Saudi Aramco cảnh báo châu Á đối mặt với cú sốc năng lượng

Tàu chở dầu tại Eo biển Hormuz ở ngoài khơi vùng biển Khasab (Oman). Ảnh tư liệu: AFP/TTXVN

Theo kế hoạch điều chỉnh, các khách hàng chọn tuyến Yanbu sẽ chỉ nhận được khối lượng hạn chế, đồng thời chỉ có thể tiếp cận loại dầu Arab Light. Đáng chú ý, Saudi Aramco đã nâng giá bán chính thức dầu Arab Light lên mức cao hơn 2,5 USD/thùng so với chuẩn Oman Dubai - mức chênh lệch cao nhất kể từ khi chiến sự bùng nổ. Ba yếu tố kết hợp lại thành một thực tế rõ ràng: nguồn cung giảm, chủng loại không tối ưu, giá thành tăng mạnh.

Tác động đã lan rộng khắp châu Á. Tập đoàn lọc dầu Sinopec của Trung Quốc đã cắt giảm công suất 10%. Trung Quốc hiện phụ thuộc khoảng 40% nguồn dầu qua Hormuz. Nhật Bản nhận đến 95% dầu từ vùng Vịnh, trong đó 70% đi qua tuyến này và đã yêu cầu giải phóng dự trữ chiến lược. Hàn Quốc - trung tâm công nghệ với các tập đoàn như Samsung và SK hynix - đang chịu áp lực lớn khi nguồn dầu đầu vào bị gián đoạn, kéo theo thị trường chứng khoán giảm mạnh.

Ấn Độ cũng ghi nhận chi phí tăng vọt, đã phải trả thêm khoảng 1 tỷ USD cho 21 triệu thùng dầu nhập khẩu chỉ trong 3 tuần đầu tháng 3/2026. Trong số đó, Saudi Arabia cung cấp khoảng 15 triệu thùng, tương đương 70%, phần lớn được chuyển qua tuyến Yanbu, tuyến vận tải duy nhất còn hoạt động tương đối ổn định.

Đường ống Đông Tây dẫn dầu đến Yanbu trên lý thuyết có công suất 7 triệu thùng mỗi ngày, nhưng thực tế chỉ vận hành khoảng 80%. Lượng dầu vận chuyển qua Yanbu đã tăng gấp 3 lần so với trước chiến tranh, đạt khoảng 1,2 triệu thùng/ngày. Tuy nhiên, hôm 19/3 vừa qua, chính cảng Yanbu đã trở thành mục tiêu tấn công của Iran, khi 2 tên lửa bị đánh chặn. Hoạt động bốc dỡ phải tạm ngưng trước khi được nối lại.

Trong khi đó, sản lượng dầu của Saudi Arabia đã giảm khoảng 2 triệu thùng mỗi ngày, từ gần 11 triệu xuống còn khoảng 8 triệu, do các mỏ lớn như Safaniya và Zuluf phải đóng cửa khi kho chứa bị đầy vì không thể xuất khẩu qua Hormuz. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), tổng sản lượng của các quốc gia vùng Vịnh đã giảm ít nhất 10 triệu thùng mỗi ngày, tương đương khoảng 10% nguồn cung toàn cầu.

Trước tình hình này, IEA đã phải giải phóng 400 triệu thùng dầu từ dự trữ khẩn cấp, mức cao nhất trong lịch sử, ước tính chỉ đủ duy trì từ 73-83 ngày. Đồng hồ đếm ngược đã bắt đầu từ 3 tuần trước, đặt toàn bộ hệ thống năng lượng toàn cầu vào trạng thái mong manh chưa từng có.

Mỗi thùng dầu không đến được nhà máy lọc dầu tại châu Á đồng nghĩa với việc giảm sản xuất phân bón, nhiên liệu và hóa chất công nghiệp. Các nhà máy phân bón phụ thuộc vào nguồn năng lượng từ vùng Vịnh hiện đang hoạt động trong điều kiện rủi ro cao, phụ thuộc hoàn toàn vào công suất của đường ống Yanbu, lượng dự trữ còn lại của thế giới và khả năng bảo hiểm cho các cảng đã trở thành mục tiêu quân sự.

Trong bối cảnh đó, Mỹ cho rằng quyết định của Tổng thống Trump về việc bảo đảm eo biển Hormuz được thông suốt không chỉ là vấn đề chiến lược quân sự, mà còn là yếu tố quyết định sự ổn định của nền kinh tế toàn cầu. Những gì đang diễn ra cho thấy rõ một thực tế: hệ thống năng lượng thế giới đang vận hành trong giới hạn cuối cùng của nó.

Đoàn Hùng (TTXVN)