Sản phẩm măng của phụ nữ Xuân Nha vươn ra thị trường

Tại xưởng chế biến của HTX sản xuất và chế biến măng sạch Tân Xuân, xã Xuân Nha, các thành viên đang tất bật sơ chế, đóng gói măng để kịp đơn hàng. Những sọt măng tươi vừa được thu mua từ vùng nguyên liệu được phân loại, luộc, ủ và đóng gói theo quy trình khép kín. Không khí làm việc khẩn trương, chuyên nghiệp cho thấy sự thay đổi rõ nét trong phương thức sản xuất của người dân địa phương.

Trước đây, người dân chủ yếu thu hái măng tự nhiên trong rừng, sản xuất nhỏ lẻ và phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái nên thu nhập bấp bênh. Do không có quy trình chế biến, bảo quản bài bản, nhiều thời điểm, măng không tiêu thụ được, gây lãng phí và ảnh hưởng đến sinh kế lâu dài. Việc khai thác tự phát cũng khiến nguồn măng tự nhiên suy giảm, trong khi người dân chưa có định hướng phát triển bền vững.

Sinh ra và lớn lên tại bản Bướt, xã Xuân Nha, chị Hà Thị Cúc là một trong những người thấu hiểu những khó khăn đó. Trước đây, mỗi mùa măng đến, chị và nhiều phụ nữ trong bản phải đi bộ hàng giờ vào rừng thu hái, sau đó gùi về sơ chế thủ công. Công việc nặng nhọc nhưng thu nhập không ổn định; có những năm măng được mùa nhưng giá thấp, nhiều gia đình phải bán rẻ hoặc không tiêu thụ được. Nhận thấy muốn thay đổi cuộc sống thì không thể tiếp tục sản xuất nhỏ lẻ, năm 2023, chị tham gia HTX Sản xuất và chế biến măng sạch Tân Xuân và được tín nhiệm bầu làm Giám đốc HTX.

Chị Hà Thị Cúc chia sẻ: HTX hiện có 7 thành viên. Với mục tiêu xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, tôi cùng các thành viên tập trung vận động người dân chuyển đổi diện tích đất kém hiệu quả sang trồng tre bát độ - loại cây có năng suất cao, phù hợp với điều kiện địa phương và thuận lợi cho chế biến. Ban đầu, nhiều hộ còn e ngại do phải đầu tư và chờ thời gian thu hoạch. Tuy nhiên, với sự hỗ trợ giống, kỹ thuật và cam kết bao tiêu sản phẩm từ HTX, người dân đã tin tưởng tham gia. Đến nay, vùng nguyên liệu tre bát độ tại xã Xuân Nha đạt gần 150 ha, tạo nền tảng cho phát triển sản xuất hàng hóa.

Bước ngoặt quan trọng, khi HTX Sản xuất và chế biến măng sạch Tân Xuân được tham gia Tiểu dự án phát triển ngành măng do Chính phủ Australia tài trợ thông qua Dự án GREAT, với sự hỗ trợ kỹ thuật từ Công ty Tư vấn giải pháp nông nghiệp và du lịch (CRED TAC). Thông qua tiểu dự án, HTX được hỗ trợ xây dựng nhà xưởng, đầu tư thiết bị chế biến như nồi luộc cải tiến, máy hút chân không, thùng ủ măng; đồng thời, được tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc, thu hoạch và chế biến măng theo tiêu chuẩn. Nhờ đó, HTX từng bước nâng cao năng lực chế biến, bảo đảm chất lượng sản phẩm đồng đều theo yêu cầu của doanh nghiệp.

Không dừng lại ở nâng cao năng lực sản xuất, HTX chủ động liên kết tiêu thụ. Sau quá trình kết nối và thử nghiệm sản phẩm, HTX đã ký hợp đồng bao tiêu dài hạn với Công ty Yên Thành (tỉnh Lào Cai) thu mua măng chế biến, tạo đầu ra ổn định cho sản phẩm trong thời hạn 30 năm. Trên cơ sở đó, HTX đã xây dựng kế hoạch sản xuất, thu mua nguyên liệu và tổ chức chế biến theo đơn hàng.
Tích cực phát triển vùng nguyên liệu và nâng cao năng lực chế biến, sản lượng măng của HTX tăng nhanh qua từng năm. Năm 2023, sản lượng chế biến đạt khoảng 7 tấn; năm 2024 tăng lên 24 tấn; đến năm 2025 đạt hơn 50 tấn, tăng hơn 7 lần so với thời điểm ban đầu. Cùng với việc mở rộng sản xuất, HTX tạo việc làm thường xuyên cho nhiều lao động địa phương, chủ yếu là phụ nữ dân tộc thiểu số. Trung bình mỗi tháng, HTX tạo việc làm cho hàng chục lao động tại xưởng chế biến và các khâu thu mua, vận chuyển, sơ chế. Ngoài thu nhập từ bán măng nguyên liệu, người dân có thêm thu nhập từ làm việc tại xưởng, góp phần cải thiện đời sống gia đình.

Chị Vì Thị Tươi, thành viên HTX, chia sẻ: Trước đây, gia đình chủ yếu trồng ngô, sắn nên thu nhập thấp bấp bênh. Sau khi được hỗ trợ giống tre bát độ và kỹ thuật, gia đình chuyển sang trồng tre và tham gia HTX. Năm 2025, gia đình thu hoạch hơn 2 tấn măng tươi, bán được gần 10 triệu đồng. Ngoài ra, tôi còn làm việc tại xưởng chế biến, có thêm nguồn thu nhập ổn định, giúp gia đình từng bước cải thiện cuộc sống.

Ông Giàng A Ký, Chủ tịch UBND xã Xuân Nha, cho biết: Việc phát triển vùng nguyên liệu tre bát độ gắn với chế biến đã góp phần thay đổi phương thức sản xuất của người dân, từ khai thác tự nhiên sang trồng và chế biến theo hướng bền vững. Kết quả nổi bật, đã nâng cao vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế. Tại HTX sản xuất và chế biến măng sạch Tân Xuân, phụ nữ chiếm đa số trong lực lượng lao động và tham gia vào nhiều khâu quan trọng như quản lý sản xuất, kiểm soát chất lượng và chế biến sản phẩm; qua đó, nâng cao năng lực của phụ nữ, giúp họ tự tin tham gia sản xuất và phát triển kinh tế gia đình.

Theo mục tiêu của Tiểu dự án phát triển ngành măng, giai đoạn 2024 – 2027, chương trình hướng tới xây dựng vùng nguyên liệu quy mô lớn, cải thiện thu nhập cho khoảng 5.000 hộ gia đình và đào tạo kỹ thuật cho khoảng 7.200 hộ nông dân trên địa bàn tỉnh Sơn La. Trong đó, phụ nữ là nhóm được ưu tiên hỗ trợ nhằm nâng cao vai trò trong phát triển kinh tế và thúc đẩy bình đẳng giới. Đối với HTX Sản xuất và chế biến măng sạch Tân Xuân, tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu, nâng cao chất lượng sản phẩm và đầu tư thêm thiết bị chế biến, đáp ứng nhu cầu thị trường. Đồng thời, HTX tiếp tục đào tạo kỹ thuật cho người dân, đặc biệt là phụ nữ, để nâng cao năng lực sản xuất và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Từ chỗ sản xuất nhỏ lẻ, phụ thuộc vào khai thác tự nhiên, người dân xã Xuân Nha từng bước chuyển sang phát triển vùng nguyên liệu và sản xuất theo chuỗi giá trị. Cộng với sự hỗ trợ của Dự án GREAT và sự chủ động của HTX, cây măng đã trở thành sinh kế ổn định, mở ra hướng phát triển bền vững, góp phần nâng cao đời sống người dân và từng bước đưa sản phẩm măng Sơn La khẳng định vị thế trên thị trường.

Măng được phơi khô dưới ánh nắng tự nhiên để giữ nguyên hương vị và độ giòn.

Phân loại, đóng gói măng khô.

Ngoài thu hoạch từ măng, các hộ trồng còn có thêm nguồn thu từ việc chiết bán cây giống măng bát độ.

Sản phẩm măng sạch của HTX Sản xuất và chế biến măng sạch Tân Xuân,