Sa sút trí tuệ và gánh nặng âm thầm phía sau mỗi gia đình

Chăm sóc người mắc sa sút trí tuệ rất căng thẳng, kiệt sức

Khi người cao tuổi bắt đầu quên những việc quen thuộc, thường xuyên hỏi lại hoặc có thay đổi về tính cách, nhiều gia đình vẫn cho rằng đó là biểu hiện bình thường của tuổi già. Chỉ khi các dấu hiệu trở nên rõ ràng, họ mới nhận ra người thân có thể đã mắc sa sút trí tuệ. Số liệu cập nhật năm 2026 cho thấy Việt Nam có khoảng 600.000 người sống chung với bệnh này, chiếm khoảng 4,5% dân số trên 60 tuổi, và con số tiếp tục tăng nhanh theo quá trình già hóa dân số. Phía sau mỗi bệnh nhân là một người chăm sóc đang chịu áp lực lớn cả về thể chất lẫn tinh thần, rất cần được quan tâm và hỗ trợ đúng mức.

Đã có hơn ba năm chăm sóc mẹ mắc sa sút trí tuệ chị H (45 tuổi, Hà Đông) chia sẻ ban đầu mẹ chị chỉ quên những việc nhỏ, nhưng lâu ngày bà không còn nhận ra con cái. Thậm chí có vài lần bà đã bỏ nhà đi giữa đêm. Việc chăm sóc người nhà mắc sa sút trí tuệ khiến chị nhiều lúc trong trạng thái "căng như dây đàn". Thế nhưng điều làm chị H suy sụp hơn là tình trạng của mẹ ngày càng nặng.

Việt Nam hiện có khoảng 600.000 người sống chung với sa sút trí tuệ. Ảnh minh họa.

Một trường hợp khác, anh T (Hoàng Mai, Hà Nội) đang chăm sóc vợ mắc sa sút trí tuệ giai đoạn trung bình. Do không tìm được giúp việc anh phải nghỉ việc để ở nhà toàn thời gian. "Mỗi ngày là một thử thách. Vợ tôi có lúc không nhận ra chồng, có lúc hoảng loạn, la hét. Tôi gần như không có thời gian cho bản thân. Sau một thời gian dài, anh T bắt đầu có dấu hiệu giảm hứng thú với mọi thứ, mất ngủ, chán ăn, luôn trong trạng thái uể oải.

Theo các chuyên gia, chăm sóc người mắc sa sút trí tuệ là một trong những hình thức chăm sóc dài hạn gây căng thẳng cao nhất. Khác với nhiều bệnh lý khác, sa sút trí tuệ không chỉ làm suy giảm trí nhớ mà còn gây thay đổi hành vi, cảm xúc và khả năng tự chăm sóc hàng ngày của người bệnh.

Thạc sĩ, bác sĩ Lê Bá Tuấn (Chuyên ngành Nội thần kinh, Phòng Bảo vệ sức khỏe TW5, Bệnh viện Hữu Nghị) cho biết người chăm sóc thường phải đối mặt với "gánh nặng kép" về cả thể chất lẫn tinh thần. Họ không chỉ hỗ trợ các hoạt động sinh hoạt cơ bản như ăn uống, vệ sinh cá nhân mà còn phải xử lý những rối loạn hành vi khó lường như kích động, hoang tưởng hay đi lang thang của bệnh nhân.

Thạc sĩ, bác sĩ Lê Bá Tuấn - Chuyên ngành Nội thần kinh, Phòng Bảo vệ sức khỏe TW5, Bệnh viện Hữu Nghị.

"Áp lực này kéo dài liên tục, gần như không có thời gian nghỉ ngơi, khiến nhiều người rơi vào trạng thái kiệt sức. Đặc biệt, khi người bệnh không còn nhận ra người thân, tổn thương cảm xúc đối với người chăm sóc là rất lớn," bác sĩ Tuấn phân tích. Bên cạnh đó, gánh nặng tài chính cũng là yếu tố quan trọng làm tăng áp lực. Chi phí thuốc men, khám chữa bệnh định kỳ và thuê người hỗ trợ (nếu có) có thể trở thành gánh nặng lớn, đặc biệt với các gia đình thu nhập không ổn định. Nhiều người chăm sóc phải tạm dừng hoặc giảm giờ làm việc để ở nhà, dẫn đến thu nhập giảm sút và cảm giác bế tắc ngày càng sâu sắc. Theo Báo cáo Alzheimer's Association 2025, hơn 59% người chăm sóc bệnh sa sút trí tuệ đánh giá mức stress cảm xúc là cao hoặc rất cao.

Bác sĩ Tuấn cho biết: "Cảm giác cô đơn và không được thấu hiểu là một trong những yếu tố làm trầm trọng thêm stress ở người chăm sóc. Khi không có nơi chia sẻ, cảm xúc tiêu cực dễ tích tụ, lâu dần dẫn đến rối loạn tâm lý". Nhiều người chăm sóc không nhận ra mình đang bị stress hoặc trầm cảm, thường nghĩ rằng mệt mỏi, cáu gắt là điều "bình thường". Tuy nhiên, các chuyên gia khuyến cáo cần lưu ý một số dấu hiệu cảnh báo: mất ngủ kéo dài, dễ cáu gắt vô cớ, cảm giác kiệt sức triền miên, mất hứng thú với những hoạt động từng yêu thích, chán ăn hoặc ăn quá nhiều, cùng cảm giác tội lỗi hoặc vô vọng.

"Đây không phải là dấu hiệu yếu đuối, mà là phản ứng tự nhiên của cơ thể trước áp lực kéo dài. Nếu không được can thiệp kịp thời, tình trạng có thể tiến triển thành trầm cảm," bác sĩ Tuấn nhấn mạnh. Đặc biệt, khi xuất hiện suy nghĩ tiêu cực hoặc muốn "buông xuôi", người chăm sóc cần tìm đến hỗ trợ y tế ngay lập tức.

Trong bối cảnh dân số già hóa nhanh chóng tại Việt Nam, số người mắc sa sút trí tuệ được dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh trong những năm tới.

Dự báo người mắc sa sút trí tuệ tiếp tục tăng mạnh trong những năm tới

Trong bối cảnh dân số già hóa nhanh chóng tại Việt Nam, số người mắc sa sút trí tuệ được dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh trong những năm tới. Điều này đồng nghĩa với việc số lượng người chăm sóc cũng sẽ gia tăng, kéo theo nhu cầu hỗ trợ ngày càng cấp thiết.

Việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về sa sút trí tuệ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần giảm bớt sự kỳ thị và tạo dựng môi trường hỗ trợ tích cực hơn cho cả người bệnh lẫn người chăm sóc.

Chăm sóc người thân mắc sa sút trí tuệ là một quá trình dài, đòi hỏi sự kiên trì, tình yêu thương và không ít sự hy sinh. Tuy nhiên, người chăm sóc không cần phải đơn độc trên hành trình này. Khi được tiếp cận với các nguồn hỗ trợ phù hợp, họ không chỉ duy trì được sức khỏe của bản thân mà còn có thể đồng hành cùng người bệnh theo cách bền bỉ và nhân văn hơn.

Hải Đường