Ràng buộc trách nhiệm giải trình, không để kiến nghị của người dân bị đùn đẩy

Quy định thời hạn chuyển kiến nghị, tháo gỡ rào cản đối với sáng kiến

Góp ý về quyền của công dân và các biện pháp bảo đảm thực hiện dân chủ ở cơ sở, đại biểu Trần Vũ Khiêm đề nghị cụ thể hóa trách nhiệm tiếp nhận, xử lý, phản hồi và giải trình đối với ý kiến, kiến nghị của Nhân dân.

Theo đại biểu, khoản 2 Điều 5 của dự thảo Luật quy định công dân có quyền được phản hồi về việc tiếp nhận, xử lý, tiếp thu, giải trình ý kiến, kiến nghị. Tuy nhiên, quy định này vẫn dừng ở mức nguyên tắc, chưa xác định rõ thời hạn thực hiện và trách nhiệm của các cơ quan có liên quan.

ĐBQH Trần Vũ Khiêm (Quảng Trị) phát biểu. Ảnh: Lâm Hiển

Từ thực tiễn thi hành Luật, đại biểu chỉ ra tình trạng người dân tích cực tham gia góp ý, kiến nghị nhưng việc tiếp nhận, xử lý tại một số cơ quan còn chậm trễ; có trường hợp tiếp thu mang tính hình thức, trả lời chung chung hoặc đùn đẩy trách nhiệm giữa các cơ quan.

Đại biểu đặc biệt lưu ý những vụ việc liên quan đến chính quyền cấp huyện, cấp xã trước khi kết thúc hoạt động theo mô hình tổ chức cũ. Theo đại biểu, việc thiếu đối thoại, giải trình chưa thấu đáo ở cơ sở là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng khiếu kiện vượt cấp, kéo dài.

Đại biểu Trần Vũ Khiêm đánh giá dự thảo Luật đã có bước tiến khi đưa tiêu chí thực hiện dân chủ vào đánh giá cán bộ và người đứng đầu. Tuy nhiên, nếu không quy định thời hạn bắt buộc và xác định rõ đầu mối chịu trách nhiệm đối với những kiến nghị liên quan đến nhiều cơ quan, quyền được phản hồi của công dân sẽ khó được bảo đảm trên thực tế.

Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế pháp lý ràng buộc trách nhiệm tại khoản 3 Điều 7 hoặc chỉnh lý Điều 5. Theo đó, cơ quan tiếp nhận ý kiến, kiến nghị không thuộc thẩm quyền phải chuyển đến đúng cơ quan có thẩm quyền trong thời hạn từ 3 đến 5 ngày làm việc, đồng thời thông báo cho người dân biết để theo dõi.

Đại biểu nhấn mạnh yêu cầu cụ thể hóa trách nhiệm giải trình thành những tiêu chí có thể kiểm tra, đánh giá. Trường hợp để ách tắc thông tin, né tránh đối thoại với Nhân dân, người đứng đầu cơ quan đó phải chịu trách nhiệm trực tiếp trong bộ tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ.

Các ĐBQH thảo luận tại Tổ 4. Ảnh: Lâm Hiển

Cùng với việc bảo đảm quyền được phản hồi, đại biểu Trần Vũ Khiêm quan tâm đến quy định về sáng kiến của công dân và quyết định của cộng đồng dân cư tại khoản 2 Điều 13 và khoản 2 Điều 15 của dự thảo Luật.

Theo đại biểu, quy định sáng kiến của công dân phải được ít nhất 10% tổng số hộ gia đình tại thôn, tổ dân phố đồng thuận mới được đưa ra cộng đồng dân cư bàn và quyết định có thể phát sinh bất cập khi áp dụng tại các đô thị lớn, khu chung cư đông đúc hoặc những địa bàn có dân cư thường xuyên biến động, tỷ lệ tạm trú cao.

Việc xác định tổng số hộ gia đình làm căn cứ tính tỷ lệ đồng thuận trong những trường hợp này dễ gây lúng túng cho cơ sở. Mặt khác, yêu cầu phải đạt tỷ lệ đồng thuận nhất định trước khi đưa sáng kiến ra bàn bạc có thể trở thành rào cản, hạn chế tinh thần chủ động hiến kế của người dân.

Vì vậy, đại biểu đề nghị cân nhắc giảm tỷ lệ đồng thuận hoặc giao Ban công tác Mặt trận ở thôn, tổ dân phố phối hợp xác thực, thay vì áp dụng một tỷ lệ cứng nhắc, nhằm tạo điều kiện để các sáng kiến của công dân có cơ hội được cộng đồng xem xét.

Tăng cường công cụ pháp lý cho hoạt động giám sát ở cơ sở

Một nội dung khác được đại biểu Trần Vũ Khiêm quan tâm là tổ chức và hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Theo đại biểu, sau sắp xếp, địa bàn xã, phường, đặc khu được mở rộng, quy mô dân số tăng; thôn, bản, tổ dân phố cũng có quy mô lớn hơn trước, đặt ra yêu cầu cao hơn đối với hoạt động giám sát của Nhân dân. Trong khi đó, mô hình hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân ở cơ sở còn những hạn chế, thành viên chủ yếu kiêm nhiệm, thiếu kỹ năng chuyên môn và kinh phí hoạt động.

Dẫn Báo cáo số 104/BC-MTTW-ĐCT ngày 16/10/2026 của Đoàn Chủ tịch Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam về kết quả giám sát và phản biện xã hội, đại biểu cho biết, hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng tại một số địa phương còn mang tính hình thức, hiệu quả chưa cao, chưa tương xứng với yêu cầu nhiệm vụ.

Toàn cảnh phiên thảo luận Tổ 4 (Đoàn ĐBQH TP. Đồng Nai và các tỉnh Quảng Trị, Điện Biên). Ảnh: Lâm Hiển

Theo đại biểu, những hạn chế này khiến nhiều ý kiến, kiến nghị của người dân chưa được xử lý kịp thời, đồng bộ và khó xác định kết quả giải quyết cuối cùng.

Từ thực tiễn đó, đại biểu đề nghị hoàn thiện các Điều 25, 26 và 27 của dự thảo Luật theo hướng tăng cường công cụ pháp lý cho Ban Thanh tra nhân dân ở xã, phường, đặc khu và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng, tạo điều kiện để các thiết chế này thực hiện hiệu quả chức năng, nhiệm vụ được giao.

Cùng với đó, cần quy định rõ cơ chế hỗ trợ kinh phí hoạt động và tổ chức tập huấn từ nguồn ngân sách địa phương, đáp ứng yêu cầu giám sát trong điều kiện tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.

Đại biểu Trần Vũ Khiêm nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân thực chất, hiệu quả, phát huy vai trò đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân ở cơ sở.

Góp ý về dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi), ĐBQH Ly Kiều Vân (Quảng Trị) đề nghị đánh giá đầy đủ các phương án, quy định rõ cơ chế hoặc thiết chế thay thế Ban Thanh tra nhân dân tại các cơ quan, đơn vị không có tổ chức công đoàn khi Ban này chấm dứt hoạt động theo quy định của dự thảo Luật kể từ ngày Luật có hiệu lực. Theo đại biểu, việc điều chỉnh mô hình tổ chức phải gắn với bảo đảm quyền kiểm tra, giám sát của cán bộ, công chức, viên chức và người lao động; đồng thời xác định rõ chủ thể tiếp nhận kiến nghị, phản ánh và trách nhiệm xem xét, xử lý, phản hồi, theo dõi kết quả.