, có bản sắc văn hóa, kỹ năng nghề và tinh thần hiếu khách - yếu tố cốt lõi trong xây dựng thương hiệu điểm đến Ninh Bình.

Theo đồng chí Phó Giám đốc Sở Du lịch Nguyễn Cao Tấn, trong những năm gần đây, du lịch Ninh Bình được ghi nhận, vinh danh tại nhiều giải thưởng, bảng xếp hạng và danh hiệu uy tín trong nước, khu vực và quốc tế. Tốc độ tăng trưởng (giai đoạn 2020- 2025) về khách du lịch đạt 28%/ năm, về doanh thu du lịch đạt 45%/ năm.

Bình quân giai đoạn 2020-2025, lượng khách tăng 25,4%/năm, tổng thu du lịch tăng 43%/năm, đóng góp ngày càng lớn vào GRDP của tỉnh và tạo sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng dịch vụ. 8 tháng năm 2026, toàn tỉnh đón 19,787 triệu lượt khách, tăng 24,13% so với cùng kỳ; tổng thu từ hoạt động du lịch đạt trên 20.611 tỷ đồng, tăng 22,37% và vượt 3,05% kế hoạch cả năm.

Công nghiệp văn hóa của tỉnh bước đầu hình thành và phát triển, ngày càng khẳng định vai trò trong cơ cấu kinh tế - xã hội. Các lĩnh vực chủ lực như âm nhạc, nghệ thuật biểu diễn, điện ảnh, thể thao, mỹ thuật, thủ công mỹ nghệ, quảng cáo, ẩm thực và công nghệ sáng tạo đã tạo nên dấu ấn riêng, lan tỏa giá trị di sản và bản sắc địa phương.

Ninh Bình trở thành “trường quay tự nhiên của thế giới”, là bối cảnh của nhiều bộ phim nổi tiếng như Đông Dương, Kong: Skull Island, Thiên mệnh anh hùng, Lý Công Uẩn - Đường tới thành Thăng Long…, góp phần quảng bá hình ảnh Ninh Bình - miền đất di sản đến bạn bè quốc tế. Các loại hình nghệ thuật dân gian như hát chèo, chầu văn, ca trù, hát dậm Quyển Sơn cùng với nền văn hóa ẩm thực phong phú với phở Nam Định, dê núi Ninh Bình, chuối ngự Đại Hoàng, cá kho Vũ Đại, nem Yên Mạc… góp phần làm giàu thêm bản sắc văn hóa và sức hấp dẫn du lịch của địa phương.

Công tác bảo tồn, phục dựng và truyền dạy các giá trị văn hóa dân gian được chú trọng. Các loại hình nghệ thuật truyền thống như chèo, chầu văn, xẩm, múa rối nước, cồng chiêng, nhảy sạp được bảo tồn, trình diễn gắn với phát triển du lịch và giáo dục thế hệ trẻ. Những giá trị ấy không chỉ làm phong phú sản phẩm du lịch mà còn tạo sức sống văn hóa bền vững cho vùng đất di sản.

Với quyết tâm xây dựng, phát triển văn hóa, con người Ninh Bình phát triển toàn diện, trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, là sức mạnh nội sinh và động lực quan trọng cho phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới, ngày 20/5/2026, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Ninh Bình ban hành Chương trình hành động số 27-CTr/TU thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Theo đó, tỉnh phấn đấu đến năm 2030: Trên 95% di tích quốc gia đặc biệt và 70% di tích quốc gia được tu bổ, tôn tạo; trên 70% số di sản trong Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia được xây dựng đề án, chương trình bảo vệ và phát huy giá trị.

Công nghiệp văn hóa, du lịch đóng góp khoảng 10% GRDP của tỉnh. 80% các cơ sở giáo dục phổ thông, cơ sở giáo dục thường xuyên, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và các cơ sở giáo dục khác triển khai hoạt động quản lý, giảng dạy và học tập trên môi trường số. Tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt trên 82%, trong đó tỷ lệ lao động đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ đạt trên 37,5%.

Tầm nhìn đến năm 2045: Xây dựng Ninh Bình trở thành thành phố du lịch - di sản thiên niên kỷ, sở hữu hệ sinh thái văn hóa, du lịch, sáng tạo hàng đầu của quốc gia và quốc tế, trở thành đô thị sáng tạo toàn cầu được UNESCO công nhận.

Để đạt mục tiêu trên, tỉnh đề ra 8 nhóm nhiệm vụ, giải pháp căn cơ. Trong đó: Đổi mới mạnh mẽ tư duy, thống nhất cao về nhận thức và hành động nhằm phát triển văn hóa trong kỷ nguyên mới. Hoàn thiện thể chế tạo đột phá chiến lược, khơi thông nguồn lực phát triển văn hóa.

Chú trọng xây dựng con người Ninh Bình phát triển toàn diện, xây dựng môi trường văn hóa nhân văn, lành mạnh, văn minh, hiện đại. Đổi mới phương thức quản lý văn hóa theo hướng kiến tạo, phục vụ; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tạo động lực bứt phá cho phát triển văn hóa.

Xây dựng hệ sinh thái văn hóa, đổi mới sáng tạo, trong đó doanh nghiệp là động lực, người dân vừa là chủ thể vừa là trung tâm, nhận diện và ứng xử thích hợp với tài nguyên văn hóa. Thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, thị trường văn hóa, phát triển sản phẩm du lịch - công nghiệp văn hóa.

Huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, phát triển hạ tầng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực văn hóa đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên mới. Chủ động, tích cực hội nhập quốc tế, phát huy giá trị văn hóa Việt Nam, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, góp phần xứng đáng gia tăng sức mạnh mềm quốc gia.