Nỗi lo mai một và sức sống mới
Không thể phủ nhận một thực tế rằng đã có sự đứt gãy trong sự trao truyền tiếp nối một số loại hình di sản truyền thống. Nhưng đồng thời thực tế cũng cho thấy một sự tái sinh và tìm về nguồn cội, xu hướng tìm hiểu những giá trị dân gian của giới trẻ.
“Tái sinh” di sản theo tư duy của người trẻ
Nhận thức được tầm quan trọng của việc bảo tồn các di sản truyền thống, người trẻ năng động và sẵn sàng hành động để chung tay bảo tồn và lan rộng những di sản truyền thống trong nước và quảng bá cho du khách nước ngoài. Có thể kể đến những show diễn thực cảnh như “Anh hùng cờ lau” tại phố cổ Hoa Lư, Ninh Bình; show diễn thực cảnh “Ký ức Hội An”... Những show diễn này được sản xuất và trình diễn bởi các nghệ sĩ chuyên nghiệp, lồng ghép những nghệ thuật truyền thống như xiếc Việt Nam, các làn điệu dân gian và kỹ xảo nghệ thuật khéo léo với mục đích lan tỏa hình ảnh đất nước, lịch sử, con người Việt Nam tới du khách trong nước và quốc tế. Các chương trình này thu hút đông đảo khán giả và góp phần bảo tồn di sản truyền thống một cách hiện đại, dễ tiếp cận và tạo hứng thú cho người xem. Giới trẻ ngày càng quan tâm hơn đến lịch sử, văn hóa dân tộc. Các tour tham quan di tích như Hoàng thành Thăng Long, Nhà tù Hỏa Lò, tour đêm Văn Miếu Quốc Tử Giám… luôn cháy vé nhờ cách tiếp cận mới mẻ. Bên cạnh đó còn có hàng loạt dự án và chiến dịch truyền thông do người trẻ khởi xướng kết hợp với công nghệ và trí tuệ nhân tạo, sử dụng ngôn ngữ của đồ họa, âm nhạc hiện đại và storytelling để kể lại những câu chuyện cũ, khiến chúng trở nên sống động và gần gũi hơn bao giờ hết.
Khi di sản bị “tiêu dùng hóa”
Bên cạnh những tín hiệu tích cực, việc “tái sinh” di sản trong đời sống hiện đại vẫn tồn tại không ít hạn chế. Trước hết, nhiều hoạt động tiếp cận di sản còn mang tính phong trào, xuất phát từ xu hướng nhất thời hơn là nhu cầu tìm hiểu lâu dài. Không ít người trẻ tham gia workshop, mặc áo dài hay tham quan di tích như một hình thức trải nghiệm mới mẻ, nhưng chưa thực sự hiểu sâu về giá trị văn hóa phía sau.
Thực tế cho thấy đã xuất hiện những biểu hiện lệch chuẩn trong cách tiếp cận di sản. Một số trường hợp mặc trang phục mang yếu tố truyền thống nhưng tạo dáng, quay video phản cảm tại không gian linh thiêng như Văn Miếu Quốc Tử Giám hay chùa Hương, gây tranh cãi trong dư luận. Bên cạnh đó, việc sử dụng hình ảnh di sản như bối cảnh để sản xuất nội dung giải trí thiếu kiểm soát, hoặc “biến tấu” sai lệch các yếu tố văn hóa để chạy theo xu hướng mạng xã hội cũng đặt ra nhiều vấn đề đáng suy nghĩ.
Ngoài ra, xu hướng thương mại hóa cũng là một thách thức khi không ít sản phẩm, hoạt động gắn với di sản được phát triển nhằm thu hút thị trường, nhưng chưa chú trọng đúng mức đến việc gìn giữ giá trị cốt lõi. Nếu không được điều chỉnh, việc “tiêu dùng” di sản có thể chỉ dừng lại ở bề nổi, thiếu tính bền vững và khó trở thành nền tảng lâu dài cho công cuộc bảo tồn văn hóa truyền thống.
Để việc bảo tồn di sản không dừng lại ở bề nổi mà đi vào chiều sâu, cần có những cách tiếp cận phù hợp với bối cảnh hiện đại. Trước hết, mạng xã hội - công cụ quen thuộc của người trẻ - cần được tận dụng một cách có định hướng. Thay vì chỉ lan truyền hình ảnh, nhiều dự án sáng tạo đã bắt đầu kể lại câu chuyện di sản theo cách gần gũi hơn, như các nội dung về lịch sử, văn hóa trên nền tảng số hay các chiến dịch truyền thông hướng tới giới trẻ.
Bên cạnh đó, việc tăng cường kết nối giữa người trẻ và các nghệ nhân cũng đóng vai trò quan trọng. Các hoạt động trải nghiệm tại làng nghề như làng lụa Vạn Phúc hay các chương trình giao lưu văn hóa giúp người tham gia hiểu rõ hơn về quy trình và giá trị của từng loại hình di sản, từ đó hình thành ý thức gìn giữ một cách bền vững. Ngoài ra, các mô hình biểu diễn và không gian trải nghiệm văn hóa cũng đang cho thấy hiệu quả rõ rệt. Những chương trình như “Ký ức Hội An” hay các show thực cảnh tại Ninh Bình đã góp phần đưa nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là người trẻ. Những cách làm này không chỉ giúp di sản trở nên dễ tiếp cận mà còn góp phần quảng bá văn hóa Việt Nam theo hướng hiện đại, hấp dẫn nhưng vẫn giữ được tinh thần cốt lõi.
Nguồn Đại Đoàn Kết: https://daidoanket.vn/noi-lo-mai-mot-va-suc-song-moi.html











