Sự thật ít người biết về 170 tỷ thùng dầu dưới tán rừng xanh

Quy mô vượt xa tưởng tượng

Thay vì các giếng dầu truyền thống như ở Trung Đông hay Mỹ, Canada khai thác dầu từ hỗn hợp cát, nước, đất sét và bitumen, thường gọi là dầu cát (oil sands).

Những mỏ dầu này chủ yếu nằm ở tỉnh Alberta với hơn 170 tỷ thùng đã được chứng minh, chiếm gần như toàn bộ trữ lượng dầu của Canada (khoảng 98%).

Các mỏ dầu trải dài dưới vùng rừng lá kim (boreal) rộng lớn của tỉnh này, tạo nên một hình ảnh vừa hùng vĩ vừa đầy tương phản: những thung lũng tươi xanh che giấu nguồn tài nguyên có sức ảnh hưởng toàn cầu.

Giữa những tán rừng bạt ngàn ở tỉnh Alberta (Canada) ẩn chứa những mỏ dầu cát khổng lồ với trữ lượng lên tới 170 tỷ thùng. Ảnh: Global Forest Watch

Đến năm 2024, sản lượng dầu từ dầu cát của Canada đạt khoảng 3,5 triệu thùng/ngày, giữ vai trò then chốt cho xuất khẩu và nền kinh tế quốc gia.

Hoạt động dầu cát tại tỉnh Alberta có quy mô rất lớn, đặc biệt ở phía bắc khu dân cư Fort McMurray với những khu rừng lá kim bạt ngàn.

Tỉnh Alberta có dân số khoảng 4 triệu người, nếu tính riêng như một quốc gia thì đây sẽ là nước sản xuất dầu lớn thứ 5 thế giới.

Hồ chứa chất thải tại vùng dầu cát Alberta rộng đến mức có thể nhìn thấy từ không gian, trở thành một trong những công trình nhân tạo khổng lồ nhất hành tinh.

Thế lưỡng nan của năng lượng, khí hậu và bảo tồn

Trong khi dầu cát mang về nguồn lợi khổng lồ cho Canada, nó cũng đặt ra những thách thức lớn đối với môi trường và khí hậu.

Các mỏ dầu cát nằm dưới khoảng 140.200 km2 vùng rừng ở Alberta, chiếm khoảng 4,5% diện tích rừng lá kim của Canada.

Mặc dù diện tích rừng bị mất do khai thác dầu cát chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ, hoạt động tại khu vực phía bắc Fort McMurray vẫn gây tác động rõ rệt, khi nhiều khu rừng bị chặt phá, tạo nên sự tương phản với các khu công nghiệp giữa không gian tự nhiên.

Giữa áp lực khai thác năng lượng, cam kết giảm phát thải và bảo vệ sinh thái, Canada vẫn được đánh giá là một trong những quốc gia tích cực trong các cam kết khí hậu.

Ngành khai thác dầu cát ở Alberta mang lại lợi ích kinh tế khổng lồ nhưng cũng đặt ra thách thức lớn về môi trường và khí hậu, giữa khai thác năng lượng và cam kết giảm phát thải của Canada. Ảnh: National Geographic.

Từ 2007, Alberta đã triển khai áp dụng thuế carbon với các nhà máy công nghiệp lớn, thu về hơn 350 triệu USD phục vụ nghiên cứu và phát triển năng lượng sạch. Tại Hội nghị Paris 2015, Canada cam kết giới hạn tăng nhiệt độ toàn cầu ở mức 1,5°C, và thuế carbon quốc gia chính thức có hiệu lực từ ngày 1/4/2019.

Hiện Canada đặt mục tiêu giảm lượng khí nhà kính 40-45% so với mức năm 2005 vào năm 2030, tăng lên 45-50% vào năm 2035 và đạt Net Zero vào năm 2050.

Tuy nhiên, ngành dầu cát vẫn là thách thức lớn, khi phát thải CO2 từ khu vực này cao hơn khoảng 30% so với số liệu do ngành công bố, dự kiến đạt 100 triệu tấn mỗi năm, khiến việc đạt các mục tiêu khí hậu trở nên thách thức.

Việc khai thác dầu cát còn tiêu tốn tới ước tính 3 thùng nước ngọt cho mỗi thùng dầu, tạo áp lực đáng kể lên hệ sinh thái và các cộng đồng bản địa. Nhiều loài động vật hoang dã chịu ảnh hưởng trực tiếp.

Để đối phó, ngành dầu cát Canada đã bắt đầu triển khai một số công nghệ giảm phát thải và thu giữ carbon. Điển hình là dự án của Shell, đã thu giữ hơn 1 triệu tấn CO2 trong năm đầu tiên 2016, giúp giảm đáng kể lượng khí thải mỗi thùng dầu.

Lượng khí thải trên mỗi thùng dầu sản xuất tại Alberta đã giảm khoảng 30%, nhờ cải tiến công nghệ khai thác và xử lý bitumen.

Bên cạnh đó, các công ty dầu cát cũng hợp tác với cộng đồng bản địa, cung cấp việc làm, cơ sở hạ tầng, dịch vụ y tế và giáo dục. Nhiều cộng đồng địa phương trở thành đối tác, vừa khai thác nguồn lợi kinh tế, vừa tham gia giám sát môi trường.

Tử Huy