PCI 2025: Khai thông điểm nghẽn để kinh tế tư nhân bứt phá trong không gian phát triển mới

Không gian phát triển mới và yêu cầu đối với địa phương

Ngày 15-5, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam đã công bố Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 và Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2025 (PCI 2025).

Năm địa phương được vinh danh nhóm điều hành xuất sắc. Ảnh: PV

Việc sắp xếp đơn vị hành chính từ 63 xuống còn 34 tỉnh, thành phố; chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp; cùng yêu cầu thể chế hóa quan điểm xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế đang tạo nên không gian phát triển hoàn toàn mới cho cộng đồng doanh nghiệp.

Sau 21 năm triển khai liên tục, PCI năm nay được nâng cấp lên phiên bản PCI 2.0 với thay đổi lớn về phương pháp luận. Nếu trước đây PCI chủ yếu đo lường chất lượng môi trường kinh doanh, thì PCI 2.0 mở rộng sang đánh giá “hệ sinh thái phát triển kinh tế tư nhân” toàn diện hơn.

Báo cáo kinh tế tư nhân được xây dựng trên cơ sở khảo sát quy mô lớn với sự tham gia của 3.546 doanh nghiệp tư nhân trong nước, 586 doanh nghiệp FDI và 1.001 hộ kinh doanh trên 34 tỉnh, thành phố. Đây được xem là một trong những cuộc điều tra toàn diện nhất về khu vực kinh tế tư nhân trong nhiều năm trở lại đây.

Theo kết quả công bố, điểm PCI trung vị toàn quốc năm 2025 đạt 63,90/100, cho thấy tiến trình cải cách môi trường đầu tư, kinh doanh vẫn được duy trì. Thay vì công bố thứ hạng cụ thể như các năm trước, VCCI chuyển sang công bố 6 nhóm chất lượng điều hành nhằm phản ánh sát hơn điều kiện phát triển khác nhau giữa các địa phương sau sáp nhập.

Năm địa phương được vinh danh nhóm điều hành xuất sắc gồm Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Phú Thọ và Quảng Ninh.

Trong đó, Bắc Ninh dẫn đầu về chỉ số chính quyền kiến tạo và chi phí tuân thủ thủ tục hành chính; Đà Nẵng đứng đầu về gia nhập thị trường; Hải Phòng nổi bật khi có tới 7/9 chỉ số thành phần nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước; Phú Thọ có thế mạnh về tiếp cận nguồn lực; còn Quảng Ninh tiếp tục duy trì vị trí cao ở các chỉ số cạnh tranh bình đẳng và chính quyền kiến tạo.

Đáng chú ý, VCCI lần đầu tiên công bố Chỉ số hiệu quả kinh tế tư nhân (BPI). Nếu PCI đo “đầu vào thể chế”, thì BPI hướng đến đo “đầu ra thị trường”, tức khả năng doanh nghiệp tồn tại, sinh lời, đổi mới sáng tạo và tham gia chuỗi giá trị.

Kết quả BPI 2025 cho thấy ba địa phương dẫn đầu là thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội và Quảng Ninh.

Việc Hà Nội đứng trong nhóm dẫn đầu BPI có ý nghĩa đặc biệt, phản ánh vai trò trung tâm kinh tế lớn của Thủ đô trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và phát triển doanh nghiệp tư nhân.

Theo báo cáo, Hà Nội nổi bật ở năng lực nghiên cứu - phát triển và mức độ kết nối với chuỗi cung ứng trong nước. Mật độ doanh nghiệp thành lập mới và doanh nghiệp đang hoạt động trên số dân cũng thuộc nhóm cao nhất cả nước.

Hà Nội và bài toán kiến tạo hệ sinh thái cho doanh nghiệp tư nhân

Bên cạnh những tín hiệu tích cực, Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 cũng chỉ ra nhiều “điểm nghẽn” lớn đang cản trở sức bật của khu vực doanh nghiệp tư nhân.

Đến hết năm 2025, cả nước có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, tăng 6,6% so với năm trước. Cùng với khoảng 6,1 triệu hộ kinh doanh, khu vực tư nhân hiện tạo việc làm cho khoảng 26 triệu lao động, tương đương hơn 50% tổng số việc làm toàn nền kinh tế.

Quang cảnh sự kiện. Ảnh: PV

Năm 2025 cũng ghi nhận số doanh nghiệp gia nhập thị trường đạt mức kỷ lục 297.500 doanh nghiệp. Có tới 85,7% doanh nghiệp cho biết đang duy trì hoặc mở rộng quy mô hoạt động, cho thấy tâm lý thị trường đã dần phục hồi sau giai đoạn khó khăn 2023-2024.

Tuy nhiên, đằng sau bức tranh phục hồi đó vẫn là nhiều rào cản lớn. Báo cáo chỉ ra bốn điểm nghẽn đáng chú ý gồm: Khó khăn về thị trường đầu ra; hạn chế tiếp cận vốn; tính minh bạch và khả năng dự báo chính sách thấp; cùng chi phí không chính thức.

Có tới 60,2% doanh nghiệp gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng - mức cao nhất trong 5 năm qua. Đây là cảnh báo quan trọng đối với nền kinh tế khi sức cầu thị trường vẫn phục hồi chậm.

Khó khăn tiếp cận vốn tiếp tục là bài toán nan giải. Tỷ lệ khoản vay yêu cầu tài sản thế chấp tại Việt Nam lên tới 93,5%, cao hơn nhiều so với các nước trong khu vực như Malaysia hay Thái Lan. Có 75,5% doanh nghiệp cho biết không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm.

Một vấn đề đáng quan tâm khác là tính dự báo chính sách còn hạn chế. Chỉ khoảng 6-8% doanh nghiệp cho biết có thể thường xuyên dự báo được thay đổi chính sách; hơn một nửa phải theo dõi thông tin qua mạng xã hội để nắm bắt dự thảo văn bản pháp luật.

Đặc biệt, đổi mới sáng tạo vẫn là “mắt xích yếu” của doanh nghiệp Việt Nam. Chỉ 8,8% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sản phẩm hoặc dịch vụ, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình của khu vực Đông Á - Thái Bình Dương.

Trong bối cảnh đó, Hà Nội được đánh giá đang có nhiều lợi thế để trở thành trung tâm thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển doanh nghiệp tư nhân chất lượng cao. Với hệ sinh thái khởi nghiệp ngày càng mở rộng, mạng lưới trường đại học, viện nghiên cứu lớn cùng khả năng kết nối thị trường mạnh, Thủ đô có điều kiện để hình thành các chuỗi giá trị mới dựa trên công nghệ và kinh tế số.

Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra đối với Hà Nội không chỉ dừng ở việc duy trì vị trí dẫn đầu về quy mô doanh nghiệp hay năng lực nghiên cứu phát triển. Quan trọng hơn là tiếp tục cải thiện chất lượng điều hành, nâng cao tính minh bạch, giảm chi phí không chính thức và xây dựng môi trường đầu tư ổn định, dễ dự báo hơn cho doanh nghiệp.

Theo các chuyên gia, trong giai đoạn phát triển mới, cạnh tranh giữa các địa phương không chỉ là cạnh tranh về ưu đãi đầu tư mà là cạnh tranh về chất lượng thể chế và năng lực kiến tạo của chính quyền.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI nhận định, khu vực doanh nghiệp tư nhân Việt Nam hiện “đông nhưng chưa mạnh”, phần lớn vẫn là doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ với năng lực chống chịu hạn chế. Vì vậy, cải cách thể chế cần đi sâu hơn vào việc tạo dựng niềm tin thị trường và nâng cao năng lực phát triển thực chất cho doanh nghiệp.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Duy Hưng – đại diện Tập đoàn Tân Hiệp cho rằng, điều doanh nghiệp cần nhất không phải là sự ưu ái, mà là một môi trường ổn định, minh bạch, công bằng và có khả năng dự báo.

“Doanh nghiệp cần quyền kinh doanh và quyền tài sản được bảo vệ; cần thủ tục hành chính đơn giản; cần một hệ thống thực thi chính sách hiệu quả từ Trung ương đến địa phương”, ông Nguyễn Duy Hưng nhấn mạnh.

Trong bối cảnh Hà Nội đang hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm tài chính và đầu tàu tăng trưởng của cả nước, những kết quả từ PCI 2025 và BPI 2025 tiếp tục cho thấy vai trò then chốt của Thủ đô trong thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân phát triển.

Quan trọng hơn, các chỉ số này cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục cải cách mạnh mẽ hơn về thể chế, chất lượng điều hành và năng lực kiến tạo để doanh nghiệp thực sự lớn lên, đổi mới và nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.