Sửa Luật Đất đai: Bảo đảm an toàn giao dịch, ngăn nguy cơ trục lợi chính sách

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, sáng 29/10, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Đất đai (sửa đổi).

Quang cảnh kỳ họp sáng 29/10 (ảnh quochoi.vn)

Các đại biểu thống nhất với sự cần thiết sửa đổi luật nhằm thể chế hóa kịp thời Nghị quyết số 21-NQ/TW của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan. Nhiều ý kiến tập trung vào yêu cầu bảo đảm an toàn pháp lý trong giao dịch, nâng cao hiệu quả quản trị dữ liệu và phòng ngừa lợi ích nhóm.

Đề nghị quy định ngay trong luật các giao dịch phải công chứng

Góp ý về khoản 4 Điều 21 dự thảo, đại biểu Đỗ Thị Việt Hà, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Bắc Ninh, đề nghị quy định trực tiếp trong Luật Đất đai những giao dịch thực hiện quyền của người sử dụng đất bắt buộc phải công chứng, thay vì giao Chính phủ quy định.

Theo đại biểu, chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất là những giao dịch quan trọng, đòi hỏi điều kiện tham gia chặt chẽ và mức độ an toàn pháp lý cao. Vì vậy, cần có cơ chế bảo đảm để hạn chế tranh chấp phát sinh, đồng thời duy trì sự thống nhất với pháp luật dân sự, công chứng, nhà ở và kinh doanh bất động sản.

Các ĐBQH tham dự phiên họp (ảnh quochoi.vn)

Đại biểu Đỗ Thị Việt Hà cũng cho rằng công chứng có thể đóng góp tích cực vào tiến trình chuyển đổi số. Việc hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai sẽ hỗ trợ kiểm tra thông tin người sử dụng đất, chủ sở hữu tài sản và tình trạng pháp lý của tài sản, qua đó nâng cao độ an toàn của giao dịch.

Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM, đề nghị cân nhắc kỹ phương án giao Chính phủ quy định các loại hợp đồng phải công chứng, chứng thực phù hợp với lộ trình chuyển đổi số.

Dẫn kết quả lấy ý kiến qua VNeID, đại biểu cho biết hơn 67% người góp ý trong nhóm nội dung này đồng tình với việc quy định các giao dịch bắt buộc công chứng. Tại các phiên thảo luận tổ, có 37/39 ý kiến liên quan đồng thuận với phương án quy định ngay trong Luật Đất đai.

Đại biểu nhấn mạnh yêu cầu thống nhất giữa các luật, đồng thời cho biết qua rà soát hai dự thảo nghị định trong hồ sơ, với tổng cộng 411 điều, chưa thấy điều khoản quy định các giao dịch phải công chứng, chứng thực. Từ đó, đại biểu tiếp tục kiến nghị xác định rõ nội dung này ngay trong luật để bảo đảm cơ sở áp dụng.

Giải trình về vấn đề trên, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết Chính phủ đề xuất giao Chính phủ quy định các loại hợp đồng phải công chứng, chứng thực nhằm tạo sự chủ động, linh hoạt, giảm chi phí tuân thủ và phù hợp với tiến trình kết nối dữ liệu. Theo Bộ trưởng, phương án này hướng tới cải cách thủ tục, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất.

Dữ liệu đất đai phải liên thông, kiểm soát nguy cơ lợi ích nhóm

Về quản trị dữ liệu, đại biểu Tạ Đình Thi, Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hà Nội, đề nghị làm rõ nguyên tắc thực hiện giao dịch và thủ tục hành chính trên nền tảng dữ liệu số. Cơ quan nhà nước không yêu cầu người dân cung cấp lại thông tin đã có trong hệ thống.

Theo đại biểu, cách tiếp cận này sẽ góp phần cắt giảm thủ tục, hạn chế cơ chế xin – cho và tăng tính công khai, minh bạch trong quản lý đất đai.

Đại biểu đề nghị dữ liệu đất đai được cập nhật theo thời gian thực, kết nối với dữ liệu dân cư, thuế, công chứng, ngân hàng. Cần bổ sung cơ chế một cửa số trong chia sẻ thông tin, khắc phục tình trạng cát cứ dữ liệu và xác định rõ trách nhiệm bảo đảm chất lượng dữ liệu trước khi chia sẻ.

Đối với giấy chứng nhận điện tử, đại biểu Tạ Đình Thi đánh giá việc dự thảo công nhận giá trị pháp lý tương đương bản giấy là bước tiến đáng chú ý. Tuy nhiên, cần làm rõ khả năng sử dụng trong giao dịch dân sự, thế chấp ngân hàng và giải quyết tranh chấp tại tòa án, bảo đảm được công nhận đồng bộ giữa các cơ quan, tổ chức.

Đại biểu cũng kiến nghị nghiên cứu hoàn thiện quy định về chữ ký số, xác thực điện tử để người dân thuận lợi thực hiện các thủ tục chuyển nhượng, thừa kế, thế chấp trên môi trường số.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng giải trình những ý kiến thảo lại tại Nghị trường sáng 29/10. (Ảnh quochoi.vn)

Theo Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng, qua thảo luận ngày 22 và 29/10, đã có 208 lượt ý kiến tại tổ, 32 ý kiến phát biểu và 4 lượt tranh luận tại hội trường. Cơ quan soạn thảo đã tiếp thu nhiều nội dung để hoàn thiện dự thảo.

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị tiếp tục rà soát những chính sách có thể tạo bất bình đẳng trong tiếp cận đất đai, làm phát sinh nguy cơ trục lợi, lợi ích nhóm, thất thu ngân sách và lãng phí nguồn lực.

Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật, quy định rõ trong luật các chính sách cốt lõi tác động trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp; đồng thời khẩn trương tổng hợp ý kiến, tiếp thu, giải trình và hoàn thiện dự thảo để trình Quốc hội xem xét, thông qua vào cuối kỳ họp.