Sân khấu học đường nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ thời số hóa

Vở nhạc kịch “Ngôi trường thân thiện” do Trung tâm Văn hóa - Nghệ thuật Lam Sơn dàn dựng.

Chính từ những tín hiệu tích cực ấy, mới đây UBND tỉnh Thanh Hóa đã phê duyệt Đề án tổ chức chương trình Sân khấu truyền hình và Sân khấu học đường giai đoạn 2026-2030, với mong muốn tiếp tục đưa nghệ thuật đến gần hơn với học sinh, góp phần bồi dưỡng tâm hồn, giáo dục thẩm mỹ và nuôi dưỡng tình yêu văn hóa dân tộc cho thế hệ trẻ.

Nhìn lại chặng đường đã qua, những người làm nghệ thuật có cơ sở để đặt niềm tin vào hành trình ấy. Giai đoạn 2021-2025, chương trình sân khấu thiếu nhi do Trung tâm Văn hóa - Nghệ thuật Lam Sơn triển khai đã phục vụ gần 50.000 lượt học sinh với 265 buổi biểu diễn tại nhiều địa phương trong tỉnh. Những câu chuyện cổ tích, truyền thuyết, bài học về lòng nhân ái, tình yêu quê hương, đất nước được chuyển tải bằng ngôn ngữ sân khấu sinh động đã để lại nhiều dấu ấn trong lòng khán giả nhỏ tuổi.

Một trong những khán giả ấy là em Lê Tường Linh, học sinh lớp 5, Trường Tiểu học Điện Biên 1. Mỗi khi nhắc đến những chương trình sân khấu thiếu nhi từng thưởng thức, em không giấu được sự hào hứng: "Mỗi lần được nhà trường đưa đến nhà hát xem kịch, em và các bạn đều rất háo hức. Điều em thích nhất là khoảnh khắc các nhân vật cổ tích xuất hiện trên sân khấu, bởi cảm giác như những câu chuyện em từng đọc trong sách đang hiện ra sống động ngay trước mắt".

Với Linh cũng như nhiều học sinh khác, sân khấu đã mở ra một thế giới tươi vui và đầy màu sắc. Song, những người làm nghệ thuật cũng nhận thấy phần lớn học sinh mới dừng lại ở vai trò khán giả. Chính vì vậy, đề án giai đoạn mới hướng tới việc đưa các em trở thành chủ thể của hoạt động sân khấu, không chỉ xem mà còn được học tập, trải nghiệm và trực tiếp tham gia biểu diễn.

Gắn bó nhiều năm với sân khấu, NSƯT Vương Huỳnh, Phó Giám đốc Trung tâm Văn hóa - Nghệ thuật Lam Sơn Thanh Hóa hiểu rõ những thách thức mà nghệ thuật truyền thống đang phải đối mặt trong thời đại số. “Ngày nay, chỉ cần một chiếc điện thoại là các em có thể tiếp cận hàng nghìn video giải trí mỗi ngày. Nếu sân khấu không chủ động tìm đến học sinh, khoảng cách giữa nghệ thuật truyền thống với thế hệ trẻ sẽ ngày càng lớn. Muốn các em yêu sân khấu thì trước hết phải tạo cơ hội để các em được đến sân khấu, trải nghiệm và cảm nhận”.

Theo đề án, trong 5 năm tới sẽ có 80 buổi biểu diễn, giới thiệu nghệ thuật được tổ chức tại các địa phương và trường học trên địa bàn tỉnh. Từ những cuộc gặp gỡ đầu tiên ấy, học sinh sẽ tiếp tục được tham gia khoảng 800 buổi học, tập luyện và trải nghiệm cùng các nghệ sĩ. Sau quá trình đó, 80 học sinh có năng khiếu nghệ thuật sẽ được tuyển chọn để tham gia chương trình bồi dưỡng chuyên sâu. Các em không chỉ được học tập cùng nghệ sĩ mà còn có cơ hội trực tiếp tham gia dàn dựng, biểu diễn các trích đoạn tuồng, chèo, cải lương và kịch nói.

Tuy nhiên, theo NSƯT Vương Huỳnh, “Điều chúng tôi mong muốn trước hết là giúp các em hiểu hơn về văn hóa dân tộc, biết trân trọng cái đẹp và hình thành thói quen thưởng thức văn hóa lành mạnh. Khi được tiếp cận đúng cách, nghệ thuật sẽ trở thành một phần tự nhiên trong đời sống tinh thần của các em”.

Nếu người nghệ sĩ nhìn thấy ở sân khấu học đường cơ hội xây dựng lớp công chúng tương lai và phát hiện những hạt nhân nghệ thuật trẻ, thì các nhà giáo lại nhìn thấy một phương thức giáo dục giàu cảm xúc. Là giáo viên chủ nhiệm lớp 5, Trường Tiểu học Đông Vệ 1, cô Nguyễn Thị Định cho rằng sân khấu học đường mở ra một cách tiếp cận sinh động đối với văn học, nghệ thuật cũng như giáo dục kỹ năng sống cho học sinh. “Nhiều tác phẩm văn học vốn chỉ được các em tiếp cận qua trang sách. Khi được chuyển thể và đưa lên sân khấu, nhân vật trở nên gần gũi hơn. Các em được nhìn thấy, được nghe và được cảm nhận bằng cảm xúc của chính mình nên dễ đồng cảm với nhân vật, hiểu hơn những thông điệp về tình yêu thương, lòng nhân ái hay tinh thần trách nhiệm”. Theo cô Định, trong bối cảnh học sinh chịu tác động ngày càng mạnh từ môi trường số, những hoạt động nghệ thuật trực tiếp như sân khấu học đường càng trở nên cần thiết.

Một điểm mới đáng chú ý của đề án là việc ứng dụng công nghệ số trong quảng bá và lan tỏa hoạt động sân khấu. Các chương trình sẽ được ghi hình, phát sóng trên truyền hình và các nền tảng số như youtube, tiktok, fanpage... Cách làm này không chỉ mở rộng đối tượng tiếp cận mà còn giúp nghệ thuật truyền thống thích ứng với xu hướng truyền thông hiện đại, tiếp cận thế hệ trẻ bằng chính những công cụ các em sử dụng hằng ngày mà không làm mất đi những giá trị vốn có.

Không chỉ hướng tới học sinh ở khu vực trung tâm, chương trình còn mở rộng cơ hội tiếp cận nghệ thuật cho trẻ em vùng sâu, vùng xa, những nơi hoạt động sân khấu chuyên nghiệp vẫn còn hạn chế. Tuy nhiên, để những giá trị của sân khấu thực sự chạm tới thế hệ trẻ hôm nay vẫn là một bài toán không dễ. Trong cuộc cạnh tranh ngày càng mạnh mẽ của các loại hình giải trí hiện đại, sân khấu học đường khó có thể giành ưu thế bằng công nghệ hay tốc độ tiếp cận. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, trẻ em có thể tiếp cận thế giới của những bộ phim hoạt hình, trò chơi và vô vàn nội dung số hấp dẫn.

Để nghệ thuật truyền thống sống được và sống khỏe, bên cạnh việc gìn giữ những vở diễn, đào tạo đội ngũ nghệ sĩ, còn cần nuôi dưỡng tình yêu nghệ thuật trong trái tim của thế hệ trẻ hôm nay. Khi một học sinh vùng cao lần đầu được xem một vở chèo, khi một em nhỏ tự tin bước lên sân khấu trong vai một nhân vật lịch sử, hay khi một trích đoạn tuồng xuất hiện trên màn hình điện thoại của các em, đó cũng là lúc những hạt giống văn hóa được gieo xuống, lặng lẽ nhưng bền bỉ, cho tương lai. Và như thế, những chuyến xe mang theo tình yêu với nghệ thuật truyền thống sẽ lại lăn bánh...