PGS.TS Lưu Đức Hải: Cần bộ tiêu chuẩn hệ thống định lượng cho kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn

* Tại Hội thảo “Góp ý hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường” diễn ra chiều ngày 31/7/2026 tại Nhà Quốc hội, đóng góp ý kiến của PGS.TS Lưu Đức Hải - Phó Chủ tịch Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam (VIASEE) kiêm Tổng thư ký Hội đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của giới lập pháp và các nhà khoa học. Đi thẳng vào “lỗ hổng” thực tiễn của nền kinh tế, PGS.TS Lưu Đức Hải chỉ rõ: Mặc dù chủ trương phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và Khu công nghiệp (KCN) sinh thái đã được khẳng định ở cấp chiến lược, nhưng việc thiếu hụt một Bộ tiêu chuẩn hệ thống định lượng đang khiến các mô hình này rơi vào tình trạng “khuyến khích chung chung”. Để luật hóa và đưa các công cụ kinh tế môi trường vào thực tế cuộc sống, Việt Nam nhất thiết phải định lượng hóa các tiêu chuẩn xanh, làm cơ sở phân bổ nguồn lực, cấp ưu đãi tài chính và ngăn chặn căn bệnh “tẩy xanh”.

PGS.TS Lưu Đức Hải - Phó Chủ tịch Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam (VIASEE) kiêm Tổng thư ký Hội.

Thực trạng “Khoảng trống thể chế”: Nghịch lý từ những mục tiêu lớn và kết quả thực tiễn

Hội thảo góp ý Luật Bảo vệ môi trường (sửa đổi) chiều 31/7/2026 diễn ra trong bối cảnh toàn hệ thống chính trị đang quán triệt sâu sắc Kết luận số 75-KL/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. Tinh thần chỉ đạo xuyên suốt là: Việt Nam quyết tâm đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số nhưng phải lấy “Bảo vệ môi trường làm trung tâm”, tuyệt đối không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng đơn thuần, đồng thời kiên định cam kết Net Zero vào năm 2050.

Tuy nhiên, phát biểu tại diễn đàn, PGS.TS Lưu Đức Hải - Phó Chủ tịch Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam kiêm Tổng thư ký Hội (VIASEE) đã thẳng thắn đưa ra một bức tranh thực tế đầy trăn trở. Ông nhấn mạnh rằng, các văn bản quy phạm pháp luật và định hướng chiến lược của Đảng, Quốc hội, Chính phủ thời gian qua đã tạo ra một khung khổ lý thuyết rất tiến bộ về Khu công nghiệp sinh thái, kinh tế tuần hoàn và kinh tế xanh. Thế nhưng, giữa mục tiêu chính sách và kết quả thực thi đang tồn tại một khoảng cách rất lớn.

“Thực tế cho đến hiện nay, nước ta chưa có một Khu công nghiệp sinh thái nào được chứng nhận chính thức đúng nghĩa, cũng như các mô hình kinh tế tuần hoàn và kinh tế xanh mới dừng lại ở mức khuyến khích đối với các doanh nghiệp,” PGS.TS Lưu Đức Hải phát biểu.

Ông phân tích thêm, sự chậm trễ này không xuất phát từ việc doanh nghiệp thiếu quan tâm hay cơ quan quản lý thiếu quyết tâm, mà nguyên nhân cốt lõi nằm ở chỗ: Hệ thống pháp luật hiện hành chưa xây dựng được các tiêu chuẩn định lượng cụ thể để xác định thế nào là một doanh nghiệp xanh hay một chuỗi sản xuất tuần hoàn.

Căn bệnh “Tẩy xanh” và rủi ro từ các định danh mang tính định tính

Nhìn dưới góc độ kinh tế học môi trường, PGS.TS Lưu Đức Hải cảnh báo rằng, trong nền kinh tế thị trường, mọi danh hiệu hay sự công nhận nếu chỉ dừng lại ở tính chất định tính, phong trào thì sẽ dẫn đến hai hệ lụy nguy hiểm: Một là không tạo ra động lực tài chính đủ mạnh để kích thích doanh nghiệp chuyển đổi thật; Hai là tạo kẽ hở cho hiện tượng 'tẩy xanh' lan rộng.

Khi khái niệm 'xanh' hay 'tuần hoàn' không được lượng hóa bằng các chỉ số kỹ thuật cụ thể, nhiều doanh nghiệp chỉ cần thực hiện một vài giải pháp bề nổi — như trồng thêm cây xanh trong khuôn viên, sử dụng bao bì giấy ngắn hạn hay xử lý sơ bộ một phần nước thải — đã tự dán nhãn 'doanh nghiệp xanh' hay 'sản xuất tuần hoàn'. Điều này gây ra sự bất bình đẳng lớn đối với những doanh nghiệp đầu tư hàng trăm tỷ đồng để đổi mới toàn bộ công nghệ lõi, tuần hoàn 90-95% nguồn nước và khí thải.

Nhiều thách thức cho TP. Hồ Chí Minh phát triển khu công nghiệp sinh thái. Ảnh Minh Phan

Hơn thế nữa, trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như Liên minh Châu Âu (EU) hay Bắc Mỹ đang áp dụng hàng loạt rào cản kỹ thuật nghiêm ngặt như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) và Chỉ thị về thẩm định kinh doanh bền vững (CSDDD), việc thiếu bộ tiêu chuẩn định lượng trong nước sẽ khiến hàng hóa Việt Nam gặp rủi ro cực kỳ lớn. Doanh nghiệp Việt sẽ không thể chứng minh được hàm lượng carbon hay tỷ lệ tuần hoàn thực tế của sản phẩm khi bước ra sân chơi toàn cầu.

Đề xuất giải pháp đột phá của VIASEE: Xây dựng Bộ tiêu chuẩn hệ thống và Lượng hóa ưu đãi

Từ việc mổ xẻ nguyên nhân gốc rễ của những 'điểm nghẽn' thể chế, thay mặt Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam, PGS.TS Lưu Đức Hải đã đề xuất với Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội và Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhóm giải pháp mang tính đột phá nhằm hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020:

Thứ nhất - Ban hành Bộ tiêu chuẩn hệ thống định lượng xanh: Luật cần giao Chính phủ và Bộ chuyên ngành ban hành Bộ tiêu chuẩn kỹ thuật chi tiết phân loại theo từng ngành kinh tế. Trong đó, định rõ các ngưỡng định lượng cụ thể: Tỷ lệ nguyên liệu tái chế đầu vào đạt tối thiểu bao nhiêu %; Tỷ lệ tái sử dụng nước thải đạt bao nhiêu %; Tỷ lệ giảm phát thải khí nhà kính trên một đơn vị sản phẩm... Đó chính là cơ sở pháp lý duy nhất để công nhận doanh nghiệp xanh hay KCN sinh thái.
Thứ tư - Phân cấp thẩm quyền đi đôi với quản trị dựa trên dữ liệu sống: Chuyển đổi phương thức đánh giá công nhận từ báo cáo hồ sơ giấy sang tích hợp dữ liệu quan trắc tự động, liên tục. Việc định lượng hóa tiêu chuẩn sẽ giúp cơ quan quản lý tại địa phương dễ dàng kiểm tra, giám sát mà không phát sinh thủ tục phiền hà hay nhũng nhiễu doanh nghiệp.
Thứ hai - Định lượng hóa các công cụ ưu đãi kinh tế: Cơ chế hỗ trợ không thể cào bằng hay mang tính 'xin - cho'. Tỷ lệ tuần hoàn tài nguyên và mức độ xanh của doanh nghiệp phải được liên kết trực tiếp với mức độ ưu đãi: Tương ứng với % giảm phát thải hoặc % tuần hoàn sẽ được hưởng tỷ lệ miễn/giảm thuế TNDN, giảm tiền thuê đất, giảm phí bảo vệ môi trường hay hạn mức tiếp cận nguồn vốn tín dụng xanh với lãi suất ưu đãi tương ứng.
Thứ ba - Tích hợp tiêu chuẩn định lượng vào Thị trường Carbon và Giấy phép môi trường: Việc đo đếm được (MRV) các chỉ số xanh chính là cầu nối để doanh nghiệp tham gia thị trường carbon. Một doanh nghiệp thực hiện tuần hoàn nguyên vật liệu định lượng được sẽ dễ dàng chuyển đổi phần giảm phát thải thành tín chỉ carbon để thương mại hóa trên sàn giao dịch.

Hội Kinh tế môi trường Việt Nam tham gia góp ý vào dự thảo Luật Bảo vệ môi trường. Ảnh tạo bởi AI.

Sự đồng điệu giữa góc nhìn chuyên gia và định hướng chỉ đạo của Lãnh đạo Quốc hội

Đề xuất sắc bén của Hội Kinh tế môi trường Việt Nam được PGS.TS Lưu Đức Hải chia sẻ tại Hội thảo đã tìm thấy sự đồng điệu sâu sắc với các ý kiến phản biện tại Hội thảo cũng như phát biểu chỉ đạo tổng kết của Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên.

Tại Hội thảo, đại diện cộng đồng doanh nghiệp như bà Đỗ Hoàng Anh (Giám đốc Đối ngoại Heineken Việt Nam) cũng kiến nghị Luật cần minh bạch hóa quy định để khuyến khích các cải tiến kỹ thuật xanh, giảm thủ tục điều chỉnh Giấy phép môi trường đối với các thay đổi tối ưu hóa vận hành không làm tăng tải lượng ô nhiễm. Đồng thời, TS Tống Xuân Chinh (Phó Chủ tịch Hiệp hội Sữa Việt Nam) và ĐBQH Nguyễn Quang Huân đều khẳng định mục tiêu cuối cùng của mọi chính sách môi trường phải là giảm phát thải thực chất, đo đếm được và coi chất thải là tài nguyên.

Phát biểu kết luận Hội thảo, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đã chỉ đạo rõ: Quá trình hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi phải nghiên cứu hoàn thiện các cơ chế, chính sách nhằm huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực; có cơ chế hấp dẫn để khuyến khích đầu tư sản xuất kinh doanh theo tiêu chuẩn xanh, đổi mới công nghệ, sử dụng hiệu quả tài nguyên phát triển kinh tế tuần hoàn. Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh việc cắt giảm thủ tục hành chính phải thực chất, chuyển từ 'tiền kiểm' sang 'hậu kiểm', quản trị dựa trên khoa học công nghệ và dữ liệu sống, không hạ thấp các tiêu chuẩn bảo vệ môi trường.

Ý kiến đóng góp tâm huyết của Hội Kinh tế môi trường Việt Nam được PGS.TS Lưu Đức Hải trình bày tại Hội thảo ngày 31/7/2026 một lần nữa khẳng định vai trò tiên phong của Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam (VIASEE) trong việc đồng hành cùng Quốc hội và Chính phủ tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế.

Một Luật Bảo vệ Môi trường sửa đổi thành công phải là một đạo luật biến các mục tiêu xanh từ lời kêu gọi định tính thành những tiêu chuẩn định lượng minh bạch. Chỉ khi có bộ thước đo định lượng chuẩn xác, nền kinh tế Việt Nam mới thực sự vận hành theo quỹ đạo phát triển bền vững, biến chất thải thành tài nguyên và biến các cam kết môi trường thành lợi thế cạnh tranh quốc gia.