Nước rút, mầm bệnh ở lại, cảnh giác từ bùn đất đến muỗi vằn

Mưa lớn kéo dài khiến Hà Nội và nhiều tỉnh miền Bắc ngập úng. Nước ngập có thể cuốn theo bùn đất, rác thải, xác động vật, nước thải, làm ô nhiễm môi trường. Người dân lội nước, dọn bùn, vệ sinh nhà cửa cũng tăng nguy cơ tiếp xúc với mầm bệnh.

Trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận, ThS.BS. Nguyễn Quốc Phương, Trưởng khoa Kiểm soát Nhiễm khuẩn, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cho biết phần lớn bệnh sau mưa ngập có thể phòng ngừa nếu nhận biết sớm nguy cơ và xử lý đúng.

ThS.BS. Nguyễn Quốc Phương, Trưởng khoa Kiểm soát Nhiễm khuẩn, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương. Ảnh: Bác sĩ cung cấp

Lội nước, dọn bùn: Cẩn trọng Leptospira, Whitmore

Nguy cơ phụ thuộc mức độ và thời gian tiếp xúc với nước ngập, bùn đất. Người dân ở vùng trũng, ngập sâu, kéo dài, người làm nông nghiệp, công nhân vệ sinh có nguy cơ cao hơn.

Bệnh do xoắn khuẩn Leptospira là một trong những bệnh cần lưu ý. Vi khuẩn có thể tồn tại trong nước, bùn nhiễm nước tiểu động vật, nhất là chuột, và xâm nhập qua da xây xước.

Bệnh thường gây sốt, đau đầu, đau cơ, đặc biệt đau bắp chân. Trường hợp nặng có thể vàng da, tiểu ít, tổn thương gan, thận. Người dân nên hạn chế lội nước bẩn, nếu phải tiếp xúc cần đi ủng, mang găng và che kín vết thương. Sau đó rửa sạch tay chân, thay quần áo.

Nếu sốt kèm đau cơ nhiều, vàng da hoặc tiểu ít sau khi tiếp xúc nước ngập, cần đi khám và thông báo với bác sĩ về việc từng lội nước.

Whitmore cũng có thể gặp trong mùa mưa. Vi khuẩn Burkholderia pseudomallei tồn tại trong đất và nước, xâm nhập qua vết thương hoặc đường hô hấp. Người làm nông nghiệp và người có bệnh nền như đái tháo đường có nguy cơ cao hơn.

Bệnh có thể gây sốt kéo dài, tổn thương da, viêm phổi hoặc nhiễm khuẩn huyết. Người sốt kéo dài không rõ nguyên nhân sau khi tiếp xúc bùn đất nên đi khám, không tự điều trị kéo dài.

Nước lũ có thể chứa chất thải và vi sinh vật gây bệnh; thực phẩm ngâm nước bẩn cũng dễ nhiễm khuẩn. Tiêu chảy cấp, lỵ, thương hàn, tả và viêm gan A có thể gia tăng sau ngập. Ảnh: Quang Hùng

Người dân cần ăn chín, uống sôi, sử dụng nước sạch; bỏ thực phẩm đã ngâm nước lũ, hư hỏng hoặc không rõ điều kiện bảo quản. Không sử dụng gia súc, gia cầm chết làm thực phẩm.

Tiêu chảy, nôn nhiều kèm khát nước, khô môi, tiểu ít là dấu hiệu mất nước. Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền cần được đưa đi khám sớm nếu các triệu chứng này xuất hiện.

Nước rút, xử lý ngay ổ nước đọng

Sau mưa, xô chậu, chai lọ, lốp xe và các vật chứa nước quanh nhà có thể trở thành nơi muỗi vằn sinh sản. Nguy cơ sốt xuất huyết vì vậy có thể tăng trong những tuần sau ngập.

“Nhiều người chủ quan khi nước đã rút, nhưng đây lại là thời điểm bệnh đường tiêu hóa và sốt xuất huyết có thể gia tăng”, bác sĩ Phương nói.

Nước rút đến đâu cần vệ sinh đến đó, lật úp hoặc loại bỏ vật chứa nước, đậy kín bể chứa và xử lý nơi có lăng quăng. Người dân nên mặc quần áo dài, ngủ màn, kể cả ban ngày.

Khi sốt, không nên tự truyền dịch hoặc điều trị kéo dài tại nhà. Cần đi khám, nhất là khi đau bụng nhiều, nôn nhiều, chảy máu chân răng, chảy máu cam hoặc lừ đừ.

Tiếp xúc nước bẩn lâu ngày có thể gây nấm kẽ chân, viêm nang lông, đau mắt đỏ. Người dân nên rửa tay thường xuyên, không dùng chung khăn mặt và tránh dụi mắt; không tự dùng thuốc nhỏ mắt chứa corticoid khi chưa có chỉ định.

Khi dọn dẹp, cần tránh các vật sắc nhọn trong bùn đất. Vết thương phải được rửa sạch bằng nước và xà phòng, sát khuẩn, che phủ. Nếu vết thương sâu, bẩn hoặc sưng, nóng, đỏ, đau, chảy dịch, cần đến cơ sở y tế. Bác sĩ cũng có thể đánh giá nguy cơ uốn ván để chỉ định tiêm phòng.

Nhà cửa sau ngập thường ẩm thấp, nấm mốc phát triển, trong khi thời tiết lạnh ẩm có thể làm tăng bệnh hô hấp, nhất là ở trẻ nhỏ và người cao tuổi. Cần giữ ấm, làm khô nhà, thông thoáng và xử lý nấm mốc. Sốt cao, ho nhiều, khó thở hoặc đau ngực là những dấu hiệu cần đi khám. Ảnh: Quang Hùng

Sáu việc cần làm sau ngập

Thứ nhất, dùng nước sạch. Nước uống cần đun sôi. Nước giếng hoặc nguồn nước bị ngập phải được xử lý, khử khuẩn theo hướng dẫn của cơ quan y tế trước khi sử dụng.

Thứ hai, ăn chín, uống sôi. Bỏ thực phẩm đã ngâm nước lũ hoặc có dấu hiệu hư hỏng; không ăn gia súc, gia cầm chết.

Thứ ba, hạn chế tiếp xúc nước bẩn. Khi phải lội nước, dọn bùn cần đi ủng, mang găng và che kín vết thương.

Thứ tư, vệ sinh tay chân. Rửa tay bằng xà phòng sau khi đi vệ sinh, trước khi ăn và sau khi dọn dẹp; lau khô chân tay sau khi tiếp xúc nước ngập.

Thứ năm, diệt nơi muỗi sinh sản. Thu gom rác, xử lý xác động vật, vệ sinh nhà cửa; lật úp hoặc loại bỏ vật chứa nước.

Thứ sáu, theo dõi sức khỏe. Khi sốt cao, khó thở, tiêu chảy hoặc nôn nhiều, mất nước, hay vết thương sưng đỏ, chảy dịch, cần đi khám và thông báo với bác sĩ về việc đã tiếp xúc nước ngập.

Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền cần được theo dõi sát hơn.

Bác sĩ Phương nhấn mạnh mưa lũ có thể qua nhanh nhưng nguy cơ sức khỏe còn kéo dài sau khi nước rút. Chủ động phòng bệnh và đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường giúp hạn chế biến chứng.