Sàn giao dịch carbon: Đòn bẩy cho doanh nghiệp chuyển đổi xanh

Việt Nam đang từng bước hoàn thiện các điều kiện cần thiết để đưa thị trường carbon trong nước vào hoạt động, tạo nền tảng thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Theo lộ trình đã được Chính phủ phê duyệt, giai đoạn từ năm 2025 đến hết năm 2028 sẽ triển khai thí điểm sàn giao dịch carbon trong nước trước khi chính thức vận hành trên phạm vi toàn quốc từ năm 2029.

Sàn giao dịch carbon được xây dựng nhằm tạo môi trường mua bán hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon giữa các tổ chức, doanh nghiệp. Trong đó, mỗi tín chỉ carbon tương ứng với việc giảm hoặc hấp thụ một tấn khí CO₂ hoặc lượng khí nhà kính tương đương.

Theo kế hoạch phát triển thị trường carbon, Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cùng các cơ quan liên quan đang xây dựng cơ chế giao dịch tập trung đối với hai loại hàng hóa chính gồm hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon.

Ảnh minh họa

Tạo động lực giảm phát thải và nâng cao năng lực cạnh tranh

Trong giai đoạn đầu, hạn ngạch phát thải sẽ được phân bổ cho các cơ sở phát thải lớn thuộc các ngành sắt thép, xi măng và nhiệt điện. Các doanh nghiệp phát thải thấp hơn mức được cấp có thể chuyển nhượng phần hạn ngạch còn dư cho những đơn vị phát thải vượt ngưỡng cho phép.

Cơ chế này giúp biến nghĩa vụ giảm phát thải thành một hoạt động mang lại giá trị kinh tế, đồng thời tạo động lực để doanh nghiệp đầu tư công nghệ sạch, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và tối ưu hóa quy trình sản xuất.

Mục tiêu cốt lõi của thị trường carbon là hỗ trợ Việt Nam thực hiện các cam kết quốc gia về giảm phát thải khí nhà kính và ứng phó với biến đổi khí hậu, hướng tới mục tiêu Net Zero vào năm 2050. Bên cạnh đó, thị trường còn góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.

Các chuyên gia đánh giá Việt Nam sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển thị trường carbon. Với hơn 14 triệu ha rừng cùng hàng loạt dự án giảm phát thải trong lĩnh vực năng lượng và công nghiệp, Việt Nam có tiềm năng lớn trong việc tạo lập nguồn tín chỉ carbon, qua đó mở rộng khả năng tham gia vào thị trường carbon khu vực và quốc tế.

Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang áp dụng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe và triển khai các cơ chế điều chỉnh carbon đối với hàng hóa nhập khẩu, việc hình thành thị trường carbon trong nước cũng được kỳ vọng sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, đặc biệt đối với nhóm doanh nghiệp xuất khẩu.

Mở ra kênh huy động vốn mới cho nền kinh tế xanh

Bên cạnh ý nghĩa về môi trường, thị trường carbon được kỳ vọng tạo thêm nguồn lực tài chính cho các lĩnh vực phát triển bền vững. Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, lâm nghiệp, nông nghiệp bền vững và xử lý chất thải có thể tạo ra tín chỉ carbon để tham gia giao dịch, từ đó hình thành thêm nguồn thu mới.

Tuy nhiên, để thị trường vận hành hiệu quả, Việt Nam vẫn cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm định phát thải nhằm bảo đảm tính minh bạch và độ tin cậy của dữ liệu. Đồng thời, việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia, hệ thống đăng ký tín chỉ carbon và khung pháp lý đồng bộ cũng đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển lâu dài của thị trường.

Liên quan đến công tác chuẩn bị hạ tầng vận hành, UBCKNN đã ban hành Công văn số 5170/UBCK-PTTT về việc lựa chọn ngân hàng thanh toán cho thị trường giao dịch carbon trong nước. Theo đó, BIDV được lựa chọn là ngân hàng duy nhất cung cấp dịch vụ thanh toán cho các giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon trên sàn giao dịch carbon Việt Nam.

Ngay sau khi được phê duyệt, BIDV đã phối hợp với UBCKNN, Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC), các sở giao dịch chứng khoán và các thành viên thị trường để hoàn thiện kết nối hạ tầng kỹ thuật, sẵn sàng cho quá trình triển khai theo lộ trình đã đề ra.

Việc đưa thị trường carbon vào vận hành không chỉ là công cụ hỗ trợ thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” mà Việt Nam công bố tại Hội nghị COP26, mà còn được kỳ vọng trở thành kênh huy động vốn hiệu quả cho các dự án môi trường, thúc đẩy đổi mới công nghệ và nâng cao chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế.

Với lộ trình triển khai rõ ràng cùng sự tham gia ngày càng tích cực của cộng đồng doanh nghiệp, thị trường carbon được kỳ vọng sẽ trở thành một cấu phần quan trọng trong chiến lược phát triển xanh của Việt Nam trong những năm tới.