Phát huy vai trò nữ trí thức trong xây dựng Thủ đô sáng tạo, hiện đại

Phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội có cuộc trao đổi với PGS.TS Bùi Thị An, Viện trưởng Viện Tài nguyên môi trường và phát triển cộng đồng, Phó Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn kinh tế của Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội, Chủ tịch Hội Nữ trí thức thành phố Hà Nội về những kỳ vọng, giải pháp để hiện thực hóa các mục tiêu của Luật Thủ đô năm 2026.

- Thưa PGS.TS Bùi Thị An, hôm nay, ngày 1-7, Luật Thủ đô 2026 chính thức có hiệu lực. Theo bà, đâu là những cơ hội nổi bật mà Luật mới mở ra cho sự phát triển của Hà Nội nói chung và đội ngũ nữ trí thức nói riêng?

- PGS.TS Bùi Thị An: Luật Thủ đô năm 2026 có hiệu lực ngày hôm nay mở ra một giai đoạn phát triển mới của Hà Nội, không chỉ ở khía cạnh quản lý nhà nước mà còn ở việc tạo lập một thể chế đủ mạnh để Thủ đô phát huy vai trò là trung tâm đổi mới sáng tạo, khoa học - công nghệ, giáo dục, văn hóa và hội nhập quốc tế. Điểm cốt lõi của Luật là trao cho Hà Nội quyền chủ động và linh hoạt hơn trong việc quyết định các vấn đề phát triển, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, huy động nguồn lực xã hội và thí điểm các cơ chế, chính sách mới. Đây chính là tiền đề để Hà Nội chuyển từ tư duy "thực thi" sang tư duy "kiến tạo phát triển".

Thủ đô Hà Nội ngày càng văn minh, hiện đại. Ảnh: Khánh Huy

Đối với đội ngũ nữ trí thức, tôi cho rằng Luật mở ra ít nhất ba cơ hội rất quan trọng.

Thứ nhất, đội ngũ nữ trí thức có cơ hội tham gia sâu hơn vào quá trình xây dựng và phản biện chính sách, bởi khi Hà Nội được trao nhiều thẩm quyền hơn trong việc thiết kế và thực thi các cơ chế đặc thù, nhu cầu về tư vấn khoa học, phản biện xã hội và đề xuất chính sách sẽ ngày càng lớn. Đây là không gian để đội ngũ nữ trí thức phát huy tri thức, kinh nghiệm và trách nhiệm đối với sự phát triển của Thủ đô.

Thứ hai, cơ hội đóng góp mạnh mẽ hơn cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Luật dành nhiều dư địa cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây là những lĩnh vực mà nữ trí thức Hà Nội có nhiều lợi thế, từ nghiên cứu khoa học, giáo dục - đào tạo, y tế đến môi trường, văn hóa và khởi nghiệp sáng tạo.

Thứ ba, cơ hội nâng cao vị thế và tiếng nói của phụ nữ trong phát triển bền vững. Nữ trí thức không chỉ là lực lượng nghiên cứu mà còn là cầu nối đưa tri thức đến với cộng đồng, tham gia giải quyết những vấn đề thiết thực như bảo vệ môi trường, chăm sóc sức khỏe, giáo dục, xây dựng đô thị xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn và nâng cao chất lượng sống của người dân. Những giá trị đó hoàn toàn phù hợp với định hướng phát triển Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại và bền vững.

PGS.TS Bùi Thị An. Ảnh: Quỳnh An

Tuy nhiên, cơ hội chỉ thực sự trở thành động lực khi được cụ thể hóa bằng các chính sách đồng bộ. Theo tôi, cùng với việc triển khai Luật, Hà Nội cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phát hiện, thu hút và sử dụng nhân tài; tạo điều kiện để đội ngũ nữ trí thức tham gia các hội đồng tư vấn, các chương trình nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và các dự án phát triển của thành phố. Khi trí tuệ của đội ngũ nữ trí thức được phát huy đúng mức, đó sẽ là một nguồn lực quan trọng góp phần hiện thực hóa các mục tiêu mà Luật Thủ đô đặt ra.

- Luật Thủ đô năm 2026 tạo điều kiện thuận lợi để thu hút và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Theo bà, cần có những chính sách gì để thu hút cũng như giữ chân các nhà khoa học nữ, đặc biệt là các nhà khoa học trẻ?

- PGS.TS Bùi Thị An: Theo tôi, thu hút nhân lực chất lượng cao không chỉ là “mời được người tài đến”, mà quan trọng hơn là tạo được môi trường để họ phát huy năng lực và gắn bó lâu dài. Với các nhà khoa học nữ, đặc biệt là các nhà khoa học trẻ, điều đó càng có ý nghĩa bởi họ thường phải đồng thời đảm nhiệm nhiều vai trò trong công việc và gia đình.

Trước hết, cần có cơ chế đãi ngộ đủ sức cạnh tranh, không chỉ về thu nhập mà còn về điều kiện nghiên cứu, phòng thí nghiệm, trang thiết bị, nguồn kinh phí và cơ hội tham gia các đề tài lớn. Nhà khoa học luôn cần một môi trường học thuật thuận lợi để sáng tạo và cống hiến.

Bên cạnh đó, Hà Nội cần có những chính sách đặc thù dành cho các nhà khoa học nữ trẻ như hỗ trợ khởi nghiệp nghiên cứu, ưu tiên tiếp cận các quỹ nghiên cứu, tạo điều kiện đào tạo sau tiến sĩ, trao đổi học thuật quốc tế, cũng như có cơ chế linh hoạt trong quá trình phát triển nghề nghiệp để họ không bị gián đoạn do thiên chức làm mẹ và chăm sóc gia đình.

Đồng thời, cần xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nơi các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và chính quyền cùng kết nối để các kết quả nghiên cứu nhanh chóng được ứng dụng vào thực tiễn. Khi những đóng góp của nhà khoa học được xã hội ghi nhận và tạo ra giá trị, đó chính là động lực mạnh mẽ nhất để họ gắn bó.

Tôi cho rằng, Luật Thủ đô năm 2026 đã mở ra khung thể chế rất thuận lợi. Điều quan trọng tiếp theo là Hà Nội cần cụ thể hóa các cơ chế này bằng những chính sách đủ hấp dẫn, minh bạch và bình đẳng để Thủ đô không chỉ là nơi thu hút nhân tài mà còn là nơi nuôi dưỡng, phát triển và giữ chân đội ngũ trí thức, trong đó có lực lượng nữ trí thức trẻ – nguồn nhân lực có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển nhanh và bền vững của Hà Nội trong giai đoạn mới.

- Luật dành nhiều cơ chế đặc thù cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo cũng như chuyển đổi số. Hội Nữ trí thức Hà Nội sẽ phát huy vai trò của hội viên như thế nào để góp phần đưa các chính sách này vào thực tiễn, thưa bà?

- PGS.TS Bùi Thị An: Luật Thủ đô năm 2026 đã tạo ra một hành lang pháp lý rất quan trọng để Hà Nội phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số với nhiều cơ chế vượt trội. Tuy nhiên, để những chính sách này thực sự đi vào cuộc sống thì cần có sự tham gia tích cực của đội ngũ trí thức, trong đó có lực lượng nữ trí thức và nữ khoa học.

Với vai trò là tổ chức tập hợp đội ngũ nữ trí thức của Thủ đô, Hội Nữ trí thức Hà Nội sẽ tập trung vào một số nhiệm vụ trọng tâm như:

Thứ nhất, phát huy vai trò tư vấn, phản biện và hiến kế chính sách. Hội sẽ huy động đội ngũ các nhà khoa học nữ ở nhiều lĩnh vực tham gia nghiên cứu, đóng góp ý kiến để các cơ chế của Luật Thủ đô được triển khai sát thực tiễn, hiệu quả và phù hợp với yêu cầu phát triển của Hà Nội.

Thứ hai, thúc đẩy nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ gắn với nhu cầu của thành phố. Chúng tôi mong muốn các kết quả nghiên cứu không chỉ dừng lại ở các công trình khoa học mà được ứng dụng vào giải quyết những vấn đề cụ thể của Thủ đô như chuyển đổi số, bảo vệ môi trường, y tế, giáo dục, giao thông, phát triển kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn.

Thứ ba, xây dựng mạng lưới kết nối giữa các nhà khoa học nữ với các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Qua đó, tạo điều kiện để các ý tưởng khoa học nhanh chóng được thương mại hóa và ứng dụng trong thực tiễn.

Đặc biệt, Hội sẽ quan tâm bồi dưỡng, hỗ trợ các nhà khoa học nữ trẻ thông qua các hoạt động đào tạo, cố vấn, kết nối chuyên gia và hợp tác quốc tế, giúp họ tự tin tham gia các chương trình nghiên cứu lớn và phát huy năng lực trong kỷ nguyên số.

- Nữ trí thức có những đóng góp gì cho việc xây dựng Thủ đô trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển đổi số, bà có thể chia sẻ về nội dung này?

- PGS.TS Bùi Thị An: Đội ngũ nữ trí thức có vai trò rất quan trọng trong quá trình xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển đổi số của cả nước. Với lợi thế về chuyên môn, sự cẩn trọng, tinh thần trách nhiệm và khả năng kết nối liên ngành, các nhà khoa học nữ đang có nhiều đóng góp thiết thực trên cả ba phương diện.

Hà Nội với nhiều công trình mới phục vụ nhu cầu đi lại của nhân dân Thủ đô. Ảnh: Khánh Huy

Đó là, trực tiếp nghiên cứu, tạo ra các kết quả khoa học, công nghệ và các giải pháp đổi mới sáng tạo phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô, nhất là trong các lĩnh vực công nghệ số, y tế, giáo dục, môi trường, nông nghiệp công nghệ cao và quản trị đô thị thông minh.

Tham gia tư vấn, phản biện và góp ý xây dựng chủ trương, chính sách để Hà Nội phát triển trên nền tảng khoa học, công nghệ và dữ liệu. Đây là một thế mạnh của đội ngũ nữ trí thức, bởi nhiều chị em vừa có năng lực nghiên cứu, vừa có kinh nghiệm thực tiễn và tư duy phát triển bền vững.

Lan tỏa tri thức và thúc đẩy chuyển đổi số trong cộng đồng thông qua đào tạo, chuyển giao công nghệ, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp và nâng cao năng lực số cho người dân. Khi chuyển đổi số trở thành phong trào của toàn xã hội thì vai trò của đội ngũ trí thức, trong đó có nữ trí thức, càng trở nên quan trọng.

Tôi tin rằng, nếu được tạo điều kiện về cơ chế, môi trường nghiên cứu và cơ hội phát triển bình đẳng, đội ngũ nữ trí thức sẽ không chỉ là lực lượng tham gia mà còn là một trong những động lực quan trọng góp phần hiện thực hóa mục tiêu đưa Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số hàng đầu của cả nước, có sức cạnh tranh trong khu vực.

- Bà có thể chia sẻ một số dự án mà Hội Nữ trí thức Hà Nội đang triển khai gắn với Luật Thủ đô năm 2026 cũng như những định hướng mà Luật hướng tới?

- PGS.TS Bùi Thị An: Hiện nay, Hội Nữ trí thức Hà Nội đang triển khai một số chương trình và đề tài nghiên cứu theo đúng định hướng phát triển xanh, đổi mới sáng tạo và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân mà Luật Thủ đô hướng tới. Chúng tôi không đặt mục tiêu làm nhiều đề tài, mà luôn hướng tới những vấn đề thiết thực, xuất phát từ nhu cầu của người dân và yêu cầu phát triển của Hà Nội.

Một trong những hướng nghiên cứu mà Hội đã thực hiện đề tài đánh giá các chuỗi liên kết giữa nhà khoa học với người nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Qua nghiên cứu, chúng tôi không chỉ đánh giá thực trạng mà còn xác định những "điểm nghẽn" trong quá trình sản xuất, tiêu thụ và ứng dụng khoa học - công nghệ, từ đó đề xuất các giải pháp giúp nâng cao giá trị nông sản và tăng thu nhập cho người dân khu vực ngoại thành Hà Nội.

Chúng tôi cũng đặc biệt quan tâm đến chuyển đổi số trong nông nghiệp. Hội đã hỗ trợ các hợp tác xã và người sản xuất xây dựng hồ sơ dữ liệu, truy xuất nguồn gốc, hoàn thiện tiêu chuẩn chất lượng để sản phẩm có thể tham gia các sàn giao dịch điện tử. Theo tôi, chuyển đổi số chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp người dân sản xuất hiệu quả hơn, tiêu thụ sản phẩm thuận lợi hơn và nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa.

Một chương trình mà Hội đang tập trung triển khai là hỗ trợ dán nhãn sản phẩm, truy xuất nguồn gốc và nâng cao nhận thức về sản xuất sạch tại xã Sóc Sơn, Kim Anh.

Bên cạnh đó, Hội cũng triển khai các nghiên cứu về sức khỏe cộng đồng, trong đó có đề tài đánh giá tình trạng thừa cân, béo phì và các yếu tố nguy cơ của bệnh không lây nhiễm ở người dân Hà Nội. Những kết quả nghiên cứu này sẽ góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các chính sách dự phòng, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe và chất lượng dân số.

Trong thời gian tới, Hội Nữ trí thức Hà Nội sẽ tiếp tục ưu tiên các chương trình nghiên cứu và hoạt động tư vấn gắn với những vấn đề lớn của Thủ đô như bảo vệ môi trường, giảm ô nhiễm không khí, phát triển kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, an toàn thực phẩm, thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Đồng thời, chúng tôi sẽ tăng cường kết nối giữa các nhà khoa học với chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng để các kết quả nghiên cứu nhanh chóng được ứng dụng vào thực tiễn.

PGS.TS Bùi Thị An: "Khi có sự gắn kết chặt chẽ giữa nhà nước, giới khoa học, doanh nghiệp và người dân, những cơ chế tiến bộ của Luật Thủ đô mới thực sự được hiện thực hóa". Ảnh: Quỳnh An

- Theo bà, để Luật Thủ đô năm 2026 thực sự đi vào cuộc sống, các tổ chức xã hội - nghề nghiệp như Hội Nữ trí thức cần phát huy như thế nào trong công tác phản biện chính sách, tư vấn và hỗ trợ kết nối?

- PGS.TS Bùi Thị An: Theo tôi, để Luật Thủ đô năm 2026 thực sự đi vào cuộc sống thì không chỉ cần sự quyết tâm của các cấp chính quyền mà còn cần sự tham gia chủ động của các tổ chức xã hội - nghề nghiệp, đặc biệt là các hội quy tụ đội ngũ trí thức, chuyên gia như Hội Nữ trí thức Hà Nội.

Hội cần phát huy mạnh vai trò tư vấn và phản biện xã hội, tập hợp ý kiến của các nhà khoa học nữ ở nhiều lĩnh vực để góp ý xây dựng các văn bản hướng dẫn thi hành Luật, cũng như kiến nghị hoàn thiện những cơ chế, chính sách trong quá trình triển khai. Phản biện khoa học, khách quan và xuất phát từ thực tiễn sẽ giúp các chính sách khi đi vào cuộc sống đạt hiệu quả cao hơn.

Hội cần trở thành cầu nối giữa giới khoa học với cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng. Luật Thủ đô đã mở ra nhiều cơ chế mới về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; nhiệm vụ của chúng tôi là kết nối các nhà khoa học nữ với các chương trình, dự án và nhu cầu thực tiễn của thành phố, để kết quả nghiên cứu nhanh chóng được ứng dụng, tạo ra giá trị cho xã hội.

Hội sẽ tích cực lan tỏa tinh thần đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cho đội ngũ nữ trí thức, thông qua các diễn đàn, hội thảo, chương trình đào tạo, tư vấn và kết nối hợp tác. Qua đó, khuyến khích ngày càng nhiều nhà khoa học nữ tham gia giải quyết những bài toán phát triển của Thủ đô.

Tôi cho rằng, trong giai đoạn hiện nay, các tổ chức xã hội - nghề nghiệp không chỉ là nơi tập hợp trí thức mà cần trở thành đối tác đồng hành của chính quyền trong quá trình xây dựng, giám sát và đánh giá việc thực thi chính sách. Khi có sự gắn kết chặt chẽ giữa nhà nước, giới khoa học, doanh nghiệp và người dân, những cơ chế tiến bộ của Luật Thủ đô mới thực sự được hiện thực hóa, góp phần xây dựng Hà Nội trở thành đô thị sáng tạo, hiện đại và phát triển bền vững.

- Xin cảm ơn bà về cuộc trao đổi!