Nông sản Việt nâng chuẩn để vào sâu chuỗi cung ứng toàn cầu

Áp lực từ các tiêu chuẩn mới

Nông nghiệp tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông, thủy sản đạt 41,27 tỷ USD, tăng 16,1% so với năm trước.

Ảnh minh họa.

Nếu tính cả nhóm nông, lâm, thủy sản, trong 7 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu của nhóm này đạt gần 42,8 tỷ USD, tăng 7,5% so với cùng kỳ. Trong đó nhóm nông, thủy sản có mức xuất siêu khoảng 9,2 tỷ USD.

Việt Nam hiện là một trong những nước xuất khẩu lớn trên thế giới về gạo, cà phê, hạt điều, hồ tiêu và thủy sản. Sự dịch chuyển từ tư duy "tiêu thụ những gì mình có" sang "cung cấp những gì thị trường cần" đã giúp bức tranh xuất khẩu nông sản chuyển dịch đúng hướng, từng bước nâng cao giá trị và uy tín thương hiệu quốc gia trên bản đồ thế giới.

Tuy nhiên, cùng với quy mô xuất khẩu, yêu cầu của các thị trường nhập khẩu ngày càng cao.

Tại EU và Mỹ, doanh nghiệp phải đáp ứng ngày càng nhiều yêu cầu về an toàn thực phẩm, kiểm dịch động thực vật, truy xuất nguồn gốc và môi trường. Với từng nhóm hàng, các quy định như EUDR đối với hàng hóa có nguy cơ gây mất rừng hay IUU đối với thủy sản đang đặt ra yêu cầu cao hơn về tổ chức sản xuất và quản lý chuỗi cung ứng.

Kiểm soát chuỗi từ vùng nguyên liệu đến chế biến

Để thích ứng và vượt qua các rào cản kỹ thuật, một xu hướng lớn đang hình thành trong cộng đồng doanh nghiệp nông nghiệp và thực phẩm tại Việt Nam là xây dựng chuỗi giá trị khép kín, “từ hạt giống đến bàn ăn”. Việc kiểm soát chặt chẽ toàn bộ chuỗi giá trị từ khâu chọn giống, canh tác, thu hoạch, chế biến, bảo quản đến logistics và phân phối là giải pháp quan trọng đảm bảo tính minh bạch, an toàn thực phẩm và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

Tổng công ty Rau quả, Nông sản (Vegetexco Vietnam), thành viên thuộc hệ sinh thái nông nghiệp của T&T Group, là ví dụ điển hình cho chiến lược này. Ông Lê Anh Dũng - Tổng Giám đốc Tổng công ty Rau quả, Nông sản (Vegetexco Vietnam) cho biết, doanh nghiệp đang phát triển mạng lưới gồm hơn 35 đơn vị thành viên và công ty liên kết, xuất khẩu sản phẩm tới 58 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có EU, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc.

Để bảo đảm chất lượng đồng nhất, Vegetexco tập trung xây dựng các nông trường chuyên canh và trung tâm bảo quản, chế biến nông sản hiện đại tại 4 vùng kinh tế trọng điểm: Đồng bằng sông Hồng, Đồng bằng sông Cửu Long, Đông Nam Bộ và Tây Nguyên. Doanh nghiệp chủ động kiểm soát chuỗi cung ứng đầu vào thông qua việc nghiên cứu, bảo tồn giống rau quả quốc gia trong hơn 30 năm qua, cung cấp vật tư công nghệ cao cho khoảng 100.000 ha canh tác và cung ứng 500.000 tấn nguyên liệu thức ăn chăn nuôi mỗi năm.

Năng lực cung ứng hàng năm của doanh nghiệp hiện đạt khoảng 100.000 tấn rau củ, hoa quả tươi và sản phẩm chế biến sâu; 3 triệu tấn lương thực như gạo, sắn lát, ngô; 300.000 tấn hạt và nguyên liệu đồ uống gồm điều, hồ tiêu, cà phê, chè; cùng 20.000 tấn thủy sản.

Các sản phẩm được doanh nghiệp áp dụng nhiều hệ thống và tiêu chuẩn quản lý chất lượng như ISO 9001, FSSC 22000, VietGAP, GlobalGAP, BRCGS và HACCP.

Bên cạnh doanh nghiệp, hạ tầng chế biến và logistics cũng được xem là một mắt xích quan trọng. TP Hồ Chí Minh đang triển khai Chương trình phát triển nông nghiệp đô thị giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến 2050 và Chiến lược phát triển ngành chế biến lương thực thực phẩm đến năm 2030, trong đó chú trọng công nghệ sau thu hoạch, kinh tế tuần hoàn và logistics chuỗi lạnh.

Việc đầu tư vào bảo quản và chế biến có thể giúp kéo dài thời gian lưu trữ, giảm hao hụt sau thu hoạch và nâng giá trị sản phẩm trước khi đưa ra thị trường.

Mở rộng kênh phân phối

Cùng với nâng tiêu chuẩn sản xuất, doanh nghiệp Việt cũng tìm cách tiếp cận trực tiếp hơn với các hệ thống phân phối nước ngoài.

Tại Trung Đông, LuLu International Group đang nhập khẩu gần 890 mã hàng từ Việt Nam, gồm rau củ, trái cây, gạo, dừa, nước dừa, đồ uống và thực phẩm chế biến. LuLu không chỉ dừng lại ở việc thu mua hàng gia công (OEM) mà còn tích cực thúc đẩy các sản phẩm mang thương hiệu Việt hiện diện trực tiếp trên kệ siêu thị nhằm định hình dấu ấn quốc gia.

Tại UAE, Tập đoàn Lootah đang đầu tư trung tâm phân phối thực phẩm tại Abu Dhabi, trong đó nông sản và thực phẩm Việt Nam được xác định là một trong những nhóm hàng trọng tâm.

Ở châu Âu, thương mại điện tử B2B mở thêm kênh để doanh nghiệp tiếp cận nhà hàng, nhà bán buôn và hệ thống phân phối. Nền tảng Miss Linh, thành lập tại Hà Lan năm 2023, hiện kết nối hơn 30 thương hiệu Việt với một số hệ thống nhà hàng, bán buôn và dịch vụ ẩm thực tại châu Âu. Theo doanh nghiệp, nền tảng này đã kết nối với hơn 1.300 nhà hàng thuộc Hội Ẩm thực Việt Nam tại châu Âu (VCHO), cùng các đối tác như Sligro, EAZIE và Vermaat.

Ở thị trường trong nước, các hệ thống bán lẻ cũng đóng vai trò là kênh giúp doanh nghiệp nông sản tiếp cận người tiêu dùng và nâng yêu cầu về chất lượng.

Ông Jose Mestre - Giám đốc Trung tâm đào tạo về ngành thực phẩm tươi sống thuộc Tập đoàn Central Retail cho biết khoảng 90% hàng hóa trong hệ thống siêu thị GO!, Tops Market, mini go! và Lan Chi Mart là hàng nội địa. Tập đoàn cũng triển khai các chương trình kiểm soát chất lượng và hỗ trợ hộ sản xuất nông nghiệp tham gia chuỗi cung ứng.

Các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường nhập khẩu đang buộc doanh nghiệp chuyển từ tư duy tăng sản lượng sang kiểm soát toàn bộ chuỗi giá trị, từ vùng nguyên liệu, canh tác đến chế biến, bảo quản và phân phối. Khi các khâu được liên kết chặt chẽ, nông sản Việt có thêm dư địa nâng giá trị gia tăng, xây dựng thương hiệu và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.