Sắc xuân nơi làng cổ

Đền thờ Lê Hoàn, làng Trung Lập.

Làng Trung Lập, xã Xuân Lập, ngôi làng cổ nổi tiếng ở xứ Thanh với bề dày lịch sử lâu đời, nơi sinh ra Hoàng đế Lê Đại Hành - nhà quân sự tài ba lỗi lạc, người đặt nền móng xây dựng quốc gia Đại Việt hưng thịnh.

Theo ông Đỗ Đình Tốn (81 tuổi), Trưởng làng, Tết ở làng Trung Lập có những nét riêng, độc đáo mà không nơi nào có được, đó là tục làm bánh chưng nung. Với người dân Việt tết là phải có bánh chưng, nhưng bánh chưng Tết ở làng là bánh chưng nung, sử dụng trấu làm nhiên liệu và luộc bánh trong những chiếc chum sành lớn, nung bánh trong vòng 24h. Cách làm độc đáo ấy đã tạo nên món bánh chưng nung nổi tiếng của Trung Lập”.

Khi bóc ra, bánh vẫn giữ được màu xanh của lá, dẻo nhừ, thơm đậm và có hương vị rất riêng. Mỗi gia đình thường chuẩn bị một chiếc bánh lớn, kích thước khoảng 30x30cm, cao 12cm để dâng cúng tổ tiên trong ngày Tết. Không chỉ là món ăn truyền thống, bánh chưng nung còn là biểu tượng của sự sum vầy, của tấm lòng thành kính hướng về cội nguồn.

Dịp Tết, ông Đỗ Đình Tốn luôn túc trực ở đền để hướng dẫn làm lễ tế.

Do cách làm bánh chưng nung cầu kỳ, mất nhiều thời gian nên hiện nay không còn nhiều gia đình duy trì thường xuyên. Tuy nhiên, vào dịp giỗ vua Lê Đại Hành, người dân trong làng vẫn tập trung làm bánh chưng nung, xem đây là một trong những lễ vật quan trọng để dâng cúng, góp phần gìn giữ nét văn hóa truyền thống của quê hương.

Nét văn hóa độc đáo của làng là việc tế lễ dịp đầu năm mới. Tại đền thờ Lê Hoàn, việc tế lễ diễn ra từ chiều 30 Tết và liên tục vào các buổi sang từ mùng 1 đến mồng 7 tháng Giêng. Bởi vậy, những ngày Tết khu vực đền thờ Lê Hoàn luôn đông vui, nhộn nhịp, người dân đi lễ không chỉ để cầu mong một năm mới bình an, thuận lợi, mà còn dịp để gặp gỡ, thăm hỏi, cầu chúc nhau bình an. Khung cảnh đó làm nhiều người nhắc nhớ đến Tết cộng đồng xưa, khi sinh hoạt văn hóa tâm linh gắn liền với sự gắn kết làng xóm

Dù đời sống đã có nhiều đổi thay, nhưng sắc xuân ở Trung Lập vẫn giữ được nét bình yên của làng Việt cổ. Việc gìn giữ phong tục làm bánh chưng nung cùng các nghi lễ đầu xuân không chỉ góp phần bảo tồn di sản văn hóa, mà còn tạo nên bản sắc riêng cho địa phương, làm phong phú thêm bức tranh mùa xuân của các làng cổ ở Thanh Hóa.

Các con ngõ tại làng cổ Đông Sơn được trang trí rữc rỡ trong dịp Tết.

Tiếp nối những giá trị truyền thống, sắc xuân nơi các làng cổ xứ Thanh còn được tô đậm bởi không khí rộn ràng, tươi mới tại làng cổ Đông Sơn. Nếu Trung Lập mang vẻ trầm lắng của một vùng quê lịch sử gắn với phong tục lâu đời thì Đông Sơn lại tạo dấu ấn bởi những hoạt động văn hóa cộng đồng phong phú, góp phần làm sống dậy không gian Tết xưa trong nhịp sống hiện đại.

Những ngày đầu năm, nơi đây trở thành điểm đến thu hút đông đảo người dân và du khách khi các giá trị truyền thống được tái hiện sinh động qua nhiều hoạt động trải nghiệm, tạo nên một sắc xuân vừa náo nức vừa đậm bản sắc văn hóa.

Thường niên, chương trình “Tết xưa Làng cổ” được tổ chức vào dịp đón Tết Nguyên đán tại làng cổ Đông Sơn. Năm nay, chương trình diễn ra từ ngày 12 đến 21/2/2026 (tức từ 25 tháng Chạp năm Ất Tỵ đến mùng 5 Tết Bính Ngọ), thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia trải nghiệm. Không gian Tết truyền thống được tái hiện sinh động với nhiều hoạt động mang tính cộng đồng, trong đó nổi bật là hội thi gói bánh chưng với sự tham gia của 20 đội đến từ 42 tổ dân phố, làng trên địa bàn. Hình ảnh người dân cùng nhau vo gạo, rửa lá, buộc lạt, nhóm bếp đã gợi lại không khí quây quần ấm cúng quen thuộc trong mỗi gia đình Việt mỗi dịp Tết đến.

Cảnh chợ quê được tái hiện trong chương trình “Tết xưa làng cổ”.

Bên cạnh đó, các gian hàng trưng bày sản phẩm địa phương, không gian chợ quê cùng những điểm check-in như ngõ quê ngày Tết tại các ngõ Nhân, Nghĩa, Trí, Dũng, con đường hoa, sân đình ngày xuân, gian bếp quê ấm khói hay không gian áo dài, thư pháp... được đầu tư công phu, tạo nên khung cảnh vừa mộc mạc vừa rộn ràng. Không chỉ là hoạt động trải nghiệm văn hóa, chương trình còn góp phần gắn kết cộng đồng, làm sống dậy ký ức Tết xưa trong đời sống hôm nay.

Sắc xuân làng cổ bởi thế không chỉ là niềm vui khi Tết đến xuân về, mà còn là vẻ đẹp của nếp sống được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Từ những mái ngói rêu phong, sân đình, nhà thờ họ đến những cuộc gặp gỡ đầu năm đầm ấm, tất cả tạo nên không gian Tết vừa bình yên vừa giàu bản sắc trên quê hương Thanh Hóa.

Vân Anh