Phú Thọ trao truyền Mo Mường để gìn giữ di sản văn hóa dân tộc

Bảo tồn Mo Mường - 'bách khoa thư' của đồng bào dân tộc Mường. (Ảnh: TTXVN)

Trong dòng chảy văn hóa của dân tộc Mường, Mo Mường là một di sản đặc biệt, được trao truyền qua nhiều thế hệ bằng trí nhớ, lời kể và thực hành nghi lễ.

Không chỉ lưu giữ những tri thức dân gian, Mo Mường còn phản ánh thế giới quan, nhân sinh quan và đời sống tinh thần của cộng đồng người Mường. Để những giá trị ấy không bị mai một theo thời gian, tại các vùng Mường trên địa bàn tỉnh Phú Thọ, những người đang thực hành Mo hôm nay nỗ lực gìn giữ, truyền dạy những giá trị văn hóa quý giá cho thế hệ trẻ.

Mới ngoài 30 tuổi, anh Bùi Văn Hùng, xã Đại Đồng, tỉnh Phú Thọ đã có hơn 10 năm theo học và thực hành Mo Mường. Từ những ngày đầu làm quen với từng câu Mo, từng nghi thức, đến nay anh đã tích lũy được hàng trăm áng Mo Mường.

Để thực hành các nghi lễ, anh Hùng còn dành thời gian tìm hiểu, gìn giữ nhiều vật dụng truyền thống như túi khót, dao, kiếm, mũ, quần áo, đòng, khén, quạt… Mỗi vật dụng đều gắn với những nghi lễ và giá trị văn hóa riêng. Với anh, học Mo không chỉ là học lời, học nghi lễ, mà còn là cách hiểu hơn về nguồn cội, phong tục và đời sống tinh thần của dân tộc mình.

Anh Bùi Văn Hùng chia sẻ Mo Mường trước đây được người Mường truyền dạy chủ yếu bằng lời nói, bởi ngày xưa người Mường chưa có chữ viết. Người đi trước truyền lại cho người sau qua quá trình học hỏi, ghi nhớ và thực hành. Anh mong muốn tiếp tục học các bài Mo cổ, thực hành được nhiều áng Mo như Mo làm vía, Mo mát nhà và góp phần gìn giữ, khôi phục những áng Mo cổ.

Tại vùng Mường Vang, một trong bốn vùng Mường lớn của tỉnh Phú Thọ, hiện có 50 nghệ nhân đang thực hành Mo Mường. Tuy nhiên, phần lớn các nghệ nhân đều đã lớn tuổi, trong khi số người trẻ thực sự dành thời gian học và thực hành Mo còn hạn chế. Nếu không có thế hệ kế cận, những áng Mo, tri thức dân gian và nghi lễ truyền thống được lưu giữ qua nhiều đời có nguy cơ dần bị mai một. Bởi vậy, việc bảo tồn Mo Mường không chỉ dừng ở lưu giữ những gì đã có, mà quan trọng hơn là tạo điều kiện để những người đang nắm giữ di sản có thể truyền lại cho thế hệ sau.

Việc truyền dạy Mo Mường cho thế hệ trẻ không chỉ là truyền lại lời Mo và cách thực hành các nghi lễ mà còn tạo điều kiện để người trẻ trực tiếp học hỏi, từng bước làm quen và thực hành di sản.

Tại Câu lạc bộ Mo Mường Lạc Sơn, kế hoạch mở lớp truyền dạy miễn phí cho trẻ em và những người trẻ yêu thích Mo Mường đang được xây dựng. Nghệ nhân Nhân dân Bùi Văn Minh, xã Thượng Cốc, tỉnh Phú Thọ cho biết ông dự kiến mở lớp dạy Mo miễn phí trong khoảng 2 tháng.

Theo quan niệm của người Mường, thời điểm phù hợp để truyền dạy những lời Mo và nghi thức là từ 18 giờ đến 21 giờ. Các nghệ nhân ưu tú, những người thầy Mo trong Câu lạc bộ sẽ cùng tham gia truyền dạy, tập trung vào thế hệ trẻ và những người yêu thích, có duyên với Mo Mường.

Nghệ nhân Nhân dân Bùi Văn Minh cho biết thêm trong số 50 thầy Mo hiện nay, có người vẫn còn khả năng thực hành những nghi lễ dài ngày, trong đó có người có thể thực hành 6 ngày, 6 đêm đối với nghi lễ Mo người mất. Đây là vốn di sản quý giá cần được truyền lại để những tri thức được lưu giữ qua nhiều thế hệ tiếp tục có người kế thừa.

Mo Mường là nghi lễ dân gian của Mường do thầy mo thực hiện trong tang lễ, chứa đựng tri thức, tín ngưỡng. (Ảnh: Lưu Trọng Đạt/TTXVN)

Không chỉ xây dựng các lớp truyền dạy, những người thực hành Mo Mường còn trực tiếp hướng dẫn người trẻ trong quá trình đi Mo, giúp họ từng bước làm quen với lời Mo, nghi lễ và cách thực hành.

Tại Mường Vang, thầy Mo Bùi Văn Bền hiện có 4 người theo thầy đi Mo và được ông trực tiếp chỉ dẫn. Với ông, việc được thực hành Mo Mường vừa là trách nhiệm, vừa là niềm tự hào. Ông mong muốn truyền lại các áng Mo Mường, trong đó có Mo Mụ, Mo Voái, để thế hệ trẻ tiếp tục hiểu và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc Mường.

Theo thầy Mo Bùi Văn Bền, mỗi áng Mo được trao lại, mỗi người trẻ bắt đầu học Mo hôm nay là thêm một nhịp cầu nối những giá trị văn hóa của cha ông với mai sau. Việc truyền dạy không chỉ giúp người trẻ tiếp cận lời Mo, nghi lễ mà còn giúp họ hiểu hơn về phong tục, tập quán và đời sống tinh thần của cộng đồng người Mường.

Từ những nỗ lực thầm lặng nhưng đầy trách nhiệm của các nghệ nhân, thầy Mo và thế hệ trẻ, "ngọn lửa" đam mê với di sản Mo Mường tại Phú Thọ vẫn ngày đêm được thắp sáng.

Chính sự tiếp nối này sẽ là điểm tựa vững chắc để tri thức dân gian và bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào Mường tiếp tục trường tồn, lan tỏa mạnh mẽ trong dòng chảy văn hóa đa dạng của cộng đồng các dân tộc Việt Nam./.