Ruộng trũng Hà Nội tìm lời giải với cây sen 80 triệu đồng/ha

Mô hình được triển khai tại hai xã Ứng Hòa và Chuyên Mỹ trong năm 2026 không chỉ nhằm chuyển đổi cây trồng thích ứng biến đổi khí hậu, mà còn thử nghiệm khả năng hình thành chuỗi giá trị từ một loại cây vốn lâu nay chủ yếu được trồng phục vụ cảnh quan hoặc thu hoạch theo mùa.

Mô hình sản xuất hoa sen thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường và đáp ứng nhu cầu thị trường của Hợp tác xã nông nghiệp Phú Chuyên (xã Chuyên Mỹ, Hà Nội) đem lại lợi nhuận từ 40-80 triệu đồng/ha năm đầu tiên.

Mô hình được triển khai trên 20 ha, mỗi xã 10 ha. Trung tâm Khuyến nông Hà Nội hỗ trợ 50% chi phí giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời cung cấp 20.000 cây giống sen Bách Diệp hồng và sen Mặt Bằng, kèm tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc cho các hộ tham gia.

Để tránh tình trạng mở rộng diện tích khi đầu ra chưa được đảm bảo, Trung tâm phối hợp với phòng kinh tế các xã rà soát, lựa chọn khu vực và hộ dân đủ điều kiện trước khi cấp giống, thay vì triển khai đại trà. Các hộ cũng được hướng dẫn sử dụng phân bón hữu cơ và thuốc bảo vệ thực vật sinh học nhằm giảm chi phí sản xuất, đồng thời hạn chế tác động đến môi trường.

Từ ruộng trũng bỏ hoang đến hoa sen sinh lời

Tại xã Chuyên Mỹ, nơi có nhiều chân ruộng sâu trũng vốn chỉ hợp với lúa kém hiệu quả, Hợp tác xã Nông nghiệp Phú Chuyên đăng ký trồng toàn bộ 10 ha bằng giống Bách Diệp hồng, được hỗ trợ 10.000 cây giống.

Theo ông Vũ Văn Đình, Giám đốc hợp tác xã, cây sen chống chịu thời tiết bất thuận khá tốt, ít sâu bệnh và không đòi hỏi kỹ thuật canh tác phức tạp. “Một lợi thế thực tế hơn nhiều so với các cây trồng chuyển đổi khác vốn thường kèm theo yêu cầu kỹ thuật cao”, ông Đình nói.

Sau ba tháng, cây sinh trưởng tốt và cho thu hoạch với năng suất khoảng 30.000 bông/ha. Điều đáng chú ý là chênh lệch giá trị qua chế biến của một bông hoa tươi bán tại ruộng chỉ 3.000 đồng, nhưng ướp thành trà sen có thể bán tới 30.000 đồng, gấp mười lần.

Tại Ứng Hòa, mô hình trồng song song hai giống trên cùng diện tích 10 ha, cho ra hai dòng sản phẩm từ một thửa ruộng. Khoảng 30.000 bông hoa và 2.200 kg hạt sen tươi mỗi héc-ta, với giá hạt khoảng 70.000 đồng/kg.

Các đại biểu tham quan mô hình sản xuất cây hoa sen thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường, phù hợp với nhu cầu của thị trường tại xã Ứng Hòa.

Tại hội nghị tổng kết mô hình ở xã Ứng Hòa mới đây, PGS.TS Đặng Văn Đông, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả thuộc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, cùng ông Đoàn Đức Dân, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Hà Nội, đã trực tiếp trao đổi với nông dân về những thuận lợi, khó khăn trong quá trình triển khai, từ đó đề xuất hoàn thiện quy trình kỹ thuật và tăng cường liên kết tiêu thụ.

Sự tham gia của một viện nghiên cứu chuyên ngành, chứ không chỉ cơ quan khuyến nông địa phương, cho thấy mô hình được nhìn nhận như một hướng đi cần kiểm chứng khoa học, không đơn thuần là một đợt vận động chuyển đổi cây trồng theo phong trào.

Ông Nguyễn Đức Bình, Chủ tịch UBND xã Ứng Hòa, đánh giá mô hình phù hợp với định hướng chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất trũng cấy lúa kém hiệu quả, đồng thời đề nghị Trung tâm Khuyến nông tiếp tục hỗ trợ đào tạo và xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ trước khi tính đến việc mở rộng diện tích.

Vai trò của hợp tác xã, từ trồng trọt đến bao tiêu

Điểm quyết định của mô hình không nằm ở việc trồng được cây sen, mà ở khả năng giải quyết bài toán đầu ra. Ngay tại hội nghị tổng kết, Hợp tác xã Hoàng Trà đã ký cam kết thu mua toàn bộ sản lượng hoa sen Bách Diệp hồng do Hợp tác xã Nông nghiệp Phú Chuyên sản xuất với mức giá cố định 3.000 đồng mỗi bông.

Đây cũng là mắt xích còn thiếu ở nhiều mô hình khuyến nông hiện nay. Nông dân thường được hỗ trợ giống, vật tư và tập huấn kỹ thuật, nhưng khi bước vào thu hoạch đồng loạt lại phải tự tìm đầu ra cho sản phẩm.

Với thỏa thuận liên kết giữa hai hợp tác xã, rủi ro về thị trường không còn đặt lên vai từng hộ dân mà được chia sẻ thông qua cơ chế bao tiêu ổn định. Điều này cũng cho thấy vai trò của hợp tác xã kiểu mới không chỉ dừng ở việc tổ chức sản xuất mà còn tham gia tổ chức thị trường, kết nối tiêu thụ và tạo đầu ra bền vững cho nông sản.

lễ ký kết hợp tác tiêu thụ sản phẩm đã diễn ra giữa Hợp tác xã Hoàng Trà và Hợp tác xã Nông nghiệp Phú Chuyên. Theo nội dung ký kết, Hợp tác xã Hoàng Trà sẽ thu mua toàn bộ hoa sen Bách Diệp hồng do Hợp tác xã Nông nghiệp Phú Chuyên sản xuất với giá 3.000 đồng/bông.

Giá trị của cây sen không chỉ nằm ở hoa hay hạt mà ở khả năng khai thác gần như toàn bộ các bộ phận của cây. Ngoài hoa và hạt, lá sen, tâm sen, ngó sen, củ sen và gương sen đều có thể chế biến thành sản phẩm hàng hóa, phục vụ nhiều nhu cầu từ thực phẩm, dược liệu đến du lịch trải nghiệm, trang trí và các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng. Đây cũng là lý do Hà Nội xếp sen vào nhóm cây trồng đa giá trị, kết hợp giữa phát triển kinh tế, bảo tồn giá trị văn hóa và bảo vệ môi trường, thay vì chỉ là loại hoa phục vụ nhu cầu theo mùa.

Hiện Hà Nội có hơn 600 ha trồng sen, tạo nguồn nguyên liệu cho nhiều sản phẩm chế biến sâu như tinh dầu sen, tơ sen, trà sen, sữa sen và các sản phẩm dược liệu. Trong đó, nhiều sản phẩm như trà ướp sen, chè sen, hạt sen sấy, tơ sen, khăn lụa sen và tinh dầu sen đã được công nhận OCOP.

Mô hình tại Ứng Hòa và Chuyên Mỹ mới trải qua vụ sản xuất đầu tiên nên còn quá sớm để khẳng định hiệu quả lâu dài. Cả hai địa phương đều cho biết sẽ tiếp tục theo dõi thêm qua nhiều vụ sản xuất trước khi xem xét nhân rộng.

Tuy nhiên, việc hai hợp tác xã ký kết bao tiêu sản phẩm cùng sự tham gia của Viện Nghiên cứu Rau quả trong quá trình đánh giá mô hình cho thấy hướng phát triển này không chỉ dựa vào chính sách hỗ trợ giống. Nếu được mở rộng, mô hình sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào khả năng xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ, sự đồng hành của các đơn vị khoa học và năng lực tổ chức sản xuất của các hợp tác xã.