Quản lý kinh doanh thuốc lá: Chuyển trọng tâm từ 'tiền kiểm' sang 'hậu kiểm'

Việc bãi bỏ các giấy phép phân phối, bán buôn và bán lẻ thuốc lá đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý nhà nước. Ảnh minh hoạ.

Thực hiện chủ trương cải cách hành chính của Chính phủ tại Nghị quyết 19/2026/NQ-CP (có hiệu lực từ 29/4/2026) và Nghị quyết 66.18/2026/NQ-CP, Bộ Công Thương cùng các địa phương đã chính thức công bố bãi bỏ các thủ tục cấp Giấy phép phân phối, bán buôn và bán lẻ sản phẩm thuốc lá.

Theo quy định mới, các tổ chức, cá nhân và hộ kinh doanh thuốc lá điếu truyền thống không còn phải thực hiện thủ tục xin cấp, cấp lại hay sửa đổi giấy phép bán lẻ từ cơ quan thẩm quyền. Các cơ quan quản lý nhà nước cũng dừng tiếp nhận các hồ sơ liên quan đến thủ tục này.

Đối với một ngành hàng chịu sự kiểm soát chặt chẽ như thuốc lá, bước đi này phản ánh tư duy quản lý hiện đại: cải cách không chỉ dừng ở việc bớt giấy tờ, mà là lựa chọn công cụ kiểm soát tối ưu cho từng công đoạn. Việc bãi bỏ thủ tục tiền kiểm giúp thương nhân tiết kiệm đáng kể thời gian, chi phí và nhân lực để tập trung cho hoạt động kinh doanh cũng như tuân thủ các nghĩa vụ pháp lý khác.

Việc bỏ giấy phép kinh doanh không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Khâu sản xuất, nhập khẩu thuốc lá vẫn chịu sự điều chỉnh nghiêm ngặt của pháp luật chuyên ngành, bao gồm các cơ chế kiểm soát nguồn cung. Trên thị trường lưu thông, thương nhân vẫn phải tuân thủ đầy đủ quy định về hàng hóa, hóa đơn, chứng từ, nguồn gốc xuất xứ, cũng như các nghĩa vụ về phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Thay vì phân bổ nguồn lực đồng đều cho khâu thẩm định hồ sơ ban đầu, cơ quan chức năng sẽ tập trung nguồn lực để hậu kiểm, kiểm tra chuyên sâu các khâu có nguy cơ vi phạm cao.

Sự kết nối giữa dữ liệu đăng ký kinh doanh, hóa đơn điện tử và hệ thống truy xuất nguồn gốc sẽ là công cụ đắc lực hỗ trợ lực lượng chức năng phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường, ngăn chặn hiệu quả thuốc lá lậu và hàng giả.

Hiệu quả của mô hình này sẽ được chứng minh qua thực tiễn: vừa giảm gánh nặng tuân thủ cho hộ kinh doanh, vừa duy trì công cụ kiểm soát thị trường chặt chẽ để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Bước chuyển trong quản lý khâu lưu thông đòi hỏi các chính sách ban hành tiếp theo phải bảo đảm tính nhất quán. Nếu các thủ tục vừa cắt giảm lại bị thay thế bằng những quy định hành chính tương tự hoặc khó áp dụng, thành quả cải cách sẽ bị hạn chế.

Yêu cầu này cần được cân nhắc kỹ lưỡng trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, đặc biệt là đề xuất cấm trưng bày sản phẩm tại các điểm bán.

Phiên họp thứ 6 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Ảnh: Quochoi.vn.

Tại Phiên họp thứ 6 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (ngày 21/9/2026), Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đã chỉ đạo tiếp tục nghiên cứu, chỉnh lý quy định này để bảo đảm rõ ràng, khả thi, có thể giám sát và xử lý vi phạm trên thực tế.

Từ góc độ thực thi, yêu cầu này đặt ra vấn đề xác định đúng đối tượng, phạm vi áp dụng và cách thức kiểm soát. Một quy định nhằm hạn chế sự tiếp xúc của công chúng với hình ảnh sản phẩm cần được thiết kế phù hợp với đặc điểm hoạt động của từng nhóm cơ sở kinh doanh, đồng thời tránh làm phát sinh những nghĩa vụ ngoài mục tiêu quản lý.

Theo đó, các quy định tại điểm bán cần có hướng dẫn cụ thể, dễ hiểu, tránh làm phát sinh nghĩa vụ ngoài mục tiêu quản lý. Xuyên suốt quá trình hoàn thiện pháp luật, tinh thần cải cách phải được duy trì: cắt giảm thủ tục phiền hà không cần thiết nhưng duy trì kỷ cương quản lý; tăng cường kiểm soát rủi ro nhưng không tạo chi phí tuân thủ bất hợp lý cho người dân và doanh nghiệp.