Quy định rõ chính sách hỗ trợ hộ sản xuất, kinh doanh nhỏ lẻ bảo đảm an toàn thực phẩm

Làm rõ đối tượng, nội dung và hình thức hỗ trợ

Đại biểu Nguyễn Lê Ngọc Linh cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật An toàn thực phẩm nhằm khắc phục những bất cập trong thực tiễn, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, tăng cường kiểm soát nguy cơ và bảo vệ sức khỏe Nhân dân.

Đại biểu ghi nhận dự thảo Luật đã quan tâm đến điều kiện kinh tế - xã hội của vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi thông qua chính sách hỗ trợ cơ sở sản xuất nhỏ, hợp tác xã, ưu tiên thông tin, truyền thông về an toàn thực phẩm và bảo vệ người tiêu dùng trước những hành vi lợi dụng những hạn chế về thông tin, rào cản ngôn ngữ hoặc lợi dụng phong tục, tập quán. Đây là những quy định cần thiết, góp phần thể chế hóa nguyên tắc bình đẳng giữa các dân tộc, bảo đảm quyền được bảo vệ sức khỏe và tiếp cận các dịch vụ thiết yếu của đồng bào dân tộc thiểu số.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành phiên họp. Ảnh Hồ Long

Theo khoản 1 Điều 5 dự thảo Luật, Nhà nước hỗ trợ các cơ sở sản xuất, hợp tác xã, cơ sở sản xuất nhỏ tại vùng dân tộc thiểu số trong áp dụng quy trình sản xuất an toàn, truy xuất nguồn gốc, bảo quản và tiêu thụ sản phẩm, gắn với bảo tồn, phát huy sản phẩm, tri thức và phương thức sản xuất truyền thống phù hợp.

Đại biểu cho rằng chính sách này có ý nghĩa quan trọng bởi hoạt động sản xuất, chế biến thực phẩm gắn liền với sinh kế, bản sắc văn hóa, tri thức bản địa và phương thức sản xuất truyền thống của nhiều cộng đồng dân tộc thiểu số. Để chính sách đi vào cuộc sống, đại biểu đề nghị tiếp tục làm rõ một số vấn đề.

Trước hết, phạm vi đối tượng được hỗ trợ chưa thực sự đầy đủ vì mới đề cập đến cơ sở sản xuất, hợp tác xã, cơ sở sản xuất nhỏ mà chưa xác định rõ hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất, chế biến thực phẩm truyền thống có thuộc diện được hỗ trợ hay không. Trong khi đó, tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, hoạt động sản xuất, chế biến thực phẩm thường có quy mô hộ gia đình, mang tính thời vụ, gắn với các sản phẩm đặc trưng của địa phương. Nếu chính sách chỉ tập trung vào các cơ sở sản xuất đã được tổ chức theo mô hình kinh doanh chính thức thì có thể bỏ sót một bộ phận đáng kể người dân cần được hỗ trợ.

ĐBQH Nguyễn Lê Ngọc Linh (Thanh Hóa) phát biểu thảo luận. Ảnh Hồ Long

Về nội dung và phương thức hỗ trợ, dự thảo cần quy định rõ hơn việc hỗ trợ đào tạo, hướng dẫn kỹ thuật, cải thiện điều kiện vệ sinh, bảo quản thực phẩm, kiểm nghiệm sản phẩm và ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc. Đại biểu cũng đề nghị làm rõ mối quan hệ giữa yêu cầu bảo đảm an toàn thực phẩm với việc bảo tồn, phát huy tri thức và phương thức chế biến thực phẩm truyền thống.

Thực tế, nhiều phương thức lựa chọn nguyên liệu, sơ chế, chế biến và bảo quản thực phẩm được hình thành, tích lũy qua nhiều thế hệ, gắn với điều kiện tự nhiên, nguồn nguyên liệu và tập quán sinh hoạt của từng cộng đồng. Những kinh nghiệm sản xuất này là một bộ phận của tri thức bản địa và di sản văn hóa cần được quan tâm bảo tồn.

Việc áp dụng các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm là cần thiết nhưng cũng phải tính đến đặc điểm của các phương thức chế biến truyền thống, tránh áp dụng máy móc những yêu cầu kỹ thuật không phù hợp với quy mô và điều kiện sản xuất. Mức độ an toàn của các phương thức sản xuất truyền thống cũng cần được đánh giá, kiểm chứng.

Từ những lý do trên, đại biểu đề nghị hoàn thiện Điều 5 theo hướng xác định rõ Nhà nước có chính sách hỗ trợ hộ gia đình, cá nhân, hợp tác xã và cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, nhất là trong việc nâng cao năng lực đáp ứng các điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm. Đại biểu đề nghị giao Chính phủ quy định cụ thể nội dung, hình thức, đối tượng và điều kiện hỗ trợ, bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tế và khả năng cân đối nguồn lực.

Áp dụng điều kiện an toàn thực phẩm phù hợp với quy mô và mức độ nguy cơ

Đại biểu nhất trí với việc xác định các điều kiện tối thiểu nhằm bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng tại Điều 26 và đề nghị cơ quan soạn thảo đánh giá kỹ hơn tác động của quy định này đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Thực tế cho thấy, tại nhiều địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa, điều kiện tiếp cận nước sạch, cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất, thiết bị bảo quản và dịch vụ kiểm nghiệm thực phẩm còn hạn chế. Hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm cũng thường được thực hiện theo quy mô hộ gia đình, tại chợ phiên, chợ truyền thống hoặc các địa điểm giao thương nhỏ. Do đó, nếu áp dụng ngay các yêu cầu kỹ thuật và quản lý giống nhau đối với mọi cơ sở sản xuất, kinh doanh mà không có cơ chế hỗ trợ và lộ trình phù hợp thì có thể làm phát sinh chi phí tuân thủ lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của đồng bào.

Các ĐBQH tham dự phiên thảo luận tại hội trường. Ảnh: Lâm Hiển

Đặc biệt, yêu cầu lưu giữ thông tin phục vụ truy xuất nguồn gốc cần được thiết kế phù hợp với quy mô và phương thức hoạt động của các cơ sở nhỏ lẻ, tránh tạo ra những thủ tục, giấy tờ vượt quá khả năng thực hiện của người dân. Vì vậy, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung nguyên tắc áp dụng điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm phù hợp với tính chất, quy mô, mức độ nguy cơ của hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đại biểu cũng đề nghị có cơ chế hướng dẫn, hỗ trợ kỹ thuật đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh nhỏ lẻ tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Theo đại biểu, việc lựa chọn phương thức quản lý và hỗ trợ tuân thủ phù hợp với điều kiện thực tế cần bảo đảm yêu cầu an toàn thực phẩm, đồng thời hài hòa giữa mục tiêu bảo vệ sức khỏe Nhân dân và phát triển sinh kế bền vững.

Đại biểu nhấn mạnh Luật An toàn thực phẩm cần bảo đảm quyền được bảo vệ sức khỏe của mọi người dân, không phân biệt dân tộc, điều kiện kinh tế hay địa bàn cư trú. Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, chính sách an toàn thực phẩm cần được tiếp cận đồng thời trên cả ba phương diện gồm bảo vệ sức khỏe Nhân dân, hỗ trợ phát triển sản xuất và sinh kế bền vững, bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa, tri thức bản địa phù hợp với yêu cầu bảo đảm an toàn thực phẩm.

Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định của dự thảo Luật theo hướng cụ thể hóa các chính sách ưu tiên, bảo đảm sự thống nhất giữa chính sách, điều kiện thực hiện và trách nhiệm tổ chức thi hành. Đại biểu đề nghị đánh giá đầy đủ tác động đối với đồng bào dân tộc thiểu số, nhất là các hộ gia đình, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.