Quy hoạch mở đường, an ninh đi trước một bước

Định hình dòng chảy phát triển

Hà Nội đang đứng trước một cuộc chuyển mình mà những dấu hiệu đầu tiên không chỉ nằm trên những bản đồ quy hoạch. Hôm nay, đó là những công trình hạ tầng, nhưng nhìn xa hơn, đó chính là những nét đầu tiên của một Hà Nội khác: Một Thủ đô không còn phát triển chủ yếu theo mô hình nén vào một trung tâm mà từng bước mở ra nhiều cực, nhiều trung tâm, nhiều hành lang phát triển; nơi sông Hồng không chỉ là một dòng chảy tự nhiên mà trở thành trục cảnh quan - sinh thái - văn hóa; nơi những tuyến đường sắt đô thị, các vành đai, không gian ngầm, không gian xanh và các đô thị vệ tinh cùng tạo nên một cấu trúc đô thị mới. Đó cũng là tầm nhìn được đặt ra trong Nghị quyết 02-NQ/TW ngày 17-3-2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới.

Người dân đặc biệt quan tâm đến quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội

Quy hoạch tầm nhìn 100 năm, tất nhiên không thể chỉ trả lời câu hỏi Hà Nội sẽ xây gì trong 5 năm tới. Điều quan trọng hơn là phải trả lời được những câu hỏi lớn của tương lai: Hà Nội muốn trở thành một đô thị như thế nào, sẽ phát triển theo hướng nào, những không gian tăng trưởng mới sẽ được mở ra ở đâu và làm thế nào để những không gian ấy có thể vận hành bền vững qua nhiều thế hệ?

Tinh thần đó được thể hiện rõ trong Nghị quyết 02-NQ/TW khi đặt ra yêu cầu lập Quy hoạch tổng thể Thủ đô theo hướng ổn định, lâu dài, với tầm nhìn chiến lược 100 năm; chuyển từ “quy hoạch tĩnh” sang “quy hoạch động và mở”, gắn với hạ tầng kết nối hiện đại, công nghệ số, dữ liệu lớn và khả năng thích ứng trước những biến động của thực tiễn.

Thành phố đang mở rộng không gian phát triển theo logic của các đại đô thị hiện đại trên thế giới, nơi giá trị không tập trung vào một lõi duy nhất mà được phân bổ tại nhiều trung tâm chức năng, kết nối với nhau bằng hệ thống hạ tầng giao thông và hạ tầng số. Cách tiếp cận này mở ra khả năng khai thác hiệu quả hơn tiềm năng của từng khu vực, đồng thời tạo thêm dư địa cho tăng trưởng và nâng cao vị thế của Thủ đô.

Tại Hội nghị công bố Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm và xúc tiến đầu tư năm 2026, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng nhấn mạnh vai trò của hạ tầng chiến lược trong giải quyết các “điểm nghẽn”, tăng cường kết nối giữa các khu vực và nâng cao sức hấp dẫn đối với dòng vốn đầu tư. Thành phố định hướng thu hút đầu tư có chọn lọc, ưu tiên những dự án tạo giá trị gia tăng, đồng thời gắn phát triển hạ tầng với mở rộng không gian đô thị và hình thành các cực tăng trưởng mới.

Ở góc độ chỉ đạo, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng yêu cầu chuyển hóa các nguồn lực thành động lực phát triển thực chất, tập trung tháo gỡ những “điểm nghẽn” ảnh hưởng đến tiến độ công trình. Các tuyến đường vành đai, cầu qua sông Hồng và đường sắt đô thị được xác định là những nhóm dự án cần quan tâm đẩy nhanh triển khai. Thành phố đồng thời đặt yêu cầu rà soát tiến độ từng công trình, tăng tốc thi công tại những khu vực đã bàn giao mặt bằng, nâng cao hiệu quả khai thác nguồn lực đất đai và tăng cường phối hợp giữa các cấp, ngành trong giải phóng mặt bằng, hoàn thiện thủ tục đầu tư, tổ chức thực hiện.

Những chỉ đạo này cho thấy yêu cầu phát triển hạ tầng không chỉ nằm ở việc huy động đủ vốn hay xây dựng những công trình quy mô lớn. Quan trọng không kém là năng lực tổ chức thực hiện, tháo gỡ vướng mắc và sử dụng hiệu quả từng nguồn lực. Đây cũng là khâu quyết định để tầm nhìn quy hoạch không dừng lại trên bản vẽ, mà chuyển hóa thành những công trình, dự án có khả năng tạo ra giá trị thực tế cho nền kinh tế và đời sống người dân.

Từ Nghị quyết 02 đến các chương trình hành động, kế hoạch đầu tư và chỉ đạo điều hành, có thể thấy một định hướng đang dần được cụ thể hóa: Quy hoạch phải đi cùng nguồn lực, nguồn lực phải chuyển thành công trình, còn công trình phải tạo ra hiệu quả phát triển thực chất. Dù vậy, một định hướng phát triển rõ ràng là điều kiện cần, nhưng để hiện thực hóa tầm nhìn ấy, Hà Nội còn phải nhận diện và giải quyết những yêu cầu mới nảy sinh trong quá trình triển khai. Khi không gian đô thị được mở rộng, hạ tầng kết nối tốt hơn, dòng vốn, dân cư và các hoạt động kinh tế dịch chuyển mạnh mẽ, bài toán bảo đảm an ninh cũng trở nên đa dạng và phức tạp hơn.

Một dự án giao thông có thể tác động đến đất đai và đời sống của hàng nghìn hộ dân; một khu đô thị mới kéo theo nhu cầu về trường học, bệnh viện, cấp nước, thoát nước; trong khi một hành lang kinh tế mới có thể thu hút thêm doanh nghiệp, lao động, tài sản và những giao dịch có giá trị lớn. Bởi vậy, trong một đô thị đang chuyển mình nhanh chóng, bảo đảm an ninh luôn là yêu cầu hàng đầu. Điều quan trọng cần nhận diện những dấu hiệu tiềm ẩn ngay từ khi quy hoạch còn trên bản vẽ, dự án đang trong quá trình chuẩn bị và những thay đổi mới bắt đầu hình thành. Đó cũng là cách để yêu cầu bảo đảm an ninh đi cùng quá trình phát triển, thay vì trở thành nhiệm vụ khắc phục những hệ quả phát sinh sau này.

Tầm nhìn chiến lược đối với Thủ đô từng được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chia sẻ tại buổi làm việc với Thành ủy Hà Nội, ngày 10-1-2026. Trong bối cảnh Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt phát triển có ý nghĩa lịch sử, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định vai trò của Hà Nội có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Vì vậy, Hà Nội “không thể phát triển theo tư duy của một địa phương lớn, mà phải được định vị và vận hành như một trung tâm kiến tạo phát triển quốc gia, có vai trò dẫn dắt, định hình các mô hình phát triển, tư duy mới”. Từ góc nhìn đó, quy hoạch Thủ đô với tầm nhìn 100 năm không đơn thuần là một bài toán về đất đai, hạ tầng hay không gian đô thị. Đó phải là công trình của trí tuệ, trách nhiệm và khát vọng phát triển; bởi quy hoạch hôm nay sẽ quyết định Hà Nội sau 50 năm, 100 năm. Quy hoạch Thủ đô vì thế phải được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước, phải đi trước một bước, có tầm nhìn xa và một không gian phát triển đủ rộng mở. Đó không chỉ là quy hoạch cho Hà Nội của hôm nay, mà còn phải tạo đủ dư địa cho Hà Nội của những thế hệ mai sau.

Một quy hoạch tốt phải chịu được sức ép từ chính sự phát triển tạo ra

Nghị quyết 22-NQ/TW về Chiến lược An ninh quốc gia đã được ban hành trong bối cảnh khái niệm về an ninh đã mở rộng đáng kể. Nghị quyết đặt vấn đề bảo vệ cả những yếu tố cấu thành năng lực phát triển quốc gia, bảo đảm sự vận hành ổn định của hệ thống kinh tế, xã hội, công nghệ; đồng thời yêu cầu chủ động nhận diện, dự báo và quản lý rủi ro từ sớm và trong suốt quá trình phát triển. Một nguyên tắc được xác định rõ là “phát triển đến đâu, an ninh đến đó”.

Theo Trung tướng, GS.TS Trần Vi Dân - Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương, thành viên Ban Nghiên cứu chuyên đề giúp việc Bộ trưởng Bộ Công an, muốn giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa an ninh và phát triển, trước hết phải thay đổi cách tiếp cận, không thể nhìn nhận 2 lĩnh vực này trong sự tách rời. Bởi phát triển kinh tế có những quy luật khách quan riêng, hướng tới mục tiêu kinh tế, trong khi bảo vệ an ninh, trật tự cũng có những quy luật riêng, hướng tới mục tiêu bảo vệ. Trong suốt những năm đổi mới, Đảng ta luôn đề cao yêu cầu gắn kết chặt chẽ giữa bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội với phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, theo Trung tướng Trần Vi Dân, quá trình thực hiện vẫn còn những vấn đề cần giải quyết, khi mối quan hệ này chưa được xử lý hài hòa và các vướng mắc chưa được hóa giải triệt để.

Một bước chuyển trong tư duy chiến lược được Trung tướng Trần Vi Dân đề cập gắn với quá trình tổng kết 40 năm đổi mới và những định hướng mới về bảo vệ an ninh, trật tự trong kỷ nguyên phát triển đất nước. Tư duy này được thể hiện trong bài viết “Việt Nam vững bước tiến vào kỷ nguyên mới và những vấn đề đặt ra đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc” của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, đồng thời cũng được thể hiện trong Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Công an Trung ương lần thứ VIII. Điểm cốt lõi của tư duy mới là nhận thức an ninh và phát triển không phải 2 mục tiêu tách biệt mà gắn kết hữu cơ, biện chứng với nhau. Trung tướng Trần Vi Dân nhấn mạnh: “Không có an ninh thì không thể phát triển, ngược lại không có phát triển thì an ninh không bao giờ mạnh được. Phải lấy phát triển để ổn định, và ổn định để phát triển bền vững hơn; an ninh là tiền đề, là điều kiện và nền tảng cho phát triển”.

“An ninh trật tự không chỉ bảo vệ theo cách truyền thống mà phải kiến tạo không gian, trở thành động lực trực tiếp cho sự phát triển. Đây là hướng đi đúng đắn về cả lý luận và nhận thức, góp phần hóa giải những vướng mắc, thách thức trong mối quan hệ giữa an ninh và phát triển. Chúng ta đã có lý luận dẫn đường và thực tiễn bước đầu đã có sự thay đổi” - Trung tướng Trần Vi Dân nhận định.

Đặt trong bối cảnh Hà Nội đang triển khai những mục tiêu phát triển lớn, tư duy này có thể được nhìn thấy qua chính những vấn đề thiết thực của một đại đô thị, từ giao thông, hạ tầng đến môi trường và đời sống dân cư. Theo Trung tướng Trần Vi Dân, việc gắn bảo đảm an ninh với phát triển đã góp phần bảo đảm an toàn cho công tác giải phóng mặt bằng, xây dựng các trục hạ tầng giao thông lớn, xử lý những vấn đề môi trường và bảo đảm an ninh con người. Ở góc độ đó, giá trị của an ninh không chỉ nằm ở khả năng ngăn chặn, xử lý nguy cơ, mà còn ở việc tạo dựng một môi trường an toàn để các nguồn lực được huy động và những không gian phát triển mới được hình thành.

Trung tướng Trần Vi Dân cho biết: “Tính động lực, kiến tạo của an ninh là tạo ra một không gian an toàn, truyền thống và các không gian mới”. Bản thân an ninh, an toàn đã là một sức mạnh mềm, góp phần thu hút nguồn lực khi Hà Nội được khẳng định là thành phố hòa bình, văn minh, hữu nghị và an toàn. Tuy nhiên, an ninh, trật tự không tồn tại độc lập với các quá trình phát triển, mà hình thành từ chính chuyển động của đời sống kinh tế, chính trị, tư tưởng, văn hóa, xã hội, hoạt động của con người, quốc phòng, quân sự, đối ngoại và môi trường sống. Khi kinh tế phát triển nhanh, bền vững, trạng thái an ninh kinh tế được củng cố, qua đó góp phần bảo đảm an ninh quốc gia. Khi công tác xây dựng Đảng được thực hiện tốt, an ninh chính trị, tư tưởng được tăng cường; khi văn hóa, xã hội phát triển có kỷ cương, hài hòa, an ninh con người và trật tự xã hội cũng được củng cố.

Từ đó, Trung tướng Trần Vi Dân khái quát: “An ninh vừa là một bộ phận của các quá trình phát triển, vừa phản ánh trình độ, hiệu quả của sự phát triển”. Đây cũng là điểm then chốt trong cách tiếp cận mới: an ninh không chỉ làm nhiệm vụ bảo vệ theo nghĩa truyền thống, mà phải tham gia kiến tạo không gian và trở thành động lực phát triển trên tất cả các lĩnh vực. Với Hà Nội, điều đó đặt ra yêu cầu đưa bảo đảm an ninh vào ngay trong quá trình quy hoạch, đầu tư và tổ chức thực hiện các mục tiêu phát triển. Khi những tuyến đường mới được mở, các khu đô thị hình thành và những dòng vốn, dòng người dịch chuyển, năng lực bảo đảm an ninh cần song hành để những không gian mới không chỉ tạo thêm dư địa tăng trưởng, mà còn vận hành an toàn, ổn định và bền vững.

An ninh là động lực trực tiếp cho sự phát triển

An ninh chủ động, tạo nền móng

Quy hoạch chỉ thực sự phát huy giá trị khi những đường nét trên bản đồ bước ra đời sống, trở thành những tuyến đường, cây cầu, khu đô thị và không gian phát triển mới. Cùng với đó là sự dịch chuyển của dòng vốn, dân cư và các hoạt động kinh tế - xã hội, đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác bảo đảm an ninh, trật tự. Bởi vậy, tinh thần “phát triển đến đâu, an ninh đi trước một bước” không thể chỉ được thực hiện khi dự án đã đi vào triển khai, mà cần bắt đầu ngay từ quá trình hình thành ý tưởng và hoạch định chính sách.

Theo Trung tướng, GS.TS Trần Vi Dân, Hà Nội từ trước đến nay đã quan tâm gắn kết an ninh với phát triển, song thực tiễn vẫn còn những hạn chế, vướng mắc cần được nhìn nhận và tháo gỡ. Điều quan trọng hiện nay là phải tổng kết, đánh giá nghiêm túc, bài bản mối quan hệ này qua quá trình triển khai các dự án, chiến lược, từ đó phát huy những cách làm hiệu quả và khắc phục những bất cập còn tồn tại. Tư duy mới, đòi hỏi yêu cầu bảo đảm an ninh phải được đặt ra ngay khi hình thành một dự án hay chiến lược phát triển. “Khi xác lập một dự án hay chiến lược phát triển, phải đồng thời đánh giá ngay tác động an ninh từ khâu đưa ra ý tưởng, xác lập chính sách. Đặc biệt, chiến lược phải rất mở để có sự điều chỉnh linh hoạt kịp thời” - ông phân tích.

Cách tiếp cận này cũng làm thay đổi phương thức đánh giá hiệu quả của một dự án. Bên cạnh hiệu quả kinh tế và xã hội, các tiêu chí về an ninh, an toàn và năng lực bảo đảm an ninh cần được tính đến ngay từ đầu. Bởi nếu chỉ xem xét vấn đề an ninh sau khi dự án đã được ban hành, nhiều nguy cơ có thể đã hình thành và việc xử lý sẽ trở nên khó khăn hơn.

Trung tướng Trần Vi Dân nhấn mạnh: “Không được tách rời phát triển với an ninh. Việc ban hành dự án xong mới bàn chuyện an ninh là quá muộn”. Theo ông, thước đo năng lực lãnh đạo nằm ở hiệu năng, hiệu lực của các chủ thể tham gia quá trình này, thể hiện qua khả năng bám sát thực tiễn và tối ưu hóa mối quan hệ giữa an ninh với phát triển.

Đối với Hà Nội, yêu cầu đó càng có ý nghĩa khi thành phố triển khai các dự án hạ tầng quy mô lớn, mở rộng không gian đô thị và hình thành những cực tăng trưởng mới. Trong quá trình này, lực lượng công an không chỉ thực hiện nhiệm vụ bảo vệ, giữ gìn an ninh trật tự, mà còn cần chủ động nhận diện những vấn đề có thể phát sinh, đồng thời phát hiện các cơ hội để góp phần thúc đẩy phát triển.

Theo Trung tướng Trần Vi Dân, Công an thành phố Hà Nội với vai trò nòng cốt cần chủ động tìm kiếm cơ hội phát triển, nhận diện những thách thức có thể xuất hiện để phòng ngừa, hóa giải ngay từ sớm. Ông nhấn mạnh: “Tận dụng được một cơ hội phát triển kinh tế, đối ngoại, văn hóa cho Thủ đô cũng chính là bảo vệ an ninh”. Đây cũng là cách nhìn cho thấy bảo đảm an ninh không đồng nghĩa với việc dựng thêm những rào cản đối với phát triển. Vấn đề cốt lõi là phải nhận diện đúng nguy cơ, có phương án phòng ngừa phù hợp và tạo điều kiện để các nguồn lực được khai thác hiệu quả.

Theo Trung tướng Trần Vi Dân, quá trình hình thành chiến lược phải được thực hiện bài bản, đồng bộ: “Không phát triển bằng mọi giá để tạo ra các thách thức an ninh không thể xử lý, nhưng cũng không vì lý do an ninh mà bỏ lỡ cơ hội phát triển”. Yêu cầu này đặt ra đòi hỏi mới đối với tư duy và năng lực phối hợp trong thực thi nhiệm vụ. Bảo đảm an ninh cho một đô thị đang phát triển nhanh không thể chỉ nhìn từ góc độ nghiệp vụ riêng của lực lượng công an, mà cần có cách tiếp cận tổng hợp, gắn với kinh tế, văn hóa, đối ngoại và đời sống xã hội. Ở đây, lực lượng công an phải có “tư duy tổng hợp của nhà kinh tế, nhà văn hóa, nhà đối ngoại”. Từ quy hoạch đến triển khai dự án, từ huy động nguồn lực đến tổ chức thực hiện, việc chủ động tính toán các yêu cầu an ninh ngay từ đầu sẽ góp phần hạn chế những hệ quả phát sinh, đồng thời bảo đảm các không gian phát triển mới của Hà Nội được hình thành trên nền tảng an toàn, ổn định và bền vững.

(Còn tiếp)