Tại sao Tổng thống Trump gia hạn thỏa thuận ngừng bắn với Iran?

Tổng thống Mỹ Donald Trump (trái) trong cuộc họp báo tại Washington DC., ngày 6/4/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Theo kênh CNN, thời hạn ngừng bắn do ông đưa ra đang gần kết thúc và chiếc Không lực Hai đã sẵn sàng trên đường băng tại căn cứ hỗn hợp Andrews trước chuyến khởi hành dự kiến của Phó Tổng thống JD Vance tới Pakistan để tham gia vòng đàm phán tiếp theo. Nhưng chính quyền Mỹ đang đối mặt với một vấn đề nan giải: Gần như không có phản hồi từ phía Iran.

Trong những ngày trước đó, Mỹ đã gửi cho Iran danh sách các điểm thỏa thuận mang tính khái quát mà Washington muốn Tehran chấp thuận trước khi bước vào vòng đàm phán tiếp theo. Tuy nhiên, nhiều ngày trôi qua mà Mỹ không nhận được phản hồi, làm dấy lên nghi ngờ về khả năng ông Vance và các quan chức khác đạt được tiến triển khi tới Pakistan để đàm phán trực tiếp.

Khi Tổng thống Trump gặp ông Vance, Ngoại trưởng Marco Rubio, Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Caine và Giám đốc Cục Tình báo Trung ương John Ratcliffe tại Nhà Trắng vào chiều 21/4, chính quyền Mỹ vẫn chưa nhận được phản hồi nào từ Iran. Các quan chức đã thúc giục nhà trung gian cấp cao của Pakistan, Thống chế Asim Munir, phải có được ít nhất một phản hồi trước khi ông Vance lên máy bay. Tuy nhiên, nhiều giờ sau đó, vẫn không có gì.

Tại Nhà Trắng, các trợ lý cấp cao của ông Trump cho rằng một trong những nguyên nhân chính khiến Mỹ không nhận được phản hồi là do tình trạng chia rẽ trong nội bộ lãnh đạo hiện tại của Iran. Nhận định này dựa một phần vào thông tin từ các trung gian Pakistan. Theo đánh giá của chính quyền Mỹ, Iran chưa đồng thuận về lập trường cũng như mức độ trao quyền cho các nhà đàm phán trong vấn đề làm giàu uranium và kho dự trữ uranium đã làm giàu của nước này. Đây là một điểm bế tắc lớn trong đàm phán hòa bình.

Theo phía Mỹ, một yếu tố làm phức tạp tình hình là việc liệu Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei có đưa ra chỉ đạo rõ ràng cho cấp dưới hay không hay họ chỉ có thể phỏng đoán ý định của ông mà không có hướng dẫn cụ thể.

Các quan chức Mỹ cho rằng việc ông Mojtaba Khamenei giữ kín hoạt động đã làm gián đoạn các cuộc thảo luận nội bộ của chính phủ Iran.

Dù đối mặt với những trở ngại đáng kể, nhưng một quan chức cho biết vẫn có khả năng các nhà đàm phán Mỹ và Iran sẽ sớm gặp nhau. Tuy nhiên, thời điểm cụ thể vẫn chưa chắc chắn.

Thay vì nối lại các cuộc tấn công quân sự, Tổng thống Trump đã quyết định gia hạn lệnh ngừng bắn với Iran thêm hai tuần ngay trước khi thời hạn cũ hết hiệu lực. Lần này, ông không nêu rõ thời điểm kết thúc. Trong một bài đăng trên Truth Social vào chiều cùng ngày, ông Trump nói rằng các quan chức Iran bị chia rẽ nghiêm trọng và ông vẫn mong muốn đạt được một giải pháp ngoại giao, đồng thời thận trọng trước nguy cơ tái khởi động cuộc xung đột mà ông tuyên bố Mỹ đã giành chiến thắng.

Tuy vậy, các cuộc đàm phán sụp đổ ở thời điểm hiện tại cho thấy những khó khăn mà ông Trump đang đối mặt khi nỗ lực đạt được thỏa thuận đáp ứng hàng loạt yêu cầu của mình.

Iran công khai khẳng định rằng ông Trump phải dỡ bỏ phong tỏa đối với các tàu ra vào các cảng của Iran tại eo biển Hormuz rồi Iran mới tham gia vòng đàm phán mới. Ông Trump đã bác bỏ yêu cầu này. Ông nói trên CNBC vào sáng 21/4: “Chúng ta sẽ không mở eo biển Hormuz cho đến khi có thỏa thuận cuối cùng”.

Trong cuộc họp buổi chiều, ông Trump và các quan chức đã quyết định gia hạn lệnh ngừng bắn. Về lý thuyết, động thái này có thể cho Iran thêm thời gian để thống nhất lập trường chung được lãnh tụ tối cao phê chuẩn, dù các quan chức thừa nhận không có gì đảm bảo.

Các quan chức nói rằng chuyến đi có thể được sắp xếp nhanh chóng nếu có tín hiệu cho thấy Iran sẵn sàng quay lại bàn đàm phán. Cả Mỹ và Iran đều có nguy cơ chịu thiệt hại kinh tế khi eo biển Hormuz vẫn bị đóng trên thực tế, khiến một số quan chức trong khu vực hy vọng hai bên sẽ có động lực đạt được giải pháp sớm hơn.

Các quan chức Pakistan, trong khi nỗ lực thuyết phục Iran tham gia đàm phán vào 21/4, đồng thời cũng khuyến khích ông Trump gia hạn lệnh ngừng bắn. Khi thời hạn cận kề, ông Trump đã quyết định gia hạn lệnh ngừng bắn cho đến khi Iran đưa ra đề xuất và các cuộc thảo luận kết thúc, theo cách này hay cách khác.

Tuy nhiên, các quan chức Iran tỏ ra không bị tác động. Ông Mahdi Mohammadi, cố vấn của Chủ tịch Quốc hội Iran Ghalibaf (người dẫn đầu phái đoàn đàm phán của Iran) nói: “Việc ông Trump gia hạn ngừng bắn không có ý nghĩa gì. Bên thua không thể áp đặt điều kiện. Việc tiếp tục bao vây không khác gì ném bom và phải được đáp trả bằng hành động quân sự”.

Thông báo của ông Trump về việc duy trì lệnh ngừng bắn đã khép lại một ngày đầy bất định, bắt đầu bằng tuyên bố rằng ông “dự kiến sẽ nối lại không kích” Iran trong thời gian tới.

Tuy vậy, khi không đưa ra thời hạn mới, các cố vấn của ông Trump đã cảnh báo riêng rằng việc giảm áp lực có thể tạo điều kiện để Iran kéo dài đàm phán.

Ít nhất, các nhà đàm phán đã hy vọng đạt được một khung thỏa thuận trong tuần này giữa Mỹ và Iran. Các quan chức Mỹ kỳ vọng điều này sẽ dẫn tới các cuộc thảo luận chi tiết hơn trong những tuần tiếp theo về các điểm cụ thể của thỏa thuận.

Tuy nhiên, cách tiếp cận này cũng vấp phải chỉ trích, cảnh báo rằng Iran có thể đang kéo dài đàm phán để câu giờ trong khi khôi phục một số hệ thống tên lửa đã bị chôn vùi trong suốt cuộc xung đột.

Một số vấn đề then chốt, như khả năng làm giàu uranium trong tương lai của Iran, số phận của kho uranium làm giàu ở mức cao và các lệnh trừng phạt nào sẽ được dỡ bỏ, vẫn chưa được giải quyết.

Mức độ linh hoạt của mỗi bên sẽ quyết định liệu có thể đạt được thỏa thuận hay không. Đối với ông Trump, một yêu cầu quan trọng là không chấp nhận thỏa thuận có thể bị coi là tương tự Kế hoạch hành động chung toàn diện. Đây là thỏa thuận hạt nhân Iran thời Tổng thống Barack Obama mà ông Trump đã rút khỏi vào năm 2018 và liên tục chỉ trích là yếu kém.

Trong vài ngày qua, ông Trump tỏ ra lạc quan về việc đạt được thỏa thuận tốt hơn dựa trên kỹ năng đàm phán của mình. Ông nhấn mạnh: “Tôi nghĩ chúng ta sẽ đạt được một thỏa thuận tuyệt vời. Họ không có lựa chọn nào khác. Chúng ta đã vô hiệu hóa hải quân, không quân và cả lãnh đạo của họ, điều này, thành thật mà nói, cũng làm tình hình phức tạp hơn theo một cách nào đó”.

Vài giờ sau, khi tham dự một sự kiện, ông Trump giữ im lặng bất thường về cuộc xung đột Iran, chỉ vẫy tay với các phóng viên trước khi rời đi.