Phát triển thị trường trái phiếu theo chiều sâu, nâng cao chất lượng và tính minh bạch

Huy động vốn và giao dịch tiếp tục khởi sắc

Phát biểu tại Hội nghị tổng kết hoạt động thị trường trái phiếu năm 2026, tổ chức ngày 5/11 tại Hà Nội, ông Nguyễn Hoàng Dương Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) nhấn mạnh, trong bối cảnh nhu cầu huy động vốn trung và dài hạn phục vụ phát triển kinh tế ngày càng lớn, thị trường trái phiếu cần tiếp tục được củng cố, phát triển theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại và bền vững.

Ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phát biểu tại Hội nghị. Ảnh: Mai Tấn

Đánh giá về hoạt động thị trường năm 2026, Phó Chủ tịch UBCKNN cho biết, thị trường trái phiếu Việt Nam vận hành trong bối cảnh nhu cầu vốn cho đầu tư phát triển hạ tầng, chuyển đổi mô hình tăng trưởng và hoạt động sản xuất, kinh doanh ở mức cao. Cùng với đó, yêu cầu nâng cao chất lượng tài chính, quản trị rủi ro, minh bạch thông tin và bảo vệ nhà đầu tư ngày càng được chú trọng.

Trong bối cảnh này, thị trường trái phiếu nhìn chung duy trì hoạt động ổn định, quy mô huy động vốn qua thị trường công cụ nợ tiếp tục được củng cố, hoạt động giao dịch thứ cấp có những chuyển biến tích cực.

Đối với thị trường trái phiếu doanh nghiệp, khung khổ pháp lý tiếp tục được hoàn thiện, hoạt động phát hành và giao dịch được duy trì, từng bước nâng cao nhu cầu minh bạch và trách nhiệm của các chủ thể. Đến cuối tháng 10/2026, quy mô thị trường đạt khoảng 4,47 triệu tỷ đồng, tương đương 34,8% GDP năm 2025.

Đối với thị trường trái phiếu chính phủ, khối lượng phát hành đạt mức cao nhất từ trước đến nay, tăng khoảng 11% so với năm 2025, trong khi lãi suất phát hành được duy trì ổn định. Quy mô thị trường trái phiếu chính phủ tương đương khoảng 22,7% GDP năm 2025, đóng góp khoảng 70% nhu cầu huy động vốn của ngân sách trung ương và chiếm khoảng 80% tổng huy động vốn trong nước của Chính phủ từ năm 2021 đến nay.

Công tác phát hành trái phiếu chính phủ được gắn chặt với điều hành ngân sách nhà nước, quản lý ngân quỹ và phối hợp với chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, phục vụ mục tiêu tăng trưởng.

Trên thị trường thứ cấp, giá trị giao dịch bình quân đạt khoảng 17,5 nghìn tỷ đồng, tăng 13,34% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, giao dịch mua bán lại có kỳ hạn trái phiếu Kho bạc Nhà nước tăng khoảng 2,7 lần so với cùng kỳ năm trước.

Đối với thị trường trái phiếu doanh nghiệp, hoạt động phát hành và giao dịch tiếp tục được duy trì trong bối cảnh khuôn khổ pháp lý từng bước được hoàn thiện, yêu cầu về minh bạch thông tin và trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường ngày càng được nâng cao. Theo số liệu được lãnh đạo UBCKNN thông tin, tính đến tháng 9/2026, tổng giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp đạt gần 430.000 tỷ đồng. Trong đó, phát hành riêng lẻ đạt khoảng 370.000 tỷ đồng, chiếm 86%; chào bán ra công chúng đạt khoảng 60.000 tỷ đồng, chiếm 14%.

Kết quả này cho thấy, phát hành riêng lẻ vẫn chiếm tỷ trọng chủ yếu trong hoạt động huy động vốn qua thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Trong khi đó, hoạt động chào bán ra công chúng tiếp tục được duy trì và có những chuyển biến tích cực.

Hoàn thiện thể chế, nâng chất lượng thị trường

Theo ông Nguyễn Hoàng Dương, thời gian qua, Bộ Tài chính và UBCKNN đã tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý đối với thị trường trái phiếu doanh nghiệp, từ Luật Chứng khoán, Luật Doanh nghiệp đến Nghị định số 200/2026/NĐ-CP và các thông tư hướng dẫn. Công tác quản lý, giám sát, thông tin tuyên truyền và cảnh báo rủi ro cho nhà đầu tư cũng được triển khai đồng bộ.

Các quy định mới đã làm rõ hơn mục đích phát hành, gắn hoạt động huy động vốn với dự án đầu tư và trách nhiệm quản lý, sử dụng vốn đúng phương án phát hành. Đồng thời, phân định điều kiện, hồ sơ, trình tự, thủ tục chào bán theo từng nhóm đối tượng phát hành; tăng cường trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan đến hồ sơ chào bán, chế độ báo cáo và công bố thông tin.

Toàn cảnh Hội nghị Tổng kết hoạt động thị trường trái phiếu năm 2026. Ảnh: Mai Tấn

Đáng chú ý, nghĩa vụ công bố thông tin định kỳ, bất thường và tình hình sử dụng vốn được kéo dài cho đến khi trái phiếu không còn dư nợ. Các quy định cũng phân định rõ trách nhiệm quản lý, giám sát, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm; tăng cường phân cấp cho chính quyền địa phương trong quản lý, giám sát đối với tổ chức phát hành không phải công ty đại chúng thực hiện phát hành trái phiếu riêng lẻ.

Bên cạnh hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, UBCKNN đã nỗ lực cải thiện quy trình thẩm định hồ sơ chào bán trái phiếu doanh nghiệp ra công chúng. Theo ông Dương, đối với các doanh nghiệp có hồ sơ đầy đủ, hoàn chỉnh, tổng thời gian thẩm định chỉ khoảng một tháng. Thời gian qua, nhiều tổ chức đã thực hiện phát hành trái phiếu ra công chúng.

Tuy nhiên, lãnh đạo UBCKNN cũng thẳng thắn nhìn nhận, thị trường trái phiếu doanh nghiệp vẫn còn những tồn tại, hạn chế cần tiếp tục khắc phục. Trong đó, quy mô phát hành ra công chúng còn khiêm tốn so với phát hành riêng lẻ; cơ cấu tổ chức phát hành và ngành nghề huy động vốn chưa thực sự đa dạng. Chất lượng tín dụng và khả năng thanh toán của một bộ phận doanh nghiệp còn tiềm ẩn rủi ro.

Bên cạnh đó, cơ sở nhà đầu tư chưa thực sự đa dạng, thanh khoản thị trường thứ cấp chưa đồng đều. Trách nhiệm của một số tổ chức phát hành và tổ chức cung cấp dịch vụ trong thực hiện nghĩa vụ công bố thông tin, quản lý sử dụng vốn và bảo đảm quyền lợi nhà đầu tư vẫn cần tiếp tục nâng cao.

Từ thực tế này, ông Nguyễn Hoàng Dương nhấn mạnh, yêu cầu phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp trong thời gian tới không chỉ tập trung vào tăng trưởng quy mô phát hành mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng hàng hóa, chất lượng tổ chức phát hành, tính minh bạch, kỷ luật, kỷ cương thị trường và khả năng bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư. Đây cũng là cơ sở để tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách và đổi mới phương thức quản lý, giám sát thị trường trái phiếu doanh nghiệp theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại và phát triển bền vững.

Đánh giá tổng thể, Phó Chủ tịch UBCKNN cho rằng, năm 2026 ghi nhận nhiều kết quả tích cực trong hoạt động của thị trường trái phiếu. Bộ Tài chính đã phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành trong hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, đổi mới công tác điều hành, phát triển đồng bộ thị trường sơ cấp, thị trường thứ cấp và hoạt động đăng ký, lưu ký, thanh toán, bù trừ.

Tuy nhiên, nhu cầu huy động vốn phục vụ tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2026 – 2030 dự kiến tiếp tục tăng cao, đặt ra yêu cầu lớn đối với thị trường trái phiếu, đặc biệt là trái phiếu chính phủ và trái phiếu doanh nghiệp.

Theo lãnh đạo UBCKNN, để thực hiện các mục tiêu trên, thị trường trái phiếu cần đồng thời đáp ứng hai yêu cầu mở rộng khả năng huy động vốn cho nền kinh tế và nâng cao chất lượng, sức chống chịu trước các rủi ro. Đây là nhiệm vụ không đơn giản nhưng là điều kiện cần thiết để thị trường phát triển ổn định, bền vững.

Trong thời gian tới, Bộ Tài chính và UBCKNN sẽ tiếp tục đồng hành cùng các cơ quan, đơn vị và thành viên thị trường trong hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát và phát triển hạ tầng thị trường. Cùng với nỗ lực của cơ quan quản lý, các tổ chức phát hành, tổ chức cung cấp dịch vụ và nhà đầu tư cần nâng cao trách nhiệm tuân thủ pháp luật, tích cực đóng góp vào sự phát triển chung của thị trường. Mục tiêu hướng tới là xây dựng thị trường trái phiếu Việt Nam phát triển sâu hơn, minh bạch hơn, chuyên nghiệp hơn, thực sự trở thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn hiệu quả cho nền kinh tế.