Phát triển công nghiệp dầu khí Việt Nam: Khơi thông dòng vốn đầu tư và thúc đẩy chuyển dịch năng lượng xanh

Toàn cảnh Diễn đàn. (Ảnh: Hồng Trà)

Chiều 29/10, tại Hà Nội, Tạp chí Kinh tế Việt Nam – VnEconomy – Vietnam Economic Times tổ chức Diễn đàn: “Phát triển công nghiệp dầu khí Việt Nam: Đảm bảo tăng trưởng bền vững”. Sự kiện có sự tham gia đông đảo đại diện lãnh đạo các bộ, ban, ngành, các chuyên gia kinh tế, nhà khoa học, đại diện các cơ quan ngoại giao gồm Đại sứ quán Nga, Canada, Ấn Độ cùng lãnh đạo các doanh nghiệp năng lượng hàng đầu trong nước và quốc tế.

Diễn đàn diễn ra trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam bước vào chu kỳ phát triển mới với đòi hỏi tăng trưởng cao, đặt ra cho ngành Dầu khí hai nhiệm vụ song hành: Bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và nâng cao giá trị gia tăng, năng lực nội sinh của nền công nghiệp. Đặc biệt, sự kiện được tổ chức ngay sau khi Quốc hội chính thức thông qua Luật Dầu khí năm 2026 (ngày 23/8/2026, có hiệu lực từ 1/3/2027). Đây được xem là “đòn bẩy” thể chế quan trọng, mở ra hành lang pháp lý thông thoáng, tháo gỡ căn bản các điểm nghẽn trong đầu tư, thiết lập cơ chế chia sẻ rủi ro theo chuẩn mực quốc tế và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho doanh nghiệp.

Ông Đào Quang Bính, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng biên tập, Tổng Thư ký tòa soạn Tạp chí Kinh tế Việt Nam, phát biểu tại Diễn đàn. (Ảnh: Hồng Trà)

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, ông Đào Quang Bính, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng biên tập, Tổng Thư ký tòa soạn Tạp chí Kinh tế Việt Nam, nhấn mạnh: “Trong cấu trúc kinh tế quốc gia, năng lượng nói chung và công nghiệp dầu khí nói riêng luôn giữ vai trò mạch máu, là bệ đỡ vững chắc cho an ninh năng lượng và ổn định vĩ mô.

Tuy nhiên, ngành Dầu khí Việt Nam cũng đang đứng trước những thử thách chưa từng có: mỏ chủ lực suy giảm sản lượng tự nhiên, biến động địa chính trị toàn cầu khó lường và áp lực cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050”.

Theo ông Đào Quang Bính, việc tái cấu trúc chuỗi giá trị dầu khí cần tập trung ở cả 3 lĩnh vực thượng nguồn, trung nguồn và hạ nguồn. Cụ thể, ở khâu thượng nguồn, ưu tiên hàng đầu là gia tăng trữ lượng thông qua đẩy mạnh tìm kiếm, thăm dò tại các vùng nước sâu, xa bờ và tối ưu hóa giải pháp khai thác các mỏ nhỏ, cận biên.

Ở khâu trung nguồn và hạ nguồn, trọng tâm là đẩy nhanh tiến độ các chuỗi dự án khí lớn, đồng bộ hạ tầng khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) và nâng cấp chế biến sâu lọc hóa dầu nhằm tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Cùng đó, lĩnh vực dịch vụ kỹ thuật cần phát huy năng lực thi công công trình biển để giữ vững thị phần trong nước và tự tin vươn tầm quốc tế.

Với thế mạnh về kinh nghiệm và hạ tầng công trình biển, ngành dầu khí có điều kiện lý tưởng để phát triển điện gió ngoài khơi, nghiên cứu hydro xanh, amoniac xanh, đồng thời ứng dụng công nghệ thu giữ, lưu trữ carbon (CCUS) và giảm phát thải metan nhằm đóng góp thực chất vào mục tiêu Net Zero quốc gia.

TS. Đặng Thị Thu Hoài cho rằng, bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp, việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách và môi trường đầu tư nhằm khơi thông các nguồn lực phát triển ngành dầu khí là rất quan trọng. (Ảnh: Hồng Trà)

Cùng quan điểm, TS. Đặng Thị Thu Hoài, Trưởng Phòng Kinh tế ngành và Địa phương, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Tập đoàn Công nghiệp-Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PETROVIETNAM) cho rằng, ngành dầu khí Việt Nam cần đổi mới theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và tác động lan tỏa; trong đó chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào khai thác tài nguyên, sản lượng và doanh thu sang phát triển đồng bộ chuỗi giá trị dầu khí, chú trọng công nghiệp chế biến sâu, hóa dầu, dịch vụ kỹ thuật, công nghiệp hỗ trợ và các lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao.

Bên cạnh đó, ngành dầu khí cần tăng cường năng lực bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng cao và nâng cao khả năng chống chịu, trong đó tập trung khai thác hợp lý, hiệu quả nguồn tài nguyên dầu khí trong nước; đa dạng hóa nguồn cung và thị trường nhập khẩu; phát triển đồng bộ hệ thống hạ tầng chế biến, vận chuyển, dự trữ và phân phối; nâng cao năng lực dự báo, quản trị rủi ro và ứng phó với biến động giá năng lượng, gián đoạn chuỗi cung ứng quốc tế.

“Đặc biệt, ngành dầu khí cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để nâng cao năng suất, hiệu quả và năng lực cạnh tranh của ngành. Theo đó, ưu tiên nghiên cứu, ứng dụng và từng bước làm chủ các công nghệ trong thăm dò, khai thác, chế biến và vận hành công trình dầu khí; thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, tự động hóa và các công nghệ số; tập trung đầu tư phát triển các chương trình nghiên cứu, đổi mới công nghệ theo nhu cầu thực tiễn, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học; chú trọng phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật và công nghệ chất lượng cao”, bà Hoài cho hay.

Tuy nhiên, theo bà Hoài, bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp, việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách và môi trường đầu tư nhằm khơi thông các nguồn lực phát triển ngành dầu khí là rất quan trọng. Theo đó, cơ quan quản lý cần rà soát, tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc trong triển khai các dự án dầu khí, nhất là các dự án có quy mô lớn, yêu cầu kỹ thuật phức tạp và chu kỳ đầu tư dài; nghiên cứu hoàn thiện cơ chế khuyến khích đầu tư phù hợp với đặc thù của hoạt động tìm kiếm, thăm dò và khai thác dầu khí; tăng cường phối hợp giữa các khâu trong chuỗi khí – điện, bảo đảm tính đồng bộ và hiệu quả của các dự án đầu tư.

Đại biểu Quốc hội Phan Đức Hiếu khẳng định, Luật Dầu khí (sửa đổi) đáp ứng yêu cầu cao hơn về bảo đảm an ninh năng lượng phục vụ tăng trưởng kinh tế cao, giải phóng nguồn lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội bứt phá trong kỷ nguyên mới của đất nước. (Ảnh: Hồng Trà)

Đại biểu Quốc hội Phan Đức Hiếu khẳng định, Luật Dầu khí (sửa đổi) được Quốc hội chính thức thông qua ngày 23/8/2026, có hiệu lực từ 1/3/2027, tiếp tục “mở đường cho sự phát triển”, đáp ứng yêu cầu cao hơn về bảo đảm an ninh năng lượng phục vụ tăng trưởng kinh tế cao, giải phóng nguồn lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội bứt phá trong kỷ nguyên mới của đất nước.

Theo đó, Luật Dầu khí (sửa đổi) đã phân cấp, phân quyền mạnh cho PETROVIETNAM để thực hiện vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia; cải cách, đơn giản hóa thủ tục hành chính; mở ra hành lang pháp lý thông thoáng để thu hút đầu tư.

Bên cạnh đó, Luật Dầu khí 2026 cũng tạo thuận lợi để phát triển ngành dịch vụ dầu khí và các hoạt động ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí như hoạt động thu giữ và lưu trữ carbon (CCS). Với Luật Dầu khí 2026, nhiều thủ tục được “tự động” điều chỉnh, trong đó, một số cam kết trong hợp đồng dầu khí được tự động điều chỉnh mà không cần phải điều chỉnh, phê duyệt lại hợp đồng. Đặc biệt, Luật Dầu khí đã có nhiều cấp ưu đãi đặc biệt để thu hút đầu tư.

Để thích ứng với xu thế chuyển dịch năng lượng đang diễn ra mạnh mẽ, bên cạnh lĩnh vực cốt lõi là tìm kiếm thăm dò khai thác dầu khí, ngành dầu khí cần mở rộng sang các lĩnh vực năng lượng và kinh tế biển mới như điện gió ngoài khơi, dịch vụ kỹ thuật biển và các hoạt động năng lượng mới phù hợp; đồng thời, thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả, giảm phát thải trong các hoạt động dầu khí, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu tăng trưởng, an ninh năng lượng và phát triển bền vững.

Các đại biểu tham gia thảo luận tại Tọa đàm chuyên đề trong khuôn khổ Diễn đàn. (Ảnh: Hồng Trà)

Tại Diễn đàn, các chuyên gia đều đồng tình, Luật Dầu khí năm 2026 vừa được ban hành là bước đột phá mở ra chu kỳ đầu tư mới. Để nắm bắt vận hội này, ngành Dầu khí bắt buộc phải tái cấu trúc toàn diện chuỗi giá trị, chủ động chuyển mình thành Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng quốc gia vận hành trên ba trụ cột: Năng lượng, công nghiệp và dịch vụ kỹ thuật chất lượng cao.

Các nhà quản lý, các chuyên gia và doanh nghiệp đã tập trung phân tích ba nhóm nội dung quan trọng: Thứ nhất, tập trung vào các giải pháp tăng trữ lượng mỏ mới, khai thác mỏ nhỏ cận biên, phát triển các chuỗi dự án khí quy mô lớn và đồng bộ hạ tầng khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) đáp ứng nhu cầu phát điện và công nghiệp; đẩy mạnh chế biến sâu lọc hóa dầu và hóa chất có thị trường lớn.

Thứ hai, thúc đẩy năng lực cơ khí chế tạo, xây lắp và dịch vụ kỹ thuật ngoài khơi vươn ra thị trường quốc tế; ứng dụng dữ liệu số để tối ưu vận hành, nâng cao hệ số thu hồi mỏ, kiểm soát an toàn và giảm phát thải khí methane.

Thứ ba, khai thác tối đa thế mạnh về hạ tầng biển và kinh nghiệm thi công ngoài khơi để tiên phong phát triển điện gió ngoài khơi, nghiên cứu hydrogen xanh, amoniac xanh, nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) và các công nghệ thu giữ, lưu trữ carbon (CCUS) giai đoạn 2026–2030.

Diễn đàn đã khẳng định vai trò là nhịp cầu đối thoại thực chất giữa cơ quan quản lý, các chuyên gia, cộng đồng doanh nghiệp trong nước và quốc tế. Những trao đổi thẳng thắn, tâm huyết của các đại biểu không chỉ làm rõ thời cơ, thách thức mà còn mở ra nhiều sáng kiến đột phá; góp phần hiện thực hóa tinh thần của Luật Dầu khí năm 2026, khơi thông dòng vốn đầu tư và thúc đẩy chuyển dịch năng lượng xanh.