Quy định an ninh hàng không thay đổi như thế nào sau sự kiện ngày 11/9?

Cổng kiểm soát an ninh giao thông (TSA) tại Sân bay Quốc gia Ronald Reagan Washington ở Arlington, Virginia, Mỹ, ngày 14/2. Ảnh: Reuters.

Một trong những thay đổi lớn nhất đối với hoạt động đi lại bằng đường hàng không tại Mỹ là sự ra đời của Đạo luật An ninh Hàng không và Vận tải (ATSA), qua đó đặt nền móng cho TSA.

Không lâu sau khi một số máy bay bị không tặc khống chế và biến thành vũ khí, gây thảm họa tại trung tâm New York và Washington D.C. cách đây một phần tư thế kỷ, việc đi máy bay của hàng triệu người trên khắp thế giới đã thay đổi gần như hoàn toàn và mãi mãi.

Hai trong số những chiếc máy bay bị các tay không tặc có liên hệ với al-Qaeda chiếm quyền kiểm soát đã lao vào hai tòa tháp của Trung tâm Thương mại Thế giới (WTC) ở phía nam đảo Manhattan, New York, khiến các tòa nhà sụp đổ và gần 3.000 người thiệt mạng.

Chiếc thứ ba đâm vào Lầu Năm Góc, nơi đặt trụ sở Bộ Quốc phòng Mỹ tại Washington. Chiếc thứ tư được cho là đang hướng tới Nhà Trắng nhưng đã rơi xuống một cánh đồng trống ở Pennsylvania sau khi các hành khách trên máy bay tìm cách giành lại quyền kiểm soát từ những kẻ không tặc.

Đây là vụ tấn công khủng bố đẫm máu nhất trong lịch sử nước Mỹ. Đáng chú ý, cả 4 máy bay đều bị những kẻ không tặc lên máy bay và chiếm quyền kiểm soát tương đối dễ dàng.

Dưới đây là những thay đổi lớn trong trải nghiệm của hành khách hàng không kể từ đó.

Chuyện gì xảy ra với ngành hàng không ngay sau ngày 11/9/2001?

Trên toàn nước Mỹ, mọi hoạt động bay lập tức bị đình chỉ. Canada cũng đóng cửa không phận, nhưng vẫn cho phép các chuyến bay quân sự, cảnh sát và nhân đạo hoạt động, theo một tài liệu của chính phủ nước này.

Tại nhiều quốc gia khác, sân bay bị đóng cửa và các chuyến bay tới Mỹ bị hủy, khiến nhiều hành khách mắc kẹt trong nhiều ngày.

Canada mở lại không phận theo từng giai đoạn. Các chuyến bay nội địa được nối lại từ ngày 12/9, tiếp đó là các chuyến bay quốc tế một ngày sau. Những hạn chế cuối cùng được dỡ bỏ vào ngày tiếp theo.

Ngày 13/9, Mỹ cũng mở lại không phận.

Những quy định đi lại mới nào được áp dụng sau đó?

Kiểm tra giấy tờ tùy thân và hành lý

Trước tháng 9/2001, hành khách đi các chuyến bay nội địa tại Mỹ có thể đến sân bay rồi đi thẳng tới cửa lên máy bay mà không cần xuất trình giấy tờ tùy thân. Tại hầu hết sân bay Mỹ, người thân và bạn bè của hành khách thậm chí có thể đi cùng tới tận cửa lên máy bay để tiễn.

Trong một số trường hợp, hành khách chuyển từ chuyến bay nội địa sang chuyến bay quốc tế cũng không phải trải qua thêm một vòng kiểm tra an ninh.

Mọi chuyện thay đổi ngay sau ngày 11/9. Đến tháng 11/2001, Tổng thống Mỹ khi đó là George W. Bush ký Đạo luật An ninh Hàng không và Vận tải (ATSA), yêu cầu toàn bộ hành khách và hành lý phải được các nhân viên liên bang kiểm tra. Đạo luật này cũng thành lập Cơ quan An ninh Vận tải Mỹ (TSA).

Nhân viên an ninh có vũ trang và buồng lái được gia cố

Cơ quan Không cảnh Liên bang (Federal Air Marshal Service) được mở rộng, với nhiều nhân viên không cảnh có vũ trang được bố trí trên các chuyến bay.

Trước đó, cửa buồng lái thường không được khóa trong suốt chuyến bay. Sau 11/9, luật mới yêu cầu cửa buồng lái phải được gia cố, sử dụng vật liệu chống đạn và luôn được khóa từ bên trong để ngăn kẻ tấn công xâm nhập.

Các quốc gia khác nhanh chóng áp dụng tiêu chuẩn mới về buồng lái gia cố. Hãng hàng không Anh Virgin Airways là một trong những hãng đầu tiên công bố biện pháp này vào tháng 10/2001.

Ngày nay, cửa buồng lái gia cố đã trở thành tiêu chuẩn trên các hãng hàng không thương mại, dù không phải tất cả đều có khả năng chống đạn.

Dao

Ngay sau vụ 11/9, dao và dao rọc giấy bị cấm mang trong hành lý xách tay.

Trước vụ tấn công, Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) cho phép hành khách mang lên máy bay những con dao có lưỡi dài dưới 10 cm.

Kiểm tra giày

Tháng 12/2001, Richard Reid, một công dân Anh, tìm cách kích nổ chất nổ giấu trong giày trên chuyến bay của American Airlines từ Paris tới Miami.

Những hành khách khác đã khống chế và ngăn Reid thực hiện ý đồ. Tuy nhiên, vụ việc khiến TSA cùng một số hãng hàng không trên thế giới bắt đầu yêu cầu hành khách tự nguyện tháo giày để kiểm tra an ninh.

Đến năm 2006, TSA biến việc kiểm tra giày thành quy định bắt buộc.

Phi công được mang súng ngắn

Năm 2003, những phi công đầu tiên được cấp chứng nhận theo chương trình Federal Flight Deck Officer của Mỹ, cho phép họ mang súng ngắn nếu muốn sau khi hoàn thành khóa huấn luyện nhằm bảo vệ máy bay thương mại.

Hạn chế chất lỏng

Năm 2006, giới chức Anh phát hiện và ngăn chặn một âm mưu sử dụng chất nổ dạng lỏng để tấn công các máy bay từ London tới nhiều thành phố ở Mỹ và Canada.

Theo chính phủ Anh khi đó, nếu được thực hiện, các vụ tấn công có thể khiến nhiều người thiệt mạng hơn cả thảm họa ngày 11/9.

Sau vụ việc, Mỹ cấm toàn bộ chất lỏng, gel và bình xịt trong hành lý xách tay. Đến tháng 9, quy định được nới lỏng, cho phép hành khách mang chất lỏng nhưng mỗi vật chứa không được quá 100 ml và tất cả phải được đặt trong một túi nhựa trong suốt nhỏ để nhân viên an ninh có thể kiểm tra.

Máy quét toàn thân

Năm 2009, trên chuyến bay từ Amsterdam tới Detroit, một người đàn ông tên Umar Farouk Abdulmutallab tìm cách kích nổ quả bom giấu trong đồ lót.

Al-Qaeda tại Bán đảo Arab (AQAP), một tổ chức đặt căn cứ tại Yemen, tuyên bố đứng sau âm mưu tấn công.

Dù vụ việc không thành công, TSA sau đó bắt đầu triển khai máy quét toàn thân sử dụng công nghệ hình ảnh tiên tiến để phát hiện những vật được giấu dưới quần áo.

Các máy quét này hiện được sử dụng tại nhiều nước châu Âu, Nhật Bản, Anh và các quốc gia khác.

Nhận diện khuôn mặt và kiểm tra thiết bị điện tử

Năm 2017, một số hãng hàng không bắt đầu thử nghiệm công nghệ nhận diện khuôn mặt, cho phép khuôn mặt của hành khách được sử dụng thay cho thẻ lên máy bay.

Các thử nghiệm này sau đó trở thành một phần của hệ thống làm thủ tục lên máy bay bằng sinh trắc học, hiện được sử dụng tại nhiều sân bay lớn trên thế giới.

Cũng trong năm đó, các quy định mới yêu cầu hành khách phải lấy những thiết bị điện tử có kích thước lớn hơn điện thoại di động ra khỏi hành lý và đặt vào khay riêng để kiểm tra bằng máy X-quang.

Tòa tháp thứ hai của Trung tâm Thương mại Thế giới bốc cháy dữ dội sau khi bị một chiếc máy bay đâm vào, New York, ngày 11/9/2001, với cầu Brooklyn ở phía trước. Ảnh: Reuters.

Những thay đổi này ảnh hưởng thế nào đến hành khách?

Với quy trình kiểm tra hành lý và an ninh kỹ lưỡng hơn trước, hành khách hiện phải dành nhiều thời gian hơn tại sân bay, khiến tổng thời gian di chuyển kéo dài.

Theo một nghiên cứu năm 2007 của Alexander G. de Barros và David D. Tomber, vài năm sau khi các biện pháp an ninh mới được áp dụng, tốc độ xử lý tại các điểm kiểm tra hành khách đã giảm từ mức “500-600 hành khách mỗi giờ trên mỗi làn trước tháng 9/2001 xuống còn 100-150 hành khách” sau vụ 11/9.

Số lượng hành khách tại Bắc Mỹ cũng giảm tới 30% ngay sau tháng 9/2001, theo một nghiên cứu được công bố năm 2003 trên ScienceDirect, nền tảng cung cấp các nghiên cứu đã qua bình duyệt.

Tuy nhiên, lượng người đi máy bay dần tăng trở lại khi hành khách thích nghi với cách di chuyển mới. Đến năm 2005, có 735,1 triệu lượt hành khách quốc tế và nội địa lên máy bay, vượt mức 665,4 triệu lượt của năm 2000, tức thời điểm trước 11/9, theo Cục Thống kê Vận tải Mỹ.

Các biện pháp kiểm tra an ninh sau 11/9 cũng khiến ngày càng nhiều hành khách phải trải qua quá trình thẩm vấn và khám xét tại sân bay.

Năm 2007, Trung tâm Nghiên cứu Pew của Mỹ cho biết 30% trong số 1.000 người được khảo sát từng bị an ninh sân bay chú ý đặc biệt vì họ là người Hồi giáo.

Trong thời gian chờ xử lý thị thực, các biện pháp kiểm tra an ninh cũng được siết chặt đáng kể.

Năm 2009, Mỹ triển khai Hệ thống Cấp phép Đi lại Điện tử (ESTA) đối với công dân các quốc gia tham gia chương trình miễn thị thực. Hệ thống này cho phép Mỹ tiến hành kiểm tra lý lịch hành khách trước khi họ lên máy bay.

Những hạn chế nào đã được nới lỏng và những quy định nào vẫn còn?

Một số quy định và hạn chế đã được nới lỏng theo thời gian, nhưng nhiều biện pháp vẫn được duy trì.

Những quy định vẫn còn bao gồm:

- Buồng lái được gia cố và chống đạn vẫn được sử dụng trên các máy bay thương mại trên toàn thế giới. Các máy bay đời cũ cũng đã được cải tạo để đáp ứng quy định mới này.

- Kiểm tra hành lý bằng máy X-quang. Hành lý đã được soi chiếu trước 11/9, nhưng quy mô kiểm tra được mở rộng đáng kể sau vụ tấn công.

- Kiểm tra danh tính hành khách và đối chiếu với các cơ sở dữ liệu của chính phủ.

- Chỉ hành khách mới được phép tiếp cận khu vực cửa lên máy bay.

- Hành khách phải đi qua các điểm kiểm tra an ninh cố định – hiện thường được thực hiện cả trước khi tới cửa khởi hành và ngay tại cửa lên máy bay.

- Cấm mang những vật nguy hiểm như dao trong hành lý xách tay.

Những quy định đã được nới lỏng bao gồm:

- Quy định về chất lỏng 100 ml – quy định này vẫn được áp dụng tại Mỹ, nhưng ở một số quốc gia khác như Anh, giới hạn đã được nới lên tới 2 lít chất lỏng trong hành lý xách tay.

- Tháo giày – tại Mỹ, quy định này đã được nới lỏng vào năm ngoái, ngoại trừ giày bảo hộ có mũi thép vì loại giày này có thể ảnh hưởng tới máy quét và phải được đưa qua máy X-quang cùng với hành lý. Phần lớn sân bay châu Âu cũng cho phép hành khách giữ nguyên giày, trừ trường hợp máy quét phát hiện dấu hiệu cần kiểm tra thêm.

- Hôm thứ Tư tuần này, TSA thông báo một số người không có vé máy bay sẽ được phép qua khu vực kiểm tra an ninh và tới cửa lên máy bay để tiễn người thân, với điều kiện họ đã đăng ký tham gia chương trình PreCheck.