Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm: Kiến tạo cấu trúc phát triển mới

Định hình cấu trúc không gian phát triển mới cho Thủ đô

Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Dương Đức Tuấn cho biết, trên cơ sở chỉ đạo của Trung ương, Chính phủ, Thành ủy, UBND thành phố Hà Nội đã hoàn thiện hồ sơ Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm theo hướng tích hợp, thay thế tình trạng song song hai hệ thống quy hoạch trước đây theo hai luật khác nhau.

Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc và các đồng chí Thường trực Thành ủy dự hội nghị. Ảnh Quang Thái

Thực tế nhiều năm cho thấy, việc tồn tại đồng thời Quy hoạch Thủ đô và Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô đã dẫn tới chồng chéo, thiếu thống nhất giữa định hướng phát triển kinh tế - xã hội với tổ chức không gian đô thị, gây khó khăn trong tổ chức thực hiện. Việc xây dựng một quy hoạch tích hợp duy nhất vì vậy trở thành yêu cầu tất yếu.

Nghị quyết số 258/2025/QH15 của Quốc hội cho phép Hà Nội lập Quy hoạch tổng thể Thủ đô trên cơ sở tích hợp hai quy hoạch nói trên. Đây là cơ sở pháp lý đặc biệt quan trọng để thành phố triển khai tư duy quy hoạch mới, mang tính dài hạn, chiến lược, đồng bộ giữa phát triển không gian với phát triển kinh tế, xã hội, hạ tầng và môi trường.

Quy hoạch này cũng được xây dựng trong bối cảnh thành phố triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, xu thế đô thị thông minh, liên kết mở vùng, quốc gia và quốc tế ngày càng rõ nét.

Phạm vi nghiên cứu của quy hoạch bao trùm toàn bộ địa giới hành chính Thủ đô với 126 xã, phường, đồng thời mở rộng không gian kết nối với Vùng Thủ đô, Vùng đồng bằng sông Hồng, Vùng trung du, miền núi phía Bắc và các hành lang kinh tế quốc gia, quốc tế. Trong cấu trúc đó, Hà Nội giữ vai trò hạt nhân, cực tăng trưởng, có trách nhiệm dẫn dắt, lan tỏa và kết nối phát triển toàn vùng. Đây không còn là quy hoạch giới hạn trong ranh giới hành chính mà là quy hoạch mang tính mở, liên kết đa chiều.

Về quy mô dân số, quy hoạch xác định đến năm 2035 Hà Nội dự kiến đạt khoảng 14-15 triệu người; năm 2045 khoảng 15-16 triệu người; năm 2065 khoảng 17-19 triệu người và sau đó cơ bản giữ ổn định, khống chế không vượt quá 20 triệu người để bảo đảm ngưỡng chịu tải của đô thị.

Cùng với đó, tỷ lệ đất xây dựng đô thị được kiểm soát chặt chẽ: Đến năm 2045 khoảng 45-50%, đến năm 2065 khoảng 55-60%, phần còn lại dành cho rừng, vành đai xanh, hành lang xanh và các nêm xanh nhằm bảo đảm cân bằng sinh thái. Mô hình phát triển được định hướng là “nén - xanh”, hạn chế mở rộng dàn trải, tăng cường sử dụng hiệu quả quỹ đất.

Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Dương Đức Tuấn trình bày định hướng Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm tại hội nghị. Ảnh: Quang Thái

Mục tiêu tổng quát của quy hoạch được xác định rõ theo từng mốc thời gian: Đến năm 2035, Hà Nội cơ bản trở thành thành phố “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”; đến năm 2045 ngang tầm thủ đô các nước phát triển trong khu vực và thế giới; đến năm 2065 và sau đó trở thành thành phố toàn cầu có chất lượng sống cao.

Điểm mới quan trọng là chuyển từ tầm nhìn 2065 sang tầm nhìn chiến lược 100 năm, xây dựng các kịch bản phát triển theo các mốc 2035 - 2045 - 2065 - 2085 và xa hơn, bảo đảm quy hoạch không bị lạc hậu trước sự thay đổi nhanh chóng của bối cảnh phát triển.

Cấu trúc đô thị được định hình theo không gian mở “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”, trong đó sông Hồng được xác định là trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo, là không gian phát triển mới mang tính biểu tượng của Thủ đô trong tương lai. Tư duy này cho thấy sự chuyển dịch mạnh mẽ từ phát triển đô thị xoay quanh khu vực lõi sang phát triển phân tán hợp lý theo các cực tăng trưởng mới, gắn với hạ tầng hiện đại.

Khai thác không gian đa tầng và bảo đảm hạ tầng đồng bộ

Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Dương Đức Tuấn, một trong những nội dung trọng tâm của quy hoạch là đề xuất cấu trúc không gian mới với 9 cực tăng trưởng, 9 trung tâm lớn và 9 trục động lực, thay thế cấu trúc cũ gồm 5 vùng đô thị, 5 trục không gian. Các trục động lực này đóng vai trò xương sống, kết nối trực tiếp khu vực đô thị trung tâm với các cực tăng trưởng mới và liên kết ra Vùng Thủ đô.

Các trục động lực tiêu biểu được xác định rõ: Trục Nhật Tân - Nội Bài gắn với mô hình đô thị sân bay; trục Hồ Tây - Cổ Loa - Gia Bình hình thành không gian sáng tạo, tài chính và công nghệ cao; trục Quốc lộ 5/Cao tốc Hà Nội - Hải Phòng phát triển logistics thông minh; trục Quốc lộ 1A/Cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ kết nối mạng lưới kinh tế phía Nam; trục Đại lộ Thăng Long - Ba Vì gắn kết kinh tế tri thức với không gian văn hóa xứ Đoài; trục Quốc lộ 32 hướng về Sơn Tây; đặc biệt là trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng trở thành biểu tượng phát triển mới. Những trục này không chỉ mang ý nghĩa giao thông mà còn định hình các không gian kinh tế mới dọc theo tuyến.

Đột phá quan trọng được xác định là lấy đường sắt đô thị làm chủ đạo, phát triển đô thị theo mô hình TOD.

Quy hoạch bổ sung nhiều tuyến liên vùng, nâng tổng chiều dài mạng lưới metro lên khoảng 1.153km, bao gồm đường sắt đô thị nhanh, đường sắt đô thị, đường sắt nhẹ, các tuyến liên vùng và hệ thống vận chuyển tự động. Mạng lưới này sẽ đóng vai trò quyết định trong việc kéo giãn dân cư nội đô, hình thành các khu đô thị mới gắn với giao thông công cộng, giảm áp lực lên khu vực lõi.

Các đại biểu dự hội nghị tại điểm cầu Thành ủy Hà Nội. Ảnh Quang Thái

Song song với mở rộng không gian phát triển mới là yêu cầu tái thiết đô thị toàn diện và có chọn lọc tại khu vực trung tâm, hai bên sông Hồng, khu phố cổ, phố cũ, hồ Tây và các khu chung cư cũ. Quy hoạch đặt mục tiêu mở rộng cải tạo các vành đai 1, 2, 3, nâng cao chất lượng không gian sống, hạ tầng xã hội và sinh kế cho người dân, đồng thời tạo ra diện mạo đô thị văn minh, hiện đại hơn.

Một nội dung nổi bật khác là khai thác không gian đa tầng. Không gian ngầm được quy hoạch đồng bộ với hệ thống bể chứa nước, thoát nước đa năng dưới giao thông, công viên, bãi đỗ xe nhằm xử lý triệt để tình trạng ngập úng nội đô.

Thành phố đặt mục tiêu ngầm hóa trên 40% khu vực lõi đô thị. Bên cạnh đó, không gian tầm thấp (dưới 3.000m) được đưa vào quy hoạch như một lĩnh vực kinh tế công nghệ cao mới, mở ra hướng phát triển hoàn toàn khác biệt so với trước đây.

Quy hoạch cũng nhấn mạnh giải quyết triệt để các vấn đề môi trường đô thị. Chiến lược làm sống lại các dòng sông Tô Lịch, Nhuệ, Đáy được đặt song hành với việc chuyển đổi giao thông công cộng sang năng lượng sạch, phát triển công nghệ xử lý rác thải phát điện, tái chế, không chôn lấp. Cấu trúc “Rừng trong thành phố - Thành phố trong rừng” được định hướng thông qua mở rộng rừng, công viên rừng, vành đai xanh, góp phần cải thiện chất lượng không khí và môi trường sống.

Báo cáo quy hoạch nghiên cứu đồng bộ 12 lĩnh vực hạ tầng kinh tế - xã hội, từ công nghiệp, dịch vụ, du lịch, nhà ở, y tế, giáo dục, văn hóa đến quốc phòng, an ninh và các loại hình kinh tế mới. Hạ tầng kỹ thuật cũng được xác định toàn diện gồm giao thông, phòng chống thiên tai, cấp điện, cấp nước, xử lý nước thải, rác thải, nghĩa trang, thông tin truyền thông. Việc quy hoạch đồng bộ các lĩnh vực này bảo đảm khi triển khai sẽ không xảy ra tình trạng “hạ tầng đi sau phát triển”.

Quy hoạch đồng thời dành quỹ đất dự trữ cho các công trình trọng điểm quốc gia, các mô hình kinh tế mới và nhu cầu phát triển của các thế hệ tương lai. Quan điểm phát triển bền vững, lâu dài được đặt lên hàng đầu, tránh khai thác hết dư địa trong ngắn hạn mà bỏ qua lợi ích lâu dài.

Quang cảnh hội nghị tại điểm cầu Thành ủy Hà Nội. Ảnh Quang Thái

Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Dương Đức Tuấn cho biết, ngay sau khi quy hoạch được phê duyệt, thành phố sẽ xây dựng kế hoạch thực hiện, chương trình phát triển đô thị, danh mục dự án ưu tiên, bố trí nguồn lực và ứng dụng công nghệ số trong quản lý, giám sát quy hoạch.

Hồ sơ quy hoạch đã được hoàn thiện theo chỉ đạo của Trung ương, xin ý kiến Thường trực Thành ủy, Ban Thường vụ Thành ủy và trình HĐND thành phố thông qua trước khi báo cáo Bộ Chính trị và chính thức phê duyệt, công bố.

Với tư duy quy hoạch tích hợp, dài hạn và tầm nhìn 100 năm, Quy hoạch tổng thể Thủ đô không chỉ giải quyết những bất cập trước mắt mà còn kiến tạo cấu trúc phát triển mới, mở ra không gian và dư địa bền vững cho Hà Nội trong nhiều thế hệ tiếp theo.

Nguyên Bảo