Tạm dừng Nghị định 46: Hải quan 'tăng tốc' thông quan hàng thực phẩm

Cục Hải quan yêu cầu ưu tiên thông quan nhanh các lô hàng thực phẩm nhập khẩu. Ảnh: Cục Hải quan

Ngày 5/2, Cục Hải quan (Bộ Tài chính) đã ban hành Công văn hỏa tốc yêu cầu các Chi cục Hải quan khu vực triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ thông quan đối với các lô hàng thực phẩm nhập khẩu, bảo đảm chuỗi cung ứng không bị gián đoạn và tránh phát sinh ách tắc tại cửa khẩu.

Trực 24h/7, ưu tiên thông quan thực phẩm nhập khẩu.

Phải chịu trách nhiệm nếu để xảy ra nhũng nhiễu doanh nghiệp

Động thái này được đưa ra ngay sau khi có Nghị quyết số 09/2026 của Chính phủ về tạm ngưng hiệu lực và điều chỉnh thời hạn áp dụng Nghị định số 46/2026/NĐ-CP ngày 26/1 của Chính phủ và Nghị quyết số 66.13/2026 của Chính phủ.

Theo đó, Cục Hải quan yêu cầu Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực chỉ đạo các đơn vị hải quan trực thuộc căn cứ quy định tại Nghị quyết 09/2026 để thực hiện thủ tục hải quan đối với hàng hóa thực phẩm, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm, dụng cụ, vật liệu bao gói, chứa đựng thực phẩm nhập khẩu (bao gồm cả các tờ khai hải quan đã đăng ký nhưng chưa thông quan).

Cục Hải quan yêu cầu, các đơn vị phải chịu trách nhiệm nếu để xảy ra tiêu cực, nhũng nhiễu hoặc kéo dài thời gian xử lý hồ sơ.

“Các đơn vị bố trí lãnh đạo, công chức đơn vị trực 24/7 để đảm bảo giải quyết thông quan nhanh, ưu tiên đối với các lô hàng thực phẩm nhập khẩu còn tồn đọng. Đại diện các đơn vị chịu trách nhiệm trước Cục trưởng Cục Hải quan nếu để xảy ra tiêu cực, nhũng nhiễu, kéo dài thời gian làm thủ tục hải quan tại đơn vị”, đại diện Cục Hải quan cho biết.

Song song đó, các đơn vị kịp thời báo cáo khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình giải quyết thủ tục hải quan đối với các lô hàng thực phẩm nhập khẩu về Cục Hải quan (qua Ban Giám sát quản lý về hải quan) để được hướng dẫn xử lý, đảm bảo tránh gây ách tắc hàng hóa tại cửa khẩu.

Trước đó, Nghị định 46 quy định các mặt hàng rau, củ, quả tươi thuộc diện kiểm tra an toàn thực phẩm theo phương pháp thông thường, gồm kiểm tra hồ sơ, thực trạng hàng hóa và lấy mẫu kiểm nghiệm, với thời gian chờ kết quả từ 7 đến 15 ngày.

Tạm ngưng hiệu lực Nghị định 46, gỡ áp lực cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu

Theo Nghị quyết 09, thời gian thực hiện Nghị định 46 sẽ lùi đến ngày 15/4. Các quy định về an toàn thực phẩm với thực phẩm, nông sản nhập khẩu thực hiện theo quy định cũ (Nghị định15/2018/NĐ-CP).

Sau thời gian này, Chính phủ yêu cầu Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương, Bộ Tài chính và các địa phương chuẩn bị đủ điều kiện để thực hiện theo quy định mới tại Nghị định 46.

Từ cuối tuần trước, hàng nghìn container hàng hóa bị ùn ứ tại cửa khẩu, cảng biển do vướng mắc khi thực hiện Nghị định 46. Theo đó, Nghị định này đã quy định bổ sung nhiều thủ tục kiểm tra chuyên ngành và quy định an toàn thực phẩm khắt khe hơn, đặc biệt với nhóm hàng thực phẩm nhập khẩu, nguyên liệu chế biến và dược phẩm. Dù mục tiêu là nâng cao tiêu chuẩn chất lượng và an toàn, song thời điểm ban hành, áp dụng quá cận Tết Nguyên đán và thiếu hướng dẫn kỹ thuật, đã tạo ra sự lúng túng lớn cho doanh nghiệp, kéo theo nguy cơ tắc hàng loạt tại cảng biển, sân bay.

“Nghị định 46 cũng không có quy định chuyển tiếp về trình tự, thủ tục kiểm tra an toàn thực phẩm đối với các lô hàng thực phẩm nói chung và các lô hàng là sản phẩm động vật, thủy sản nhập khẩu làm thực phẩm nói riêng (là mặt hàng thuộc đối tượng phải kiểm dịch và kiểm tra an toàn thực phẩm khi nhập khẩu). Có tình trạng các lô hàng đủ điều kiện để được cấp giấy chứng nhận kiểm dịch nhưng chưa thể làm thủ tục kiểm tra Nhà nước về an toàn thực phẩm để hoàn thành thủ tục hải quan, dẫn đến ách tắc tại cửa khẩu”, đại diện Cục Hải quan cho biết.

Suốt những ngày qua, rất nhiều doanh nghiệp thực phẩm đã chịu một cú sốc lớn khi hầu hết các thực phẩm kể cả tươi sống và bao gói sẵn, nguyên liệu và bao bì, phụ gia thực phẩm nhập khẩu để sản xuất, bị kẹt ở các cảng, cửa khẩu biên giới không thể thông quan. Từ cuối tuần trước, hàng nghìn container hàng hóa đã bị "tắc" tại cửa khẩu, cảng biển do vướng mắc khi thực hiện Nghị định 46.

Đơn cử, tính đến ngày 4/2, theo thống kê của Chi cục Hải quan Thành phố Hồ Chí Minh, Cảng Cát Lái tồn hơn 1.800 container. Phần lớn doanh nghiệp chưa mở tờ khai hải quan do chưa hoàn tất đăng ký kiểm tra chuyên ngành, thông báo cấp phép liên quan đến kiểm dịch, an toàn thực phẩm.

Trước tình hình khẩn cấp, lãnh đạo 12 Hiệp hội ngành hàng đã đồng loạt ký tên vào công văn kiến nghị khẩn cấp về những khó khăn và bất cập khi thực hiện Nghị định 46 hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm mới.

Theo phản ánh của các Hiệp hội, các doanh nghiệp thực phẩm đã chịu cú sốc lớn khi hầu hết các thực phẩm kể cả tươi sống và bao gói sẵn, nguyên liệu và bao bì, phụ gia thực phẩm nhập khẩu để sản xuất, bị kẹt ở các cảng, cửa khẩu biên giới không thể thông quan. Với thực phẩm bao gói sẵn nhập khẩu, nguyên liệu và bao bì, phụ gia thực phẩm nhập khẩu để sản xuất, theo khảo sát sơ bộ với số liệu chưa đầy đủ, đến trưa 4/2, số lượng hàng bị kẹt tại cảng của các doanh nghiệp của riêng 4 hiệp hội đã là 124.400 tấn.

Khảo sát nhanh của Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam (VLA) cho hay, gần 78% doanh nghiệp logistics cho biết chưa kịp chuẩn bị hồ sơ theo quy định mới, đặc biệt với các nhóm hàng có chu kỳ quay vòng nhanh như hải sản đông lạnh, nguyên phụ liệu ngành chế biến và mỹ phẩm. Một số doanh nghiệp ước tính, chỉ tính riêng chi phí lưu kho, lưu bãi phát sinh do chờ thông quan kéo dài có thể lên tới 2 - 3 tỷ đồng mỗi ngày, trong bối cảnh cao điểm tiêu dùng cuối năm.

Theo các Hiệp hội, dù Bộ Y tế và Bộ Công Thương đã cho phép các cơ quan kiểm nghiệm được tiếp tục kiểm tra cho đến ngày 31/3, trong khi chờ UBND tỉnh, thành phố giao nhiệm vụ, nhưng nguy cơ tắc nghẽn lớn vẫn còn ngay cả trước và sau ngày 31/3.

Lý do là việc áp dụng biểu mẫu mới, quy trình mới, hồ sơ mới khi chưa có chuẩn bị gì sẽ mất nhiều ngày, gây chậm trễ kéo dài cho việc thông quan; yêu cầu kiểm tra Nhà nước theo Nghị định 46 (Điều 21) ước tính tăng gấp 10 - 20 lần so với Nghị định 15, các cơ quan kiểm nghiệm được chỉ định bị giảm đi khi một cơ sở lớn là Quatest 3 dừng hoạt động, do phòng Lab bị thu hồi đất, lãnh đạo 2 cơ sở khác là Avatek và TSL bị bắt. Việc xây dựng các phòng Lab mới và đào tạo cán bộ đủ kỹ năng kiểm nghiệm sẽ mất nhiều năm và kinh phí lớn.

Hiện các cơ quan kiểm tra Nhà nước cấp tỉnh, thành phố đang rất căng sức để làm quen với địa bàn mới do sát nhập tỉnh và tinh giản biên chế, nay phải thực hiện thêm nhiệm vụ mới mang tính chuyên môn cao là xác định chỉ tiêu cần kiểm, đi lấy mẫu phải có chứng chỉ, nhận kết quả và cấp giấy chứng nhận (điều 20); sẽ cần thêm nhân lực và thời gian đào tạo, cấp chứng chỉ nên dự kiến đến 31/3 khó có thể hoàn thành.

Các Hiệp hội cho rằng, nguy cơ tạo ra các lỗ hổng mới của chính sách do cơ chế "xin - cho" trong việc phê duyệt cơ sở kiểm nghiệm được chỉ định ở mỗi tỉnh, thành phố trong khi trình độ chuyên môn của cấp tỉnh, thành phố còn chưa tương xứng với các Bộ chuyên ngành.

Theo Nghị định 15, nguyên liệu, bao bì nhập khẩu để sản xuất nội bộ được miễn công bố và miễn kiểm tra Nhà nước nhưng theo Nghị định 46 phải làm thủ tục công bố (hoặc đăng ký công bố hợp quy và phải kiểm tra Nhà nước khi nhập khẩu (Điều 19), nhưng không thể làm được vì hồ sơ công bố hợp quy (Mẫu số 1) yêu cầu cung cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm do cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cấp.

Nhiều doanh nghiệp nhập khẩu cho biết, các nhà sản xuất ở nước ngoài không thể có được giấy chứng nhận này của Việt Nam mà chỉ có các chứng chỉ được quốc tế công nhận như: ISO, HACCP, GMP; đồng thời bày tỏ lo ngại, yêu cầu này là trái với các cam kết của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Với các lập luận phân tích này, các Hiệp hội khẩn thiết kiến nghị Lãnh đạo cấp cao nhất xem xét và chỉ đạo tạm dừng hiệu lực thi hành Nghị định 46 và Nghị quyết 66 trong thời hạn 6 tháng; đồng thời cho phép tiếp tục áp dụng cơ chế quản lý theo Nghị định 15 trong thời gian này.

Minh Phương/Báo Tin tức và Dân tộc