Tăng trưởng kinh tế trước những biến số khó lường

Đồ gỗ - nội thất được cho là một trong 4 ngành đang chịu ảnh hưởng nhiều khi xung đột Trung Đông leo thang.

Doanh nghiệp lo thị trường khó dự báo

Khác với giai đoạn trước khi doanh nghiệp thiếu đơn hàng, hiện nay nhiều doanh nghiệp cho rằng, khó khăn nhất là thị trường trở nên khó dự báo hơn. Giá nguyên liệu, chi phí vận chuyển, tỷ giá và sức mua đều biến động cùng lúc, khiến doanh nghiệp rất khó xây dựng kế hoạch sản xuất dài hạn.

Bà Lâm Thúy Ái, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Mebifarm, cho biết doanh nghiệp sản xuất hiện phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu, có loại chiếm tới 70% đầu vào. Giá nhiên liệu, chi phí vận chuyển và tỷ giá cùng tăng kéo giá thành sản phẩm tăng theo nhưng doanh nghiệp lại khó tăng giá bán vì sức mua chưa phục hồi mạnh.

Tại chương trình Cà phê Doanh nhân do Hiệp hội Doanh nghiệp TPHCM tổ chức ngày 21-3, bà Ái, Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân Sài Gòn, cho rằng doanh nghiệp hiện không chỉ lo chi phí tăng mà còn lo không biết tình hình kéo dài bao lâu để quyết định nhập nguyên liệu, mở rộng sản xuất hay giữ tiền mặt. Khi không dự báo được thị trường, doanh nghiệp rất khó lập kế hoạch sản xuất kinh doanh.

Ở ngành bao bì nhựa, ông Lê Hồng Triển, Giám đốc phụ trách thị trường nội địa Công ty TNHH Bao bì Vina Star, cho biết giá hạt nhựa đã tăng khoảng 40-45% theo giá dầu, khiến doanh nghiệp phải điều chỉnh giá sản phẩm liên tục. Doanh nghiệp hiện phải cân nhắc giữa việc dự trữ nguyên liệu với giá cao để giữ đơn hàng hay giữ tiền mặt để tránh rủi ro giá giảm. "Quyết định sai có thể ảnh hưởng lớn đến dòng tiền và lợi nhuận", ông nói.

Trong ngành dệt may, ông Phạm Văn Việt, Tổng giám đốc Công ty Việt Thắng Jean, doanh nghiệp trong ngành đang chịu tác động kép khi sức mua giảm trong khi giá nguyên liệu như vải, hóa chất tăng 8-18%, cùng chi phí vận chuyển và đầu vào khác tiếp tục tăng. Nguyên liệu hiện chiếm 52-70% giá thành, nên khi giá tăng, biên lợi nhuận bị thu hẹp nhanh. Trước biến động thị trường, nhiều công ty phải chia nhỏ đơn hàng đồng thời đa dạng hóa thị trường xuất khẩu để giảm rủi ro.

Theo ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch HUBA, doanh nghiệp hiện đang phải đối mặt với tình thế rất khó: chi phí đầu vào tăng mạnh trong khi giá bán đầu ra vẫn phải giữ ổn định để giữ thị trường. Doanh nghiệp buộc phải tiết giảm chi phí, sử dụng hàng tồn kho và cân đối dòng tiền để duy trì hoạt động. Tuy nhiên, nếu chi phí tiếp tục tăng trong thời gian dài, việc điều chỉnh giá bán là khó tránh khỏi.

Điểm chung hiện nay là xu hướng thận trọng hơn trong sản xuất kinh doanh. Thay vì mở rộng sản xuất, nhiều doanh nghiệp lựa chọn giảm tồn kho, giữ tiền mặt và theo dõi thị trường, do lo ngại rủi ro biến động chi phí và đơn hàng.

Xuất khẩu, năng lượng và tác động dây chuyền

Không chỉ doanh nghiệp sản xuất, biến động từ xung đột Trung Đông còn tác động đến kinh tế thông qua giá năng lượng, logistics và xuất khẩu.

Theo ông Nguyễn Khắc Hiếu, đại diện Sở Công Thương TPHCM, yếu tố bất định của thị trường năng lượng toàn cầu hiện rất cao do tác động từ xung đột địa chính trị. Giá xăng dầu tăng không chỉ làm tăng chi phí sản xuất mà còn làm tăng chi phí vận tải và giá hàng hóa, từ đó gây áp lực lên lạm phát và xuất khẩu.

Đáng chú ý, kinh tế TPHCM có độ mở lớn và phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu của khu vực TPHCM mở rộng đạt khoảng 92,6 tỉ đô la Mỹ, chiếm gần 19,5% cả nước. Vì vậy, dù xuất khẩu trực tiếp sang Trung Đông không lớn, xung đột tại khu vực này vẫn tác động gián tiếp thông qua chi phí logistics và năng lượng, làm giảm khả năng cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam tại các thị trường xa như Mỹ và châu Âu.

Theo đánh giá của Sở Công Thương TPHCM, bốn nhóm ngành xuất khẩu chịu ảnh hưởng lớn gồm điện tử - máy tính và linh kiện, dệt may - da giày, nông sản - thủy sản và gỗ - nội thất. Đây đều là những ngành chiếm tỷ trọng lớn trong kim ngạch xuất khẩu và sử dụng nhiều năng lượng, phụ thuộc vận chuyển đường biển hoặc có biên lợi nhuận không cao nên rất nhạy cảm với biến động chi phí.

Đại diện các hiệp hội, doanh nghiệp, đơn vị quản lý, chuyên gia thảo luận về xung đột Trung Đông tác động đối với doanh nghiệp. Ảnh: LH

Theo các kịch bản cập nhật, mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu ban đầu khoảng 14% có thể phải điều chỉnh xuống khoảng 9% nếu tình hình xung đột và chi phí logistics không cải thiện sau quí 2. Trong ngắn hạn, kim ngạch xuất khẩu của một số ngành có thể giảm do đơn hàng chậm lại và chi phí vận chuyển tăng.

Điều này cho thấy, mục tiêu tăng trưởng hai con số của TPHCM sẽ đối mặt với áp lực lớn hơn trong các tháng tới, đặc biệt nếu xuất khẩu chậm lại trong khi chi phí đầu vào tiếp tục tăng.

Theo ông Phạm Quang Vinh, cựu Đại sứ Việt Nam tại Mỹ, tác động của các cuộc xung đột địa chính trị thường không kết thúc ngay khi chiến sự dừng lại mà còn kéo dài sau đó do giá năng lượng, chi phí vận tải, bảo hiểm hàng hải và chuỗi cung ứng cần thời gian để ổn định trở lại.

Những cú sốc về năng lượng thường lan sang lạm phát, lãi suất và tăng trưởng kinh tế toàn cầu. Vì vậy, tác động kinh tế của xung đột thường kéo dài lâu hơn bản thân cuộc xung đột.

Điều này có nghĩa là ngay cả trong kịch bản xung đột sớm hạ nhiệt, doanh nghiệp và nền kinh tế vẫn có thể phải đối mặt với giai đoạn chi phí cao, thị trường chậm phục hồi và xuất khẩu tăng chậm trong một thời gian sau đó.

Khi nhiều rủi ro cùng xuất hiện một lúc, doanh nghiệp thường có xu hướng thu hẹp sản xuất, giảm đầu tư và giữ tiền mặt để phòng ngừa rủi ro. Khi doanh nghiệp không mở rộng sản xuất, tăng trưởng kinh tế sẽ chậm lại.

Vì vậy, mục tiêu tăng trưởng hai con số của TPHCM trong năm nay không chỉ phụ thuộc vào đầu tư công, hạ tầng hay kích cầu tiêu dùng mà phụ thuộc rất lớn vào việc doanh nghiệp có duy trì được sản xuất, giữ được đơn hàng và duy trì dòng tiền hay không.

Lê Hoàng