Phát triển bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu và nền kinh tế số

Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm, đại biểu Quốc hội Đoàn TP Hà Nội phát biểu. Ảnh: Viết Tôn

Đơn giản hóa thủ tục hành chính

Thảo luận về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm, Đoàn ĐBQH TP Hà Nội cho rằng trong bối cảnh thương mại điện tử và kinh tế số phát triển mạnh mẽ, hoạt động bưu chính đã vượt ra khỏi phạm vi chuyển phát truyền thống, trở thành một bộ phận quan trọng của hạ tầng logistics và nền kinh tế số. Vì vậy, việc sửa đổi Luật là cần thiết nhằm tháo gỡ những bất cập, tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và bảo vệ quyền lợi người dân.

Về phạm vi điều chỉnh của Luật, tại Điều 1, Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm cho biết, hiện nay, ranh giới giữa dịch vụ bưu chính, vận tải và giao hàng trong thương mại điện tử ngày càng khó phân biệt. Một doanh nghiệp có thể đồng thời thực hiện nhiều công đoạn từ tiếp nhận, lưu kho, chia chọn, vận chuyển, đến giao hàng. Nếu không phân định rõ, cùng một hoạt động có thể phải chịu nhiều điều kiện kinh doanh và thủ tục quản lý khác nhau, làm tăng chi phí cho doanh nghiệp.

“Vì vậy, tôi đề nghị làm rõ tiêu chí xác định dịch vụ bưu chính, phân định trách nhiệm quản lý giữa các lĩnh vực có liên quan; bảo đảm không chồng chéo, không bỏ sót hoạt động cần quản lý, đồng thời tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, bình đăng”, Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm nêu ý kiến.

Về điều kiện kinh doanh và thủ tục đăng ký cung cấp dịch vụ bưu chính, tại các Điều 11, 13, 14 và Điều 50, Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm đồng tình với định hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đơn giản hóa thủ tục hành chính. Tuy nhiên, Điều 13 quy định điều kiện kinh doanh, trong khi Điều 14 quy định cơ quan quản lý xác nhận đăng ký mà không thâm định nội dung hồ sơ. Do đó, cần làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong việc kiểm tra, giám sát việc đáp ứng các điều kiện kinh doanh. Đặc biệt, Điều 50 quy định doanh nghiệp đang hoạt động phải thực hiện đăng ký lại trong thời hạn 12 tháng.

“Tôi đề nghị nghiên cứu cơ chế kế thừa thông tin và giấy tờ đã được cơ quan nhà nước xác nhận, chỉ yêu cầu doanh nghiệp bổ sung những nội dung thực sự cần thiết, tránh phát sinh thủ tục và chi phí không đáng có”, Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm phát biểu.

Về phát triển hạ tầng bưu chính và cơ chế hỗ trợ bưu chính công ích, tại Điều 4, Điều 9 và các Điều 24 đến 29, đại biểu Quốc hội TP Hà Nội thống nhất với định hướng phát triển bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu của quốc gia và nền kinh tế số. Tuy nhiên, cần cụ thể hóa chính sách này bằng những quy định rõ ràng về trách nhiệm đầu tư, nguồn lực thực hiện và tiêu chuẩn tiếp cận dịch vụ, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo.

Đối với việc mở rộng dịch vụ bưu chính phổ cập sang gói, kiện hàng hóa, đại biểu Quốc hội đề nghị đánh giá đầy đủ tác động đến ngân sách nhà nước và khả năng cân đối nguồn lực. Đồng thời, cần quy định minh bạch cơ chế lựa chọn, đặt hàng và hỗ trợ doanh nghiệp cung cấp dịch vụ công ích; thực hiện hạch toán riêng giữa hoạt động công ích và hoạt động kinh doanh thương mại, bảo đảm sử dụng ngân sách hiệu quả, tránh hỗ trợ trùng lặp và bảo đảm cạnh tranh bình đẳng.

Theo đại biểu Thích Bảo Nghiêm, hỗ trợ của Nhà nước phải gắn với chất lượng dịch vụ và kết quả phục vụ người dân, chứ không chỉ căn cứ vào chi phí duy trì mạng lưới.

Về bưu chính số, bảo vệ dữ liệu và phát triển bưu chính xanh, tại Chương V, đại biểu Quốc hội cho rằng hoạt động bưu chính hiện nay gắn với việc thu thập, xử lý khối lượng lớn thông tin của người gửi và người nhận. Vì vậy, cần quy định rõ mục đích thu thập, phạm vi chia sẻ, thời hạn lưu giữ và trách nhiệm bảo vệ dữ liệu cá nhân. Đối với việc kiểm tra, quản lý bưu gửi theo mức độ rủi ro, đề nghị xác định rõ tiêu chí, thẩm quyền và giới hạn kiểm tra, vừa bảo đảm an ninh, an toàn, vừa tránh thu thập thông tin quá mức cần thiết.

“Về bưu chính xanh, tôi đề nghị có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp ứng dụng công nghệ, sử dụng phương tiện vận chuyển tiết kiệm năng lượng, bao bì thân thiện môi trường; đồng thời xây dựng lộ trình phù hợp với khả năng của doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa”, Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm phát biểu.

Về bồi thường thiệt hại và bảo vệ quyền lợi người sử dụng dịch vụ, tại Điều 47, đại biểu Quốc hội cho rằng, trong thực tế, khi bưu gửi bị mất, hư hỏng hoặc giao chậm, việc xác định trách nhiệm bồi thường có thể gặp khó khăn do nhiều doanh nghiệp cùng tham gia quá trình vận chuyển, giao nhận.

“Tôi đề nghị quy định rõ căn cứ xác định trách nhiệm, mức bồi thường và trách nhiệm của từng doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng dịch vụ. Đặc biệt, cần bảo đảm người sử dụng dịch vụ có đầu mối tiếp nhận, giải quyết khiếu nại rõ ràng, tránh tình trạng các doanh nghiệp đùn đẩy trách nhiệm, đồng thời bảo đảm thống nhất với pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng”, đại biểu Thích Bảo Nghiêm phát biểu.

Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hà Nội thảo luận tại tổ.

Ngăn chặn tội phạm lợi dụng dịch vụ bưu chính

Tham gia góp ý dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi), đại biểu Lê Minh Đức, Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh phân tích những bất cập, khoảng trống pháp lý trong quản lý hoạt động bưu chính, nhất là khi thương mại điện tử, chuyển đổi số và các mô hình giao nhận dựa trên nền tảng công nghệ đang phát triển mạnh mẽ.

Đặc biệt quan tâm Điều 19 về vật phẩm, hàng hóa không được gửi qua mạng bưu chính, đại biểu Lê Minh Đức cho rằng, những sơ hở trong quá trình tiếp nhận, kiểm tra, kiểm soát bưu gửi có thể trở thành điều kiện để tội phạm lợi dụng. Vì vậy, dự thảo Luật phải thiết lập cơ chế quản lý đủ chặt chẽ nhằm phòng ngừa, phát hiện và ngăn chặn vi phạm ngay từ khâu tiếp nhận bưu gửi.

Đại biểu chỉ ra rằng, dự thảo hiện quy định hai nhóm vật phẩm, hàng hóa không được gửi qua mạng bưu chính, gồm hàng hóa bị cấm và hàng hóa không đáp ứng các điều kiện theo pháp luật về xuất khẩu, nhập khẩu cũng như quy định của nước nhận.

Tuy nhiên, nếu chỉ quy định mang tính nguyên tắc mà không có cơ chế hướng dẫn cụ thể sẽ gây khó khăn cho người dân, doanh nghiệp cung ứng dịch vụ bưu chính và các cơ quan kiểm tra, kiểm soát.

Vấn đề đặt ra là căn cứ vào đâu để người gửi và nhân viên bưu chính xác định loại vật phẩm, hàng hóa nào thuộc danh mục cấm, loại nào được phép gửi hoặc phải đáp ứng điều kiện nhất định, trong khi các quy định liên quan hiện nằm rải rác ở nhiều văn bản pháp luật.

Đối với bưu gửi quốc tế, khó khăn càng lớn khi mỗi quốc gia, vùng lãnh thổ có những quy định riêng về điều kiện nhập khẩu hàng hóa. Không thể yêu cầu nhân viên bưu chính khi tiếp nhận từng bưu gửi phải tự tìm hiểu, đối chiếu với hàng loạt văn bản pháp luật của các nước để xác định hàng hóa có đủ điều kiện hay không.

Từ thực tiễn đó, đại biểu Lê Minh Đức đề nghị bổ sung nhóm vật phẩm, hàng hóa được gửi qua mạng bưu chính có điều kiện, nhất là các điều kiện liên quan đến quản lý nhà nước về an ninh, trật tự và an toàn xã hội.

Đồng thời, cần quy định rõ danh mục hàng hóa bị cấm gửi, hàng hóa được gửi có điều kiện; nghiên cứu giao Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành hoặc chủ trì xây dựng các danh mục theo thẩm quyền, bảo đảm phù hợp với hệ thống pháp luật có liên quan.

Đối với dịch vụ bưu chính quốc tế, đại biểu kiến nghị xây dựng cơ chế cung cấp, hướng dẫn, tra cứu quy định pháp luật của các nước nhận, giúp người dân và doanh nghiệp dễ dàng thực hiện.

Theo đại biểu Lê Minh , nếu thiếu quy định cụ thể, nhân viên bưu chính sẽ gặp khó khăn trong việc quyết định tiếp nhận hay từ chối bưu gửi. Ngược lại, nếu việc kiểm soát không chặt chẽ, có thể tạo ra lỗ hổng để các đối tượng lợi dụng vận chuyển ma túy, chất cấm và hàng hóa bất hợp pháp qua mạng bưu chính.