Tận dụng C/O để gia tăng lợi thế cho hàng hóa xuất khẩu

C/O là “tấm vé” để hàng Việt đi sâu hơn vào thị trường FTA

Việt Nam đang sở hữu một mạng lưới hiệp định thương mại tự do rộng, mở ra cơ hội tiếp cận nhiều thị trường với mức thuế ưu đãi. Nhưng để biến ưu đãi trên giấy thành lợi thế thực tế cho từng lô hàng, doanh nghiệp còn phải chứng minh được hàng hóa đáp ứng quy tắc xuất xứ. Ở đây, giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) trở thành một trong những công cụ quan trọng nhất.

Nói một cách đơn giản, FTA có thể mở cánh cửa về thuế quan, nhưng C/O là một trong những giấy tờ giúp doanh nghiệp chứng minh hàng hóa đủ điều kiện bước qua cánh cửa ấy. Vấn đề là không phải doanh nghiệp nào xuất khẩu sang thị trường có FTA cũng tận dụng được ưu đãi.

Một sản phẩm được sản xuất tại Việt Nam không có nghĩa là đương nhiên được hưởng thuế suất ưu đãi. Hàng hóa phải đáp ứng quy tắc xuất xứ mà hiệp định tương ứng đặt ra, có thể liên quan đến hàm lượng giá trị khu vực, chuyển đổi mã số hàng hóa hoặc những tiêu chí riêng đối với từng nhóm sản phẩm. Điều đó có nghĩa, C/O không phải một loại giấy tờ dùng chung cho mọi thị trường.

Theo đại diện Cục Xuất nhập khẩu, trong thực tế xuất khẩu, khoảng cách lớn nhất không nằm ở việc doanh nghiệp có biết FTA tồn tại hay không, mà ở chỗ doanh nghiệp có tổ chức được sản xuất và hồ sơ để đáp ứng quy tắc xuất xứ hay không. Bởi một doanh nghiệp có thể mua nguyên liệu từ nhiều quốc gia, thực hiện nhiều công đoạn sản xuất tại Việt Nam rồi xuất khẩu. Khi ấy, việc xác định hàng hóa có mang xuất xứ Việt Nam theo một FTA cụ thể hay không không thể chỉ dựa vào nơi hoàn thiện sản phẩm.

Các quy tắc xuất xứ thường yêu cầu doanh nghiệp chứng minh sản phẩm đáp ứng một hoặc nhiều tiêu chí. Trong đó có thể là tiêu chí chuyển đổi mã số hàng hóa (CTC), hàm lượng giá trị khu vực (RVC) hoặc những tiêu chí khác theo từng hiệp định và từng sản phẩm. Vì vậy, muốn tận dụng C/O hiệu quả, doanh nghiệp phải bắt đầu từ khâu nguyên liệu, chứ không phải đến lúc làm thủ tục xuất khẩu mới tính tới giấy chứng nhận.

Nếu doanh nghiệp kiểm soát tốt nguyên liệu đầu vào, lưu trữ chứng từ đầy đủ, theo dõi được tỷ lệ nội địa hóa và quy trình sản xuất, việc chứng minh xuất xứ sẽ thuận lợi hơn. Ngược lại, nếu chỉ gom chứng từ khi chuẩn bị xuất hàng, doanh nghiệp rất dễ rơi vào tình trạng sản phẩm đủ khả năng hưởng ưu đãi nhưng không đủ hồ sơ để chứng minh.

Chủ động thiết kế sản phẩm để tận dụng FTA

Trước đây, doanh nghiệp thường nhìn C/O như một thủ tục hành chính đi sau hoạt động xuất khẩu. Nhưng khi số lượng FTA tăng lên và quy tắc xuất xứ phức tạp hơn, C/O cần được đưa vào ngay trong chiến lược thị trường và tổ chức sản xuất.

Cà phê là một mặt hàng có tỷ lệ tận dụng C/O cao (ảnh: MOIT)

Doanh nghiệp muốn đẩy mạnh xuất khẩu sang một thị trường nào đó cần đặt câu hỏi ngay từ đầu: sản phẩm này có thể đáp ứng quy tắc xuất xứ của FTA nào? Tỷ lệ nguyên liệu nhập khẩu hiện nay có phù hợp không? Có thể tăng tỷ lệ nguyên liệu trong nước hay sử dụng nguyên liệu có xuất xứ từ các nước thành viên để tận dụng cộng gộp hay không? Quy trình sản xuất hiện tại có tạo ra mức độ gia công đủ để đáp ứng tiêu chí xuất xứ hay chưa?

“Khi những câu hỏi này được đặt ra trước khi sản xuất, C/O không còn là khâu giấy tờ mà trở thành một biến số trong quyết định kinh doanh” – đại diện Cục Xuất nhập khẩu nói.

Theo đó, C/O cho phép hàng hóa đáp ứng điều kiện để tiếp cận mức thuế quan ưu đãi, qua đó cải thiện khả năng cạnh tranh về giá tại thị trường nhập khẩu. Với những ngành có biên lợi nhuận mỏng hoặc cạnh tranh gay gắt, vài điểm phần trăm thuế quan đôi khi có thể tạo ra khác biệt đáng kể trong quyết định mua hàng của đối tác.

Bởi vậy, câu chuyện tận dụng C/O cũng chính là câu chuyện về mức độ tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào các FTA.

Theo các chuyên gia, FTA càng nhiều nhưng doanh nghiệp không đáp ứng được quy tắc xuất xứ thì lợi ích thuế quan khó chuyển thành lợi thế thực tế. Ngược lại, khi doanh nghiệp chủ động tổ chức nguồn nguyên liệu, nâng tỷ lệ giá trị tạo ra trong nước, chuẩn hóa hồ sơ và quản trị tốt chuỗi cung ứng, C/O có thể trở thành một công cụ giúp hàng hóa Việt Nam không chỉ đi được xa hơn mà còn cạnh tranh tốt hơn.

Từ góc độ đó, tận dụng C/O không nên được hiểu là “xin thêm một loại giấy khi xuất khẩu”. Đó là quá trình doanh nghiệp biến những ưu đãi mà các FTA mang lại thành lợi thế thật trong từng sản phẩm, từng đơn hàng và từng thị trường.