Phủ Dầy - động lực thúc đẩy phát triển du lịch và kinh tế địa phương

Lễ rước đuốc, một trong 3 nghi lễ độc đáo trong lễ hội Phủ Dầy. Ảnh tư liệu: Công Luật/TTXVN

Trong đời sống tâm linh mỗi người con đất Việt, tín ngưỡng thờ Mẫu luôn được coi là tín ngưỡng thuần Việt, linh thiêng nhưng gần gũi với đời sống nhân dân, nơi hình tượng người Mẹ được tôn vinh bằng tất cả lòng biết ơn.

Không gian văn hóa thuần Việt

Quần thể di tích Phủ Dầy (xã Vụ Bản, tỉnh Ninh Bình), nơi thờ thánh mẫu Liễu Hạnh, đây là một trong những trung tâm lớn của tín ngưỡng thờ Mẫu gồm phủ Tiên Hương, phủ Vân Cát, Phủ Nguyệt Du Cung, Lăng Mẫu cùng nhiều đền phủ lớn nhỏ khác tạo thành một không gian văn hóa - tâm linh rộng lớn ở Vùng đồng bằng sông Hồng.

Đã từ lâu, Phủ Dầy luôn là địa chỉ hành hương của du khách thập phương. Không chỉ vào mùa lễ hội từ ngày mồng 3 đến mồng 8 tháng ba Âm lịch hằng năm mà ngay từ đầu Xuân năm mới du khách thập phương đã về đây xin lộc đầu năm, cầu mong một năm mưa thuận, gió hòa, lòng người an nhiên…

Theo sử sách ghi lại, lễ hội được bắt đầu từ khoảng thế kỷ XVI - XVII, gắn với sự phát triển của Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ. Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, Lễ hội Phủ Dầy luôn được duy trì và ngày được củng cố, trở thành sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng quan trọng của cư dân Vùng đồng bằng Bắc Bộ. Đặc biệt Phủ Dầy là nơi để du khách thập phương bày tỏ lòng thành kính, tri ân công đức Thánh Mẫu, đồng thời gửi gắm những ước nguyện về bình an, tài lộc và hạnh phúc.

Một trong những giá trị nổi bật của Lễ hội Phủ Dầy là nghi lễ hầu đồng, hình thức diễn xướng tâm linh độc đáo, kết hợp giữa tín ngưỡng và nghệ thuật từ âm nhạc đến thời trang, hát múa, tạo nên một hình thức sân khấu tâm linh huyền ảo. Thông qua các giá hầu, hình tượng các vị thánh được tái hiện sinh động bằng trang phục, âm nhạc và vũ điệu, tạo nên không gian linh thiêng giàu cảm xúc. Sự hòa quyện giữa nghi lễ và nghệ thuật; đặc biệt là hát văn, lời văn mượn từ ca dao, dân ca… để ca ngợi công trạng của những người có công với dân, với nước đã góp phần làm nên bản sắc riêng của lễ hội, đồng thời khẳng định sức sống bền bỉ của tín ngưỡng thờ Mẫu trong đời sống hiện đại.

Từ năm 2012, “Nghi lễ Chầu văn của người Việt” và “Lễ hội Phủ Dầy” đã được Bộ Văn hóa -Thể thao và Du lịch cấp bằng chứng nhận “Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia”. Đặc biệt, ngày 1/12/2016, UNESCO đã ghi danh “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” vào Danh mục “Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại”.

Lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống

Chủ tịch UBND xã Vụ Bản Phạm Thành Lợi cho biết: Lễ hội năm nay được tổ chức nhằm gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp. Điểm mới của năm nay là phần Lễ được tổ chức quy mô, bài bản hơn, chú trọng tái hiện và bảo tồn các nghi thức, nét văn hóa cổ truyền đặc sắc; trong khi phần hội được làm mới với nhiều hoạt động phong phú, bổ sung các trò chơi dân gian, đồng thời mời gọi các đoàn, hội từ nhiều địa phương tham gia giao lưu, góp phần lan tỏa giá trị văn hóa và tăng sức hấp dẫn cho lễ hội.

Công tác tổ chức lễ hội sẽ được triển khai theo đúng quy định của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đảm bảo an ninh trật tự, an toàn giao thông, phòng chống cháy nổ, vệ sinh môi trường và an toàn thực phẩm trong suốt thời gian diễn ra lễ hội. Các lực lượng chức năng sẽ tăng cường kiểm tra, kiểm soát hoạt động kinh doanh, dịch vụ; ngăn chặn tình trạng chèo kéo, ép giá, kinh doanh hàng giả, hàng kém chất lượng; đồng thời xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng lễ hội để trục lợi, đảm bảo môi trường lễ hội văn minh, lành mạnh. Lễ hội Phủ Dầy năm 2026 được kỳ vọng sẽ tiếp tục là điểm đến văn hóa - tâm linh hấp dẫn, góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất Vụ Bản giàu truyền thống, đồng thời tạo động lực thúc đẩy phát triển du lịch và kinh tế địa phương.

Theo kế hoạch, Lễ hội Phủ Dầy năm nay được tổ chức với quy mô cấp xã, trải rộng trên địa bàn quần thể di tích, với chuỗi hoạt động phong phú, kết hợp hài hòa giữa phần lễ truyền thống và phần hội sôi nổi. Lễ khai mạc sẽ diễn ra vào tối 19/4 tại sân vận động Kim Thái; trước đó là các hoạt động dâng hương và sinh hoạt văn hóa, thể thao dân gian tại các đền, phủ, chùa, lăng.

Trong những ngày tiếp theo, nhiều hoạt động đặc sắc sẽ được tổ chức như liên hoan nghệ thuật Hát chầu văn tại phủ Tiên Hương và phủ Vân Cát; các trò chơi dân gian như kéo co, đẩy gậy, bắt vịt; thi đấu cờ người; rước thỉnh kinh, rước đuốc cùng nhiều nghi lễ truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa. Đặc biệt, hai nghi lễ “kéo chữ” điểm nhấn đặc sắc của lễ hội sẽ diễn ra vào ngày 23 và 24/4 tại phủ Vân Cát và phủ Tiên Hương, với các bộ chữ mang ý nghĩa tâm linh như “Mẫu nghi thiên hạ”, “Quốc thái dân an”, thu hút sự quan tâm của đông đảo người dân và du khách.