Quảng Trị đánh thức tiềm năng Hành lang kinh tế Đông - Tây

Sau hơn một phần tư thế kỷ hình thành, Hành lang kinh tế Đông - Tây (EWEC) đang đứng trước yêu cầu chuyển từ tuyến giao thông, thương mại xuyên biên giới thành không gian hợp tác kinh tế, logistics và sản xuất có giá trị gia tăng.

Trong tiến trình đó, việc xây dựng Khu kinh tế - thương mại qua biên giới chung Lao Bảo - Densavan giữa Việt Nam và Lào mở ra hướng đi mới để Quảng Trị phát huy lợi thế cửa ngõ ra Biển Đông của Tiểu vùng sông Mekong mở rộng.

Nếu được triển khai hiệu quả, mô hình này có thể tạo thêm động lực cho hợp tác kinh tế song phương, kết nối các trung tâm sản xuất, dịch vụ, logistics và cảng biển, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh của EWEC.

Yêu cầu mới đối với một hành lang kinh tế xuyên biên giới

Khu kinh tế – thương mại đặc biệt Lao Bảo được hình thành từ năm 1998, với diện tích quy hoạch 15.804 ha. Phía bên kia biên giới, khu thương mại Densavan thuộc tỉnh Savannakhet đóng vai trò kết nối với hệ thống giao thông và các trung tâm kinh tế của Lào.

Trong hơn hai thập kỷ, cặp cửa khẩu quốc tế Lao Bảo - Densavan đã góp phần thúc đẩy giao thương, đưa hàng hóa từ Lào và các địa phương thuộc EWEC tiếp cận thị trường Việt Nam, cũng như các tuyến vận tải hướng ra Biển Đông.

Với chiều dài khoảng 1.450 km, EWEC kết nối cảng Mawlamyine của Myanmar, đi qua Thái Lan, Lào, cửa khẩu Lao Bảo của Việt Nam và hướng tới Đà Nẵng. Đây là một trong những hành lang giao thông và hợp tác kinh tế quan trọng của Tiểu vùng sông Mekong mở rộng.

Tuy nhiên, giao thông thuận lợi chưa đồng nghĩa với một hành lang kinh tế hiệu quả. Nếu thiếu trung tâm logistics, cơ sở chế biến, dịch vụ hỗ trợ và mạng lưới doanh nghiệp liên kết, các địa phương chủ yếu chỉ đóng vai trò trung chuyển, trong khi giá trị kinh tế giữ lại còn hạn chế.

Vì vậy, EWEC cần được phát triển theo hướng tăng cường kết nối giữa khu sản xuất, khu công nghiệp, trung tâm phân phối, cửa khẩu và cảng biển. Hàng hóa không chỉ đi qua hành lang mà còn cần được chế biến, cung ứng dịch vụ và tạo thêm giá trị ngay trên tuyến.

Đây cũng là ý nghĩa của Đề án Lao Bảo - Densavan: Không chỉ tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu tại cửa khẩu, mà còn hướng tới không gian hợp tác sản xuất, thương mại và logistics xuyên biên giới, giúp doanh nghiệp hai nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực.

Lao Bảo - Densavan: Từ cửa khẩu giao thương đến không gian hợp tác sản xuất

Ngày 1/10/2026, tỉnh Quảng Trị và tỉnh Savannakhet (Lào) tổ chức hội nghị trao đổi, thống nhất các nội dung dự kiến đưa vào Hiệp định thí điểm xây dựng Khu kinh tế - thương mại qua biên giới chung Lao Bảo – Densavan.

Lãnh đạo hai tỉnh đã thống nhất các nội dung phối hợp xây dựng Hiệp định, đồng thời tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, chuẩn bị đàm phán, phấn đấu trình Chính phủ hai nước xem xét, tiến tới ký kết Hiệp định vào tháng 12/2026.

Theo định hướng trao đổi, mô hình dự kiến gồm 2 khu vực thuộc 2 quốc gia, phối hợp về một số cơ chế, chính sách, đồng thời bảo đảm thẩm quyền quản lý, chủ quyền và hệ thống pháp luật của mỗi nước. Nếu được hai chính phủ thông qua và có cơ chế vận hành phù hợp, mô hình này có thể tạo ra 3 chuyển biến đáng chú ý.

Thứ nhất, tăng mức độ chế biến và giá trị gia tăng của hàng hóa. Khu vực Lao Bảo - Densavan có thể phát triển các cơ sở sơ chế, chế biến nông sản, lâm sản, sản xuất vật liệu và các ngành công nghiệp phù hợp với lợi thế địa phương. Nguồn nguyên liệu từ Lào và Đông Bắc Thái Lan có thể kết nối với năng lực chế biến, dịch vụ và thị trường của Việt Nam.

Thứ hai, nâng cao hiệu quả logistics, tạo thuận lợi cho hoạt động thông quan. Cặp cửa khẩu Lao Bảo - Densavan đã triển khai mô hình kiểm tra “một cửa, một lần dừng” từ năm 2015. Trên nền tảng này, việc mở rộng phối hợp và ứng dụng công nghệ số trong quản lý phương tiện, hàng hóa, xuất nhập khẩu sẽ góp phần nâng cao hiệu quả vận hành.

Thứ ba, mở rộng thu hút đầu tư và kết nối doanh nghiệp. Với Quảng Trị, cơ hội không chỉ là thu hút vốn vào khu vực cửa khẩu mà còn là hình thành mạng lưới doanh nghiệp vận tải, bảo quản, chế biến, dịch vụ và xuất khẩu. Đây là hướng đi quan trọng để chuyển lợi thế địa lý thành năng lực cạnh tranh thực chất.

Hội nghị giữa hai tỉnh Quảng Trị (Việt Nam) và Savannakhet (Lào) về việc phối hợp xây dựng Hiệp định thí điểm Khu kinh tế thương mại qua biên giới chung Lao Bảo (Việt Nam) - Densavan (Lào), ngày 01/10/2026.

Hội nghị giữa hai tỉnh Quảng Trị (Việt Nam) và Savannakhet (Lào) về việc phối hợp xây dựng Hiệp định thí điểm Khu kinh tế thương mại qua biên giới chung Lao Bảo (Việt Nam) - Densavan (Lào), ngày 01/10/2026.

Cộng hưởng hạ tầng, mở rộng không gian phát triển

Hiệu quả của mô hình Lao Bảo - Densavan phụ thuộc nhiều vào khả năng kết nối với mạng lưới giao thông và logistics trên toàn tỉnh Quảng Trị sau khi hợp nhất.

Quảng Trị hiện có 3 cửa khẩu quốc tế Lao Bảo, La Lay và Cha Lo, tạo lợi thế kết nối với Lào và khu vực Tiểu vùng Mekong mở rộng. Trong đó, Lao Bảo là điểm kết nối trực tiếp trên EWEC; La Lay và Cha Lo là những hướng giao thương bổ trợ, kết nối các vùng nguồn hàng và các thị trường khác.

Quốc lộ 9 giữ vai trò là trục kết nối Lao Bảo với khu vực ven biển. Dự án cao tốc Cam Lộ - Lao Bảo, khi được đầu tư và hoàn thành, sẽ tăng năng lực vận tải, giảm áp lực cho tuyến hiện hữu, tạo thuận lợi cho việc vận chuyển hàng hóa từ biên giới về các trung tâm logistics, khu công nghiệp và cảng biển.

Ở phía Đông, cảng Mỹ Thủy và Hòn La có thể bổ sung năng lực kết nối hàng hóa từ nội địa ra Biển Đông. Khu bến cảng Mỹ Thủy được quy hoạch gồm 10 bến, tổng mức đầu tư khoảng 15.000 tỷ đồng, với năng lực thiết kế tiếp nhận tàu đến 100.000 DWT. Dự án có ý nghĩa quan trọng đối với việc hình thành cửa ngõ xuất nhập khẩu hàng hóa ở phía Nam tỉnh.

Tuy nhiên, năng lực thiết kế cần được phân biệt với khả năng khai thác hiện có. Theo thông tin cập nhật tháng 11/2026, cảng Mỹ Thủy hiện đang tiếp nhận tàu đến khoảng 30.000 DWT và hướng tới đón các tàu lớn hơn khi luồng và hạ tầng được hoàn thiện.

Đối với cảng Hòn La, quy hoạch luồng hàng hải đến năm 2030 xác định khả năng tiếp nhận tàu container khoảng 50.000 tấn, tàu hàng rời khoảng 70.000 tấn hoặc lớn hơn khi đủ điều kiện. Đây là năng lực theo quy hoạch, không đồng nghĩa với khả năng tiếp nhận thực tế tại mọi bến và vào mọi thời điểm.

Vì vậy, kết nối Lao Bảo - Densavan với cảng biển không chỉ phụ thuộc vào khoảng cách địa lý mà còn phụ thuộc vào chất lượng đường bộ, năng lực thông quan, kho bãi và dịch vụ vận tải.

Bên cạnh đường bộ và đường biển, Cảng hàng không Quảng Trị cũng đang từng bước hoàn thiện. Ngày 15/10/2026, sân bay thực hiện chuyến bay kỹ thuật để kiểm tra tĩnh không và chướng ngại vật tại khu vực đường cất hạ cánh; dự án hướng tới mục tiêu khai thác thương mại vào tháng 3/2027.

Khi đi vào khai thác, cùng với Cảng hàng không Đồng Hới, sân bay Quảng Trị có thể bổ sung năng lực kết nối hành khách, chuyên gia, nhà đầu tư và các dịch vụ. Riêng vận chuyển hàng hóa bằng đường hàng không cần được đánh giá dựa trên nhu cầu thị trường và khả năng kết nối logistics.

Một yếu tố khác là kết nối vận tải theo Hiệp định vận tải qua biên giới GMS (GMS-CBTA). Việc bổ sung tuyến đường, cửa khẩu và điều kiện cấp phép liên vận cần được các nước thành viên thống nhất theo quy định. Khi hoàn thiện, các kết nối này sẽ mở thêm lựa chọn vận chuyển hàng hóa từ Lào, Thái Lan và các địa bàn trên EWEC tới cảng biển Quảng Trị.

Hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa qua Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo - Densavan đứng trước cơ hội bứt phá mạnh mẽ khi Khu kinh tế thương mại xuyên biên giới chung được kết nối đồng bộ với hệ thống cảng biển nước sâu Mỹ Thủy, Hòn La và Cảng hàng không Quảng Trị trên tuyến Hành lang kinh tế Đông - Tây (EWEC).

Hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa qua Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo - Densavan đứng trước cơ hội bứt phá mạnh mẽ khi Khu kinh tế thương mại xuyên biên giới chung được kết nối đồng bộ với hệ thống cảng biển nước sâu Mỹ Thủy, Hòn La và Cảng hàng không Quảng Trị trên tuyến Hành lang kinh tế Đông - Tây (EWEC).

Ngoại giao kinh tế mở đường, kiến tạo cực tăng trưởng

Việc xây dựng Đề án và dự thảo Hiệp định thí điểm Lao Bảo - Densavan là kết quả của sự phối hợp giữa các cơ quan Trung ương và địa phương của cả hai nước. Bộ Ngoại giao, các bộ, ngành liên quan, cùng tỉnh Quảng Trị và tỉnh Savannakhet có vai trò quan trọng trong việc trao đổi về cơ chế và chuẩn bị cơ sở pháp lý cho mô hình hợp tác.

Hội nghị Ngoại vụ toàn quốc lần thứ 22 tại Hà Nội tháng 8/2026 nhấn mạnh yêu cầu nâng tầm đối ngoại địa phương và huy động hiệu quả nguồn lực quốc tế phục vụ phát triển. Đây cũng là định hướng thiết thực để Quảng Trị phát huy lợi thế biên giới, thúc đẩy hợp tác với các địa phương của Lào và mở rộng kết nối kinh tế trong khu vực.

Ngày 17/9/2026, UBND tỉnh Quảng Trị ban hành Kế hoạch số 4302/KH-UBND về việc triển khai cơ chế, chính sách đặc thù nhằm phát huy nguồn lực, nâng cao hiệu quả hội nhập quốc tế giai đoạn 2026-2030. Kế hoạch tạo cơ sở để địa phương gắn hoạt động đối ngoại, hội nhập với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.

Hiệp định thí điểm Lao Bảo - Densavan có thể mở ra một giai đoạn phát triển mới cho EWEC. Tuy nhiên, thành công của hành lang phụ thuộc vào sự kết nối đồng bộ giữa cửa khẩu, vùng sản xuất, công nghiệp, logistics và cảng biển. Khi những mắt xích này được hình thành, Quảng Trị mới có thể chuyển lợi thế địa lý thành năng lực cạnh tranh và động lực phát triển cho địa phương, Tiểu vùng sông Mekong mở rộng.

Thành Hải

Thành Hải

Nguồn TG&VN: https://baoquocte.vn/quang-tri-danh-thuc-tiem-nang-hanh-lang-kinh-te-dong-tay-470121.html