Tài nguyên khoáng sản là tài sản công hay thuộc sở hữu toàn dân?

Ông Trần Bình Trọng - Cục trưởng Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam cho biết, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực địa chất và khoáng sản với nhiều điểm mới đáng chú ý, nhằm siết chặt quản lý và nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật.

Ông Trần Bình Trọng - Cục trưởng Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam

Những năm gần đây, công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động khoáng sản đã có nhiều chuyển biến tích cực. Hệ thống pháp luật từng bước được hoàn thiện, hoạt động thanh tra, kiểm tra được tăng cường, góp phần lập lại trật tự trong khai thác và sử dụng tài nguyên.

Tuy nhiên, thực tiễn vẫn tồn tại không ít vi phạm như khai thác vượt công suất, khai thác ngoài ranh giới mỏ, không đúng thiết kế, kê khai sản lượng thiếu trung thực hoặc không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính. Đáng chú ý, một số trường hợp còn lợi dụng hoạt động thăm dò hoặc dự án đầu tư để khai thác trái phép, gây thất thoát tài nguyên và ảnh hưởng đến môi trường.

Một trong những nguyên nhân chính là hệ thống chế tài hiện hành chưa đủ mạnh, chưa theo kịp yêu cầu quản lý trong bối cảnh mới, đặc biệt khi Luật Địa chất và Khoáng sản 2024 đã có nhiều quy định mới. Bên cạnh đó, thẩm quyền xử phạt của cơ quan chuyên ngành còn hạn chế, khiến việc xử lý vi phạm đôi khi chưa kịp thời.

Trước thực tế này, việc xây dựng Nghị định mới được đánh giá là cần thiết nhằm hoàn thiện khung pháp lý, tăng tính răn đe và nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên khoáng sản.

Một điểm mới đáng chú ý là đề xuất tăng thẩm quyền xử phạt cho cơ quan quản lý chuyên ngành, trong đó có Cục trưởng Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam. Theo dự thảo, Cục trưởng sẽ được quyền phạt cảnh cáo, phạt tiền ở mức cao, đình chỉ hoạt động thăm dò hoặc khai thác có thời hạn, đồng thời áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả.

Việc mở rộng thẩm quyền này giúp cơ quan chuyên ngành chủ động hơn trong xử lý vi phạm, rút ngắn quy trình và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật. Khi phát hiện sai phạm trong quá trình thanh tra, kiểm tra, cơ quan chức năng có thể xử lý ngay, hạn chế tình trạng kéo dài hoặc phải chuyển qua nhiều cấp.

Tài nguyên khoáng sản là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước đại diện quản lý. Vì vậy, hoạt động khai thác cần được thực hiện đúng quy định pháp luật, bảo đảm khai thác hợp lý, tiết kiệm và gắn với bảo vệ môi trường.

Dự thảo Nghị định cũng quy định toàn diện các hành vi vi phạm trong toàn bộ chuỗi hoạt động khoáng sản, từ điều tra địa chất, thăm dò, khai thác, chế biến đến đóng cửa mỏ và quản lý dữ liệu.

Đáng chú ý, mức phạt tối đa được đề xuất lên tới 1 tỷ đồng đối với cá nhân và 2 tỷ đồng đối với tổ chức. Ngoài phạt tiền, các đối tượng vi phạm còn có thể bị đình chỉ hoạt động từ 1 đến 12 tháng, tịch thu tang vật, phương tiện hoặc áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả.

Các hành vi vi phạm phổ biến như khai thác không phép, vượt công suất, ngoài ranh giới mỏ hoặc gây tổn thất khoáng sản vượt định mức được quy định rõ ràng hơn. Đồng thời, dự thảo bổ sung nhiều biện pháp như buộc khôi phục hiện trạng, cải tạo phục hồi môi trường hoặc nộp lại số lợi bất hợp pháp.

Theo ông Trần Bình Trọng, mục tiêu của việc hoàn thiện chế tài không chỉ là tăng mức xử phạt mà còn hướng tới xây dựng cơ chế quản lý minh bạch, hiệu quả. Khi quy định rõ ràng và thẩm quyền được tăng cường, cơ quan nhà nước sẽ có thêm công cụ để kiểm soát chặt chẽ hoạt động khai thác, hạn chế thất thoát tài nguyên.

Song song với đó, ngành địa chất và khoáng sản cũng đang thúc đẩy ứng dụng công nghệ số trong quản lý mỏ, theo dõi sản lượng và giám sát hoạt động khai thác. Sự kết hợp giữa công nghệ hiện đại và hệ thống pháp luật chặt chẽ được kỳ vọng sẽ giúp hoạt động khoáng sản minh bạch hơn, phục vụ phát triển kinh tế bền vững.

Việc hoàn thiện chế tài xử phạt không chỉ nhằm xử lý vi phạm mà còn tạo môi trường cạnh tranh công bằng cho doanh nghiệp. Những đơn vị tuân thủ pháp luật sẽ được bảo vệ, không bị ảnh hưởng bởi các hoạt động khai thác trái phép.

Tài nguyên khoáng sản là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước đại diện quản lý. Vì vậy, hoạt động khai thác cần được thực hiện đúng quy định, bảo đảm tiết kiệm, hiệu quả và gắn với bảo vệ môi trường.

Cơ quan quản lý cũng kỳ vọng các doanh nghiệp sẽ nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính và môi trường, góp phần xây dựng ngành khoáng sản phát triển minh bạch, bền vững trong dài hạn.

Văn Ngân/VOV.VN