Phát triển hệ thống logistics cho nông sản: Những vấn đề đặt ra và giải pháp

Hạ tầng hệ thống logistics có ý nghĩa rất quan trọng trong tổng thể nền kinh tế nói chung và phát triển nông nghiệp, nông thôn nói riêng. Trong những năm qua, Nhà nước đã quan tâm đầu tư phát triển hệ thống logistics thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội, tạo thuận lợi cho người dân, hợp tác xã, doanh nghiệp, kết nối sản xuất với tiêu thụ, xuất khẩu nông lâm thủy sản, góp phần ổn định an ninh lương thực, đảm bảo nguồn thực phẩm chất lượng, an toàn cho tiêu dùng trong nước và xuất khẩu, đóng góp lớn cho kinh tế - xã hội nước ta trong nhiều năm qua.

Tuy nhiên, so với tiềm năng, lợi thế sản xuất thì hệ thống logistics kết nối giữa sản xuất và đưa nông sản ra thị trường trong nước và quốc tế nói chung vẫn còn nhiều vấn đề đặt ra; kết nối vận chuyển đường bộ, đường biển, hàng không theo phương thức tiêu thụ truyền thống vẫn chưa thật sự hiệu quả, các phương thức tiêu thụ thông qua thương mại điện tử còn thiếu và hạn chế dẫn đến chi phí logistics còn cao, giảm sức cạnh tranh của nông sản Việt.

Thực tế này đòi hỏi cần phát triển dịch vụ logistics cho nông sản với chuỗi giải pháp toàn diện bao gồm: bảo quản, đóng gói, lưu kho, và vận chuyển... để tạo ra "chìa khóa" giúp nông sản nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh khi xuất khẩu hoặc phân phối nội địa.

Đây cũng là những nội dung trọng tâm được trao đổi tại buổi làm việc giữa đoàn công tác của Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) do Phó Cục trưởng Trần Thanh Hải làm trưởng đoàn với các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhằm triển khai Quyết định số 2229/QĐ-TTg ngày 09/10/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025-2035, tầm nhìn 2050.

Tham dự buổi làm việc có ông Lê Bá Anh, Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường nông sản; TS. Trần Công Thắng, Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường, đại diện Vụ Khoa học và Công nghệ, Cục Môi trường, cùng đại diện các đơn vị liên quan thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Đoàn công tác của Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) làm việc với Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường nông sản cùng các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường về việc triển khai các nhiệm vụ được giao tại Chiến lược phát triển dịch vụ Logistics Việt Nam thời kỳ 2025-2035, tầm nhìn 2050.

Hàng nông sản cần quy trình logistics đặc thù, nghiêm ngặt

Phát biểu tại buổi làm việc, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu Trần Thanh Hải cho biết, logistics là lĩnh vực có phạm vi rất rộng, liên quan nhiều bộ, ngành như: Bộ Công Thương được giao nhiệm vụ đầu mối, bên cạnh đó còn liên quan tới công tác của Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ, liên quan tới cả hai lĩnh vực nông nghiệp và môi trường thuộc quản lý nhà nước của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Thời gian qua, Bộ Công Thương đã tham mưu Chính phủ ban hành Quyết định số 2229/QĐ-TTg ngày 09/10/2025 phê duyệt Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025-2035, tầm nhìn 2050.

Ông Trần Thanh Hải cho biết, Chiến lược nêu ra nhiều nhóm nhiệm vụ, giải pháp khác nhau, nhưng tựu chung lại gồm các nhóm nhiệm vụ như: hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng dịch vụ, phát triển thị trường cho doanh nghiệp logistics, tăng năng lực doanh nghiệp, thúc đẩy khoa học công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh trong hoạt động logistics... Các nhóm nhiệm vụ này liên quan tới nhiều Bộ, ngành và cả các địa phương, hiệp hội.

"Thời gian qua, Bộ Công Thương đã làm việc với nhiều bộ, ngành, hiệp hội và thời gian tới sẽ tiếp tục phối hợp làm việc với các địa phương trọng điểm có tiềm năng, lợi thế lớn về phát triển logistics, cùng một số doanh nghiệp tiên phong, hiệp hội ngành hàng để triển khai Chiến lược", Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu thông tin.

Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu Trần Thanh Hải cho biết, Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025-2035, tầm nhìn 2050 nêu ra nhiều nhóm nhiệm vụ, giải pháp khác nhau, nhưng tựu chung lại gồm các nhóm nhiệm vụ như: hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng dịch vụ, phát triển thị trường cho doanh nghiệp logistics...

Về các nhiệm vụ liên quan tới Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ông Trần Thanh Hải cho biết có hai nhiệm vụ chính, bao gồm: (i) Kế hoạch phát triển hệ thống logistics nhằm nâng cao chất lượng và năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam do Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và hiệp hội liên quan; (ii) Xây dựng Chương trình chuyển đổi xanh trong logistics là nhiệm vụ được giao Bộ Công Thương chủ trì, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng Bộ Khoa học và Công nghệ, các địa phương và hiệp hội liên quan là những đơn vị phối hợp triển khai.

Đoàn công tác của Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) tại buổi làm việc với các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường

Theo ông Trần Thanh Hải, nhóm hàng nông sản, thủy sản và lâm sản có khối lượng lớn là một trong những đối tượng mà hoạt động logistics hướng tới, đồng thời đây cũng là nhóm hàng hóa mang đặc thù khác biệt so với hàng công nghiệp. Do hàng nông sản liên quan trực tiếp tới sức khỏe và đời sống người dân nên quá trình bảo quản, lưu giữ và vận chuyển nghiêm ngặt hơn nhiều so với các mặt hàng công nghiệp thông thường. "Việc phát triển logistics cho hàng nông sản do đó rất được quan tâm ngay từ sớm", ông Trần Thanh Hải cho biết.

Bên cạnh đó, đại diện Cục Xuất nhập khẩu thông tin, chuyển đổi xanh cũng là nhiệm vụ quan trọng trong Quyết định số 2229/QĐ-TTg. Logistics hiện là một trong những ngành phát thải lớn cùng với các ngành năng lượng và sản xuất công nghiệp, đặc biệt ở khâu vận tải, do đó yêu cầu chuyển đổi xanh đặt ra cấp thiết. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng áp dụng tiêu chuẩn xanh, doanh nghiệp logistics Việt Nam nếu không đáp ứng yêu cầu môi trường sẽ mất lợi thế cạnh tranh.

Ông Lê Bá Anh, Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường nông sản (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) trao đổi tại buổi làm việc

Phát triển hệ thống logistics nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam

Đại diện đoàn làm việc của Bộ Nông nghiệp và môi trường, ông Lê Bá Anh, Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường nông sản cho biết, lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặc biệt coi trọng vai trò logistics đối với ngành nông sản.

Theo ông Lê Bá Anh, logistics nông sản có đặc thù riêng, đòi hỏi yêu cầu cao về quy trình bảo quản, vận chuyển và xử lý thủ tục nhằm duy trì tốc độ lưu thông cũng như chất lượng sản phẩm đến tay người tiêu dùng. Trong khi đó, thất thoát sau thu hoạch và hư hỏng, lỗi trong quá trình vận chuyển hiện vẫn ở mức cao.

Sau khi Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025 - 2035, tầm nhìn đến 2050 được phê duyệt ngày 09/10/2025, đến ngày 10/12/2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Kế hoạch hành động triển khai Chiến lược, trong đó xác định các nhiệm vụ chính và phân công trách nhiệm cụ thể cho từng đơn vị. Đơn cử, Cục Môi trường được giao tham gia đánh giá, kiểm soát tác động môi trường và phối hợp phát triển logistics xanh.

Đặc biệt, ông Lê Bá Anh cho biết, trong Kế hoạch hành động của Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định nhiệm vụ phát triển hệ thống logistics nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam là một nhiệm vụ cần xây dựng, triển khai sớm. Triển khai định hướng đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã đưa nội dung này vào chương trình công tác năm 2026 và dự kiến ban hành Kế hoạch trong tháng 5/2026.

Tuy nhiên, lãnh đạo Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường chia sẻ, Kế hoạch này được xây dựng theo hướng khung tổng thể thay vì áp dụng cứng cho mọi lĩnh vực. Lý do là logistics nông sản có tính đa dạng rất lớn giữa từng ngành hàng, không chỉ là vấn đề kho bãi hay vận tải thông thường mà còn gắn chặt với đặc điểm sinh học của từng loại sản phẩm; logistics cho lúa gạo, rau quả, sầu riêng hay thủy sản đều có yêu cầu riêng về bảo quản và kết nối hạ tầng...

Đại diện các đơn vị của Bộ Nông nghiệp và Môi trường tại buổi làm việc.

Tại buổi làm việc, đại diện các đơn vị của Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp và môi trường cùng trao đổi, thảo luận về nhiều vấn đề tồn tại, thách thức trong phát triển logistics cho nông sản hiện nay như: xây dựng hạ tầng logistics gắn với các vùng nguyên liệu, sản xuất nông sản; nâng cao năng lực cho các doanh nghiệp logistics chuyên dùng cho hàng nông sản; phát triển nguồn nhân lực, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong logistics; xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ logistics ngành nông sản...

Liên quan tới nhiệm vụ được giao cho các Bộ, ngành, địa phương tại Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025 - 2035, tầm nhìn đến 2050, đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, Bộ xác định tránh triển khai trùng lặp với nhiệm vụ đã giao cho Bộ Công Thương và các địa phương, đặc biệt với các trung tâm logistics vùng. Thay vào đó, bộ sẽ tập trung vào giải pháp giúp nông sản tiếp cận hiệu quả với các trung tâm logistics, cửa khẩu và hạ tầng chung.

Ngoài ra, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã gửi văn bản tới các hiệp hội ngành hàng và địa phương nhằm rà soát thực trạng logistics nông sản, tổng hợp các đề xuất phục vụ hoàn thiện kế hoạch phát triển logistics thời gian tới.

Đại diện các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường trao đổi tại buổi làm việc

Liên quan tới vấn đề chuyển đổi xanh trong logistics, TS. Bùi Bá Nghiêm - Chuyên viên cao cấp, Phòng Thuận lợi hóa thương mại (Cục Xuất nhập khẩu) cho rằng, nguồn lực cho chuyển đổi xanh còn hạn chế nên mong muốn các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đặc biệt các đơn vị phụ trách quản lý nhà nước về lĩnh vực môi trường và biến đổi khí hậu, tham gia phối hợp xây dựng chương trình chuyển đổi xanh trong logistics.

Về yêu cầu cần xây dựng khung tiêu chuẩn xanh chung để các ngành, lĩnh vực căn cứ triển khai. TS. Bùi Bá Nghiêm cho biết, Bộ Công Thương dự kiến xây dựng khung chuyển đổi số, chuyển đổi xanh theo hướng đưa ra tiêu chí, chỉ tiêu vừa đảm bảo mục tiêu, vừa thuận lợi cho theo dõi và đánh giá. Khi có khung tổng thể, các lĩnh vực chuyên ngành sẽ dựa vào đó để xây dựng chương trình chuyển đổi số và chuyển đổi xanh riêng phù hợp với đặc thù.

TS. Bùi Bá Nghiêm - Chuyên viên cao cấp, Phòng Thuận lợi hóa thương mại (Cục Xuất nhập khẩu) trao đổi tại buổi làm việc

Đại diện Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp và Môi trường thống nhất tiếp tục phối hợp chặt chẽ hơn để triển khai Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025 - 2035, tầm nhìn đến 2050, trong đó đặc biệt là nhiệm vụ xây dựng Kế hoạch phát triển hệ thống logistics nhằm nâng cao chất lượng và năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam; cùng với các hoạt động triển khai cụ thể sau đó với các địa phương, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp... để có thể đạt hiệu quả cao nhất như mục tiêu Chiến lược đề ra.

Một số hình ảnh khác tại buổi làm việc: