Tang Liang - Món rau rừng 'đắng mà siêng' của người Jarai

Tang liang (có nơi gọi là teng leng) là loại cây mọc tự nhiên nơi nương rẫy, ven bìa rừng. Tang liang là cây thân gỗ cao, lá và hoa nhìn gần giống như cây sầu đâu hay cây xoan, có vị khá đắng. Vào đúng độ xuân sang, cây bắt đầu ra lá non và trổ hoa, cũng là lúc bà con Jarai tại Gia Lai lại đi hái lá và hoa Tang liang đề làm món ăn, làm gia vị.

Lá và hoa Tang liang được sử dụng như một món rau, hoặc làm gia vị cho món ăn trộn.

Tang liang nghe thì lạ nhưng ăn rồi thì thương. Rau tang liang có vị đắng đặc trưng, nhưng sau cái đắng ấy là vị hậu ngọt thanh – cái vị khiến ai đã từng ăn một lần thì khó lòng quên được. Anh Hiao Dương, ở TDP 7, xã Phú Thiện, tỉnh Gia Lai cho biết: “Rau Tang liang thường có từ tháng 1 đến tháng 3 thôi, lúc này là cây đang ra lá non và trổ hoa, mùi thơm nhẹ, đây là lúc ăn ngon nhất. Nên muốn được thưởng thức thì phải chờ đến mùa, phải vào rẫy mới có. Cả hoa và lá đều đắng, nhưng nếu biết ăn đắng và biết cách chế biến thì vị đắng sẽ dịu và rất ngon”.

Cách chế biến món rau đắng này thì khá đơn giản. Lá và hoa tang liang thường được hơ sơ qua lửa cho mềm, rồi bóp nát cho dậy mùi thơm. Sau đó, người ta giã cùng muối ớt cay nồng.

Món Tang liang thường được trộn với thịt nướng, cá khô, hoặc được giã làm muối có thể ăn cùng cơm trắng. Nhưng ngon nhất vẫn là khi trộn chung với thịt nướng hoặc cá nướng. Miếng thịt vừa chín tới, thơm mùi than hồng, được xé nhỏ rồi trộn đều với Tang liang. Tất cả hòa quyện thành một món ăn giản dị mà cuốn hút lạ thường.

Lá và hoa Tang liang chỉ có vào mùa xuân.

Đặc biệt, để trọn vị hơn, bà con còn cho thêm kiến vàng để tạo vị chua tự nhiên. Vị chua thanh của kiến hòa cùng vị đắng của rau, vị cay của ớt và vị mặn của muối tạo nên một món rau tang liang đậm đà, rất riêng. Vị đắng ban đầu như đánh thức vị giác, rồi dần dần nhường chỗ cho vị ngọt, vị thơm, khiến người ăn cứ muốn gắp thêm mãi.

Theo bà Bà Siu H’Kyut, thôn Plơi Tel A, xã Phú Thiện, tỉnh Gia Lai, món ăn này đã quen thuộc với người Jarai từ bao đời nay. Dù đời sống khấm khá hơn, hiện người dân vẫn không quên hương vị của nó, thậm chí thành món ngon của người siêng năng: “Nhớ lại hồi xưa nghèo khổ, ăn quen rồi nên thành ra không thấy đắng nữa. Món ăn này bây giờ cũng được anh em người Kinh trong làng thích ăn lắm. Người Jarai chúng tôi hay nói đùa nhau người "ăn đắng thì siêng, ăn cay thì lười". Có lẽ vì thế mà tang liang tuy đắng mà lại ngon”.

Ngày nay, đời sống đổi thay, nhiều món ăn mới xuất hiện với hình thức bắt mắt và hương vị phong phú. Thế nhưng, giữa bao lựa chọn ấy, tang liang vẫn giữ được vị trí riêng trong bữa cơm của bà con Jarai. Đặc biệt là sau những ngày lễ Tết, khi đã ngán đồ ăn nhiều dầu mỡ, người ta lại nhớ đến vị đắng thanh của tang liang. Một đĩa tang liang trộn thịt nướng hay cá nướng không chỉ giúp bữa cơm trở nên nhẹ nhàng hơn, mà còn mang lại cảm giác thanh mát, tốt cho sức khỏe.

Món Tang liang rất "đưa cơm", nhắc nhở người Jarai về cội nguồn gắn bó với rừng.

Còn đối với những người đi làm xa, thì cứ đến mùa rau tang liang, người ta lại nhớ đến hương vị đó. Chị Ksor H’Ry, ở Ƀôn Chơ Ma, xã Ia Pa, tỉnh Gia Lai, tâm sự: “Từ nhỏ tôi đã quen với vị đắng của rau tang liang rồi. Giờ đi làm xa rất nhớ món ăn này, cho nên cứ đến mùa tang liang ra lá non và ra hoa thì bố mẹ tôi lại vào rẫy hái rồi gửi lên cho tôi. Vừa ăn vừa nhớ quê nhà, trân quý tình cảm gia đình trong từng miếng ăn”.

Tang liang vì thế không đơn thuần là một món rau rừng. Đó là hương vị của mùa xuân cao nguyên, là sự gắn bó giữa con người với thiên nhiên, là nét đẹp trong văn hóa ẩm thực của người Jarai. Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều giá trị truyền thống dần phai nhạt, những món ăn như tang liang vẫn âm thầm nhắc nhớ về cội nguồn, về buôn làng, về những ngày cùng nhau lên rẫy, cùng nhau quây quần bên bếp lửa hồng.

Siu H’Mai - Siu Đoan/VOV-Tây Nguyên