Phục dựng điện Kính Thiên

Những phát hiện khảo cổ học mới nhất tại Hoàng thành Thăng Long được đánh giá là mang tính bước ngoặt, mở ra căn cứ khoa học đặc biệt quan trọng cho một khát vọng lớn: tiến tới phục dựng Điện Kính Thiên - trung tâm quyền lực của Hoàng thành xưa.

Phát hiện mới từ lòng đất

Kết quả sơ bộ cho thấy, địa tầng khu vực khai quật có độ dày lên tới 6m, bao gồm 6 lớp văn hóa liên tục, kéo dài từ thời Đại La (thế kỷ 7 - 9) đến thời cận hiện đại (thế kỷ 19 - 20). Trong đó, lớp văn hóa thời Lê là dày nhất (gần 3 m), gồm hai giai đoạn Lê sơ và Lê Trung Hưng kế tiếp nhau.

Tương ứng với các lớp địa tầng là hệ thống dấu tích kiến trúc phong phú của nhiều thời kỳ lịch sử. Các nhà khảo cổ đã phát hiện một hàng gạch đỏ thời Trần (thế kỷ 13 - 14), một hàng gạch xám thời Lê sơ (thế kỷ 15 - 16), nền đá lát Ngự Đạo cùng 14 móng kiến trúc của Chính điện Kính Thiên thời Lê Trung Hưng (thế kỷ 17 - 18). Tính cả các đợt khai quật năm 2011 và 2023, tổng số móng cột Chính điện Kính Thiên đã được phát lộ là 30/36 móng, gồm hai loại móng đơn và móng kép.

Phó giáo sư, Tiến sĩ Tống Trung Tín - Chủ tịch Hội Khảo cổ học Việt Nam - cho biết: "Có thể nói, đây là điều kỳ vĩ đối với khảo cổ học, bởi đã tìm thấy những lớp văn hóa sớm hơn thời Lý, thời Trần. Đặc biệt, hiện nay đã tìm thấy lớp văn hóa Đại La ở lớp dưới cùng - điều mà nhiều người chưa từng nghĩ đến trước đây".

Đáng chú ý, ở lớp văn hóa thời Nguyễn (thế kỷ 19), cuộc khai quật đã làm rõ dấu tích của điện Long Thiên với 26/64 móng cột cùng hai cống thoát nước. Dấu tích điện Long Thiên hoàn toàn trùng khớp với giới hạn Đông – Tây của tòa nhà pháo binh thời Pháp thuộc, cho phép khẳng định vua Gia Long đã cho xây dựng điện này theo kiến trúc “trùng thiềm điệp ốc” đặc trưng triều Nguyễn, gồm tiền điện và chính điện đặt chung trên một nền móng, kết nối bằng gian thừa lưu.

Hệ thống móng cột thời kỳ này gồm móng đơn có kích thước từ 2,8 – 3,5 x 2,5 – 3,5m và móng kép có kích thước lớn từ 5,4 – 6,1 x 2,7 – 3m, được tạo bởi 81 lớp đầm, dày tới 4m. Đây được xác định là loại móng cột có kích thước lớn nhất trong lịch sử kiến trúc Việt Nam từng được biết đến. Việc phân bố móng cho thấy các móng đơn nằm trong lòng kiến trúc, còn móng kép chủ yếu ở rìa ngoài. Dựa trên các móng đã phát lộ, các nhà khoa học có thể tạm xác định Chính điện Kính Thiên theo trục Đông - Tây gồm 9 gian; giới hạn theo trục Bắc - Nam sẽ tiếp tục được nghiên cứu trong các giai đoạn tiếp theo.

"Tôi khẳng định mặt bằng của chính điện Kính Thiên là hình chữ nhật, trên đó được phân bố thành nhiều gian kiến trúc, các móng cột xuất hiện cho thấy có 9 gian được cấu trúc bằng 10 vỉ kèo, 6 cột khác nhau. Đây là kiến trúc lớn nhất trong lịch sử kiến trúc Việt Nam", Chủ tịch Hội Khảo cổ học Việt Nam cho hay.

Cuộc khai quật khảo cổ học tại khu vực nền điện Kính Thiên năm 2025 đã đem lại nhiều nhận thức mới, tiến thêm một bước quan trọng trong việc khẳng định vị trí, cấu trúc của nền điện Kính Thiên, minh chứng tầm quan trọng và vị trí thiêng liêng bậc nhất của nền điện Kính Thiên đối với lịch sử – văn hóa Thăng Long nói riêng, Đại Việt nói chung trong tiến trình lịch sử văn hóa hàng nghìn năm của dân tộc.

Hà Nội sẽ chào đón điện Kính Thiên trước 2030

Những phát hiện chưa từng có, và còn được các nhà khoa học đánh giá là ‘kỳ vĩ”, đã đưa ra những nhận thức bất ngờ, khẳng định vị trí, cấu trúc của nền điện Kính Thiên (thế kỷ 15-18) chồng xếp lên trên các lớp văn hóa thời Lý, thời Trần (thế kỷ 11-14), thời Tiền Thăng Long (thế kỷ 7-10). Đây là minh chứng về tầm quan trọng và vị trí thiêng liêng bậc nhất của điện Kính Thiên đối với lịch sử - văn hóa Thăng Long - Đại Việt trong tiến trình lịch sử văn hóa hàng nghìn năm của dân tộc. Đây cũng là những tin vui nức lòng Thủ đô và giới khoa học liên ngành vào năm mới 2026 khi Thủ đô Hà Nội đã sẵn sàng mọi tâm thế và nguồn lực để phục dựng điện Kính Thiên.

Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo nhân dân Nguyễn Quang Ngọc - Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam - cho biết: "Có thể nói rằng, hiếm có một điện nào ở khu vực Đông Nam Á hoặc châu Á có được kiến trúc bề thế như vậy. Chúng ta có đủ cơ sở để khẳng định điều đó. Đây là trục chính tâm xuyên suốt từ năm 1010 cho đến ngày hôm nay. Đây là điều kỳ diệu của khảo cổ học và các nghiên cứu liên ngành, để có được những sự khẳng định của ngày nay".

Lần đầu tiên, Việt Nam hiện đại có đầy đủ căn cứ khoa học và những minh chứng hùng hồn về cung điện nguy nga tráng lệ của Thăng Long – Đại Việt. Nếu như hơn 20 năm qua, hàng trăm các cuộc khai quật, với hàng triệu hiện vật được phát lộ, mọi kết luận mới chỉ là giả thiết và phỏng đoán, thì nay các nhà khoa học đã sẵn sàng dữ liệu, đồng hành cùng Hà Nội để xây dựng chiến lược phục dựng điện Kính Thiên và không gian chính điện Kính Thiên tại Hoàng Thành Thăng Long.

"Hoàng thành Thăng Long mời đoàn liên ngành quốc tế, trong đó có người của Trung tâm Di sản thế giới đến để đánh giá những việc chúng ta đã làm được, đồng thời bắt đầu xây dựng hồ sơ chiến lược phục dựng điện Kính Thiên và không gian điện. Chúng tôi cũng đang cố gắng thực hiện để chiến lược phục dựng điện được thông qua ở kỳ họp 49 tại Busan, với mong muốn trước năm 2030 điện Kính Thiên và không gian chính điện Kính Thiên sẽ được phục dựng tại không gian Hoàng thành Thăng Long", ông Nguyễn Thanh Quang - Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long – Hà Nội cho hay.

Hà Nội đã sẵn sàng và đang lên chiến lược phục dựng điện, sẽ trình UNESCO trước ngày 1/2/2026. Báo cáo bao gồm đề xuất phục dựng điện Kính Thiên - công trình mang tính biểu tượng cao nhất trong Khu di sản Hoàng thành Thăng Long, không gian tiêu biểu để nhân dân cả nước có thể thực hành các nghi lễ cung đình và truyền thống, tái hiện lịch sử dân tộc. Đồng thời khơi dậy và lan tỏa sức mạnh hội tụ của nền văn hiến đã được hun đúc qua hàng nghìn năm lịch sử.

Ngôi điện của một thời vàng son sẽ sớm ra mắt toàn thể nhân dân Thủ đô và khách tham quan, đáp ứng đầy đủ các khuyến nghị và đúng quy tắc của UNESCO, ngày càng làm nổi bật thêm giá trị toàn cầu của khu Di sản thế giới Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội.

Phan Hằng