Sức sống mới của thổ cẩm Điện Biên: Từ món quà hồi môn đến sản phẩm OCOP 3 sao

Nghệ nhân miệt mài bên khung cửi truyền thống. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Tại bản Pa Xa Lào, xã Pa Thơm, huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên, nghề dệt thổ cẩm của người dân tộc Lào đã gắn bó qua nhiều thế hệ. Trước đây, mỗi tấm vải dệt ra chủ yếu phục vụ gia đình; con gái Lào khi về nhà chồng mang theo những món đồ tự dệt làm của hồi môn. Nhưng theo thời gian, lớp trẻ dần ít người biết nghề, và nghề dệt đứng trước nguy cơ mai một.

Năm 2020, trước thực trạng mai một nghề dệt thổcẩmcủa ngườidântộcLào, chính quyền địa phương xã Pa Thơm đã vận động chị em trong bản cùng nhau thành lập Hợp tác xã Dệt thổ cẩm Pa Thơm, do bà Lò Thị Vân làm Giám đốc. Hợp tác xã khởi đầu với 9 thành viên, đều là phụ nữ dân tộc Lào, với mục tiêu vừa giữ nghề truyền thống, vừa tạo việc làm tại chỗ.

Bà Lò Thị Vân chia sẻ: “Nghề dệt thổ cẩm đã gắn bó với người Lào chúng tôi qua nhiều thế hệ, nhưng giờ lớp trẻ ít ai còn biết làm. Nghĩ vậy, tôi và mấy chị em quyết tâm khởi nghiệp, vừa giữ nghề, vừa tạo việc làm cho phụ nữ trong bản”.

Sản phẩm của Hợp tác xã dần được biết đến với chất liệu tự nhiên — sợi bông, sợi tơ tằm — và những hoa văn truyền thống của người Lào như hình voi, rồng, chim muông, hoa lá. Đặc biệt, khăn thổ cẩm xã Pa Thơm được dệt trên nền màu sẫm, bố cục theo chiều ngang, xen giữa các họa tiết chính và phụ, với hàng trăm mẫu hoa văn khác nhau được phục dựng từ ký ức của các nghệ nhân già. Không chỉ mang vẻ đẹp thẩm mỹ, mỗi đường nét, gam màu trên khăn còn thể hiện nhân sinh quan, tín ngưỡng và đời sống sinh hoạt của đồng bào Lào nơi vùng biên giới.

Cận cảnh sản phẩm khăn thổ cẩm. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Bước ngoặt đến vào năm 2023, khi khăn thổ cẩm Pa Thơm được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao cấp tỉnh, đồng thời nghề dệt Pa Thơm được công nhận là Làng nghề truyền thống cấp tỉnh. Đây là kết quả của quá trình nỗ lực không ngừng, vượt qua những khó khăn về vốn, kỹ năng quản lý và thị trường tiêu thụ.

Bà Lò Thị Vân bộc bạch về ý nghĩa của chứng nhận này: “Khi được công nhận OCOP 3 sao, đi bán hàng người ta sẽ nhìn vào khách cũng yên tâm phần nào để mà mua hàng của mình. Mình cũng phấn khởi và vui mừng”. Bà cũng nhấn mạnh: “Giữ nghề là giữ gốc. Mất nghề là mất bản sắc”.

OCOP không chỉ là một danh hiệu, mà đã trở thành đòn bẩy kinh tế thực sự cho các thành viên. Nếu trước kia dệt chỉ tranh thủ lúc nông nhàn, nay nghề dệt mang lại thu nhập ổn định từ 4 đến 8 triệu đồng mỗi tháng cho nhiều chị em trong bản. Sản phẩm thổ cẩm Pa Thơm đã có mặt tại nhiều tỉnh thành như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Quảng Ninh, Thanh Hóa, và từng bước vươn ra các hội chợ thương mại tại Lào và Trung Quốc.

Bằng chứng nhận OCOP. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Không chỉ dừng lại ở việc bán hàng truyền thống, các sản phẩm của hợp tác xã còn nhận được nhiều phản hồi tích cực từ phía du khách và người tiêu dùng. Chị Nguyễn Thu Hà, một du khách đến từ Hà Nội chia sẻ sau khi mua khăn tại một hội chợ triển lãm: “Tôi rất ấn tượng với cách phối màu và độ tinh xảo của những chiếc khăn nơi đây. Mỗi sản phẩm dường như kể một câu chuyện văn hóa rất riêng. Mua những chiếc khăn này không chỉ để sử dụng mà còn là cách để ủng hộ tâm huyết của các nghệ nhân và mang một phần bản sắc Tây Bắc về làm quà tặng”.

Anh Trần Văn Nam, một khách hàng mua sắm trực tuyến, cũng bày tỏ sự hài lòng: “Tôi biết đến thổ cẩm Pa Thơm qua kênh mạng xã hội. Chất liệu vải rất bền, mềm mại và đường dệt đẹp hơn cả mong đợi. Điều tôi thích nhất là sản phẩm có tem nhãn OCOP rõ ràng, giúp tôi hoàn toàn yên tâm về nguồn gốc xuất xứ cũng như chất lượng sản phẩm”.

Hợp tác xã Dệt thổ cẩm Pa Thơm vinh dự nhận Giấy chứng nhận Nghệ thuật trang trí trên trang phục của người Lào năm 2024. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Những phản hồi này chính là động lực để các thành viên Hợp tác xã tiếp tục sáng tạo, đa dạng hóa mẫu mã sản phẩm, từ khăn quàng cổ, túi xách đến các sản phẩm lưu niệm nhỏ gọn, phù hợp với thị hiếu của khách du lịch.

Câu chuyện của Hợp tác xã Dệt thổ cẩm Pa Thơm cho thấy, khi một sản phẩm văn hóa truyền thống được nâng tầm bằng Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP), giá trị bản sắc không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành động lực phát triển kinh tế, giúp người dân yên tâm bám bản, làm giàu trên chính quê hương mình. Sự đón nhận của thị trường, đặc biệt là du khách, đang mở ra một tương lai tươi sáng hơn cho những khung cửi của người phụ nữ Lào nơi vùng biên giới.

Bà Lò Thị Vân vinh dự giới thiệu sản phẩm tới nguyên Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính. (Ảnh: PV/Vietnam+)