Phòng, chống dịch bệnh động vật thời điểm giao mùa: Chủ động từ sớm, kiểm soát từ gốc

Nguy cơ dịch bệnh trong thời điểm giao mùa

Theo Cục Chăn nuôi và Thú y (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), trong tháng 3-2026, các bệnh nguy hiểm trên động vật trên cạn cơ bản được kiểm soát. Tuy nhiên, các ổ dịch phát sinh vẫn chủ yếu ở quy mô nhỏ lẻ, tập trung tại các hộ chăn nuôi chưa bảo đảm điều kiện an toàn sinh học và tiêm phòng chưa đầy đủ.

Tính từ đầu năm đến hết tháng 3-2026, cả nước đã xảy ra 317 ổ bệnh Dịch tả lợn châu Phi tại 25 tỉnh, thành phố, buộc tiêu hủy hơn 18.700 con lợn. Bên cạnh đó, cúm gia cầm cũng xuất hiện tại 7 tỉnh, thành phố với hơn 50.000 con gia cầm chết và bị tiêu hủy…

Trong tháng 3-2026, các bệnh nguy hiểm trên động vật trên cạn cơ bản được kiểm soát. Ảnh: PV

Những con số này cho thấy, nguy cơ dịch bệnh vẫn hiện hữu và có thể bùng phát bất cứ lúc nào, đặc biệt trong điều kiện thời tiết giao mùa. Nhiệt độ thay đổi thất thường, độ ẩm cao, mưa nắng xen kẽ khiến vật nuôi dễ bị stress, suy giảm sức đề kháng. Đây là điều kiện thuận lợi để các loại vi khuẩn, vi rút phát triển và lây lan nhanh chóng.

Một trong những nguyên nhân quan trọng là phương thức chăn nuôi nhỏ lẻ vẫn chiếm tỷ lệ lớn. Nhiều hộ chưa chú trọng vệ sinh chuồng trại, chưa thực hiện tiêu độc khử trùng thường xuyên. Việc quản lý con giống còn lỏng lẻo, tình trạng nhập giống không rõ nguồn gốc, không có giấy kiểm dịch vẫn diễn ra, làm tăng nguy cơ đưa mầm bệnh từ bên ngoài vào đàn.

Bên cạnh đó, công tác tiêm phòng tại một số nơi chưa đạt yêu cầu. Một bộ phận người chăn nuôi còn tâm lý chủ quan, chưa thực hiện tiêm phòng đầy đủ hoặc không đúng lịch. Điều này khiến tỷ lệ miễn dịch trong đàn thấp, không đủ khả năng bảo vệ trước dịch bệnh.

Dịch bệnh vẫn phát sinh ở các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ. Ảnh: PV

Chia sẻ từ thực tế, ông Bạch Văn Hộp (xã Phượng Dực) cho biết: “Trong chăn nuôi gia cầm, phòng bệnh là quan trọng nhất. Gia đình tôi luôn tiêm đủ vắc xin, thuốc phòng bệnh cho gà và phun khử trùng chuồng trại, rắc men vi sinh nền đệm lót định kỳ hằng tuần để hạn chế dịch bệnh”.

Tuy nhiên, không phải hộ chăn nuôi nào cũng duy trì được quy trình phòng bệnh bài bản như vậy. Ngoài ra, hoạt động vận chuyển, buôn bán, giết mổ động vật nếu không được kiểm soát chặt chẽ cũng là mắt xích làm lây lan dịch bệnh. Tình trạng giấu dịch, bán chạy vật nuôi bị bệnh vẫn còn xảy ra, gây khó khăn cho công tác kiểm soát và xử lý.

Chủ động giám sát dịch bệnh từ hộ chăn nuôi

Trước nguy cơ dịch bệnh gia tăng trong thời điểm giao mùa, các cơ quan chức năng và địa phương đã và đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm kiểm soát dịch bệnh, bảo vệ đàn vật nuôi.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường nhận định: “Thời điểm chuyển mùa làm gia tăng nguy cơ bùng phát dịch bệnh trên đàn vật nuôi, nhất là các bệnh nguy hiểm như cúm gia cầm, dịch tả lợn châu Phi. Vì vậy, các cơ sở, hộ chăn nuôi cần thực hiện nghiêm quy trình tái đàn và phòng, chống dịch bệnh”.

Người chăn nuôi cần theo dõi thị trường để tái đàn phù hợp, tránh phát triển ồ ạt; đồng thời khuyến khích duy trì đàn giống bố mẹ để chủ động nguồn con giống. Khi nhập giống, cần lựa chọn cơ sở uy tín, có đầy đủ kiểm dịch và thực hiện kê khai với chính quyền địa phương theo quy định.

Các cơ sở, hộ chăn nuôi cần thực hiện nghiêm quy trình tái đàn và phòng, chống dịch bệnh. Ảnh: PV

Một trong những giải pháp quan trọng là chuẩn bị chuồng trại trước khi tái đàn. Chuồng nuôi cần được vệ sinh sạch sẽ, khử khuẩn bằng vôi bột hoặc hóa chất sát trùng. Tuyệt đối không sử dụng con giống không rõ nguồn gốc. Bên cạnh đó, người chăn nuôi cần theo dõi diễn biến thời tiết để có biện pháp chăm sóc phù hợp, bổ sung dinh dưỡng, vitamin, khoáng chất nhằm nâng cao sức đề kháng cho vật nuôi.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến nhấn mạnh: “Để tăng cường phòng, chống dịch bệnh hiệu quả, cần tập trung tổ chức lại công tác quản lý chăn nuôi, thú y ở cơ sở theo hướng quản lý đến từng địa bàn, từng nhóm hộ, từng cơ sở chăn nuôi”.

Việc rà soát, cập nhật đầy đủ tổng đàn, đối tượng tiêm phòng sẽ là cơ sở quan trọng để giám sát và triển khai phòng bệnh hiệu quả. Cùng với đó, công tác giám sát dịch bệnh cần được thực hiện chủ động, dựa trên nguy cơ.

Các khu vực như chợ buôn bán động vật sống, cơ sở giết mổ, vùng chăn nuôi mật độ cao hay địa bàn từng có dịch cần được theo dõi thường xuyên.

Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, cần nhanh chóng lấy mẫu, khoanh vùng và xử lý ngay từ đầu; đẩy mạnh tiêm phòng mang tính hình thức. Thay vì chỉ chú trọng số lượng liều vắc xin, cần đánh giá hiệu quả dựa trên độ bao phủ thực tế và khả năng bảo hộ của đàn vật nuôi. Việc giám sát sau tiêm, lấy mẫu xét nghiệm để đánh giá miễn dịch cần được lồng ghép trong các chương trình tiêm phòng.

Công tác giám sát dịch bệnh cần được thực hiện chủ động từ các hộ chăn nuôi. Ảnh: PV

Bên cạnh đó, việc kiểm soát an toàn sinh học cần được thực hiện trên toàn bộ chuỗi chăn nuôi, từ con giống, thức ăn, nước uống đến vận chuyển và giết mổ. Đây được coi là giải pháp mang tính quyết định đối với các bệnh nguy hiểm như bệnh Dịch tả lợn châu Phi hay cúm gia cầm.

Công tác tuyên truyền, tập huấn cũng cần được đẩy mạnh để nâng cao nhận thức cho người chăn nuôi. Các cơ quan chức năng cần tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm hành vi vi phạm như giấu dịch, bán chạy vật nuôi bệnh, không chấp hành tiêm phòng hoặc vận chuyển trái phép. Ngoài ra, trong bối cảnh thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng, việc chủ động ứng phó cũng là yếu tố quan trọng.

Người chăn nuôi cần gia cố chuồng trại, bảo đảm điều kiện chăm sóc, giảm stress cho vật nuôi trong những giai đoạn nắng nóng, mưa bão hoặc rét đậm kéo dài. Khi các biện pháp phòng, chống dịch được triển khai đồng bộ và hiệu quả, ngành chăn nuôi sẽ giảm thiểu thiệt hại, phát triển ổn định, thích ứng tốt hơn với biến động của môi trường, khí hậu...