Tạo động lực để doanh nghiệp muốn lớn, dám lớn, có điều kiện để lớn

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng điều hành thảo luận về nhóm dự án thuộc lĩnh vực kinh tế, tài chính. Ảnh: Phạm Thắng

Không để doanh nghiệp vừa "lớn" đã mất hỗ trợ

Dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa được xây dựng trên cơ sở sửa đổi toàn diện Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện hành, với nhiều đổi mới về tư duy và chính sách phát triển doanh nghiệp. Dự thảo Luật thể hiện cam kết của Nhà nước trong thúc đẩy phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa - lực lượng chiếm tỷ lệ lớn, đóng góp nguồn thu quan trọng cho ngân sách, tạo việc làm, thu nhập cho người lao động và góp phần vào sự phát triển của đất nước.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng điều hành thảo luận về nhóm dự án thuộc lĩnh vực kinh tế, tài chính. Ảnh: Hồ Long

Nhiều chính sách mới được đề xuất theo hướng hỗ trợ dựa trên nhu cầu và kết quả, đa dạng hóa nguồn vốn, tăng khả năng tiếp cận thị trường, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và tạo cơ hội để hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp. Đáng chú ý, việc bổ sung phiếu hỗ trợ để doanh nghiệp chủ động lựa chọn dịch vụ được kỳ vọng góp phần đơn giản hóa thủ tục, tăng cường số hóa trong thực hiện chính sách.

Theo ĐBQH Hà Thị Anh Thư (Quảng Ngãi), thước đo cuối cùng của dự án Luật phải là khả năng phát triển thực chất của doanh nghiệp, sau khi được hỗ trợ, doanh nghiệp có nâng cao năng lực, mở rộng quy mô và tăng sức cạnh tranh hay không. Từ cách tiếp cận này, đại biểu đề nghị tạo động lực để doanh nghiệp phát triển và thiết kế cơ chế chuyển tiếp phù hợp khi doanh nghiệp vượt ngưỡng hỗ trợ.

Theo đại biểu, Điều 4 dự thảo Luật xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa dựa trên các tiêu chí về lao động, nguồn vốn, doanh thu. Tuy nhiên, những tiêu chí này có thể thay đổi qua từng năm, trong khi nhiều chương trình hỗ trợ kéo dài từ 3 - 5 năm. Nếu doanh nghiệp vừa vượt ngưỡng đã lập tức mất chính sách đang được hưởng, có thể xuất hiện nghịch lý: doanh nghiệp càng phát triển càng mất hỗ trợ, ngay vào giai đoạn cần thêm nguồn lực để mở rộng quy mô.

Do đó, đại biểu đề nghị quy định cơ chế chuyển tiếp, kết thúc hưởng chính sách hỗ trợ theo lộ trình. Doanh nghiệp chỉ chấm dứt hỗ trợ sau khi vượt ngưỡng một cách ổn định trong khoảng thời gian nhất định. Các chương trình đang thực hiện cần được tiếp tục đến hết thời hạn hoặc có lộ trình chuyển tiếp phù hợp. Mục tiêu là tạo động lực để doanh nghiệp muốn lớn, dám lớn và có điều kiện để lớn, thay vì duy trì quy mô nhỏ để tiếp tục hưởng chính sách.

Cùng với cơ chế chuyển tiếp, chính sách ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp tại khoản 2 Điều 9 cũng được nhiều đại biểu đề nghị cân nhắc để bảo đảm hỗ trợ đúng thời điểm doanh nghiệp thực sự cần nguồn lực phát triển.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Trần Văn Lâm phát biểu tại phiên họp. Ảnh: Hồ Long

ĐBQH Trần Văn Lâm (Bắc Ninh) phân tích, những năm đầu hoạt động thường là giai đoạn doanh nghiệp tập trung đầu tư nhà xưởng, mua sắm thiết bị, tuyển dụng lao động, tìm kiếm khách hàng và xây dựng thị trường. Doanh nghiệp có thể chưa có lãi, lợi nhuận thấp hoặc thậm chí thua lỗ. Vì vậy, nếu thời gian miễn thuế 3 năm được tính ngay từ ngày cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, thời gian ưu đãi có thể trôi qua trong khi doanh nghiệp chưa phát sinh số thuế phải nộp.

Điều này đặc biệt ảnh hưởng đến doanh nghiệp nhỏ và vừa mới khởi sự, mới đăng ký lần đầu. Đại biểu Trần Văn Lâm đề nghị tính thời gian miễn thuế từ năm đầu tiên doanh nghiệp có thu nhập chịu thuế và kéo dài trong 3 năm. Theo đại biểu, cách tính này sát hơn với thực tế hoạt động, giúp chính sách phát huy tác dụng vào thời điểm doanh nghiệp bắt đầu có khả năng tạo ra thu nhập chịu thuế.

Phân tầng chính sách thuế để phù hợp với từng nhóm doanh nghiệp

Ở góc nhìn khác, ĐBQH Nguyễn Văn Huy (Hưng Yên) đề nghị cân nhắc việc miễn thuế trên diện rộng cho toàn bộ doanh nghiệp nhỏ và vừa mới thành lập, bởi nhu cầu hỗ trợ của từng nhóm doanh nghiệp rất khác nhau.

Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên Nguyễn Văn Huy phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Đại biểu đề nghị nghiên cứu phân tầng chính sách thuế, dành ưu đãi phù hợp hơn cho doanh nghiệp thuộc lĩnh vực ưu tiên, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, sản xuất xanh, tham gia chuỗi giá trị hoặc tạo nhiều việc làm. Đồng thời, cần ngăn việc chia tách, thành lập pháp nhân mới để tiếp tục hưởng ưu đãi và bảo đảm không trùng lặp chính sách thuế.

Về hỗ trợ mặt bằng sản xuất, ĐBQH Hà Thị Anh Thư cho rằng, nhu cầu thuê đất và tỷ lệ lấp đầy khu công nghiệp, cụm công nghiệp khác nhau giữa các địa phương. Vì vậy, thay vì quy định cứng bình quân 20ha hoặc 5% diện tích dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, Luật nên xác định mục tiêu bảo đảm khả năng tiếp cận mặt bằng, để địa phương lựa chọn giải pháp phù hợp như bố trí quỹ đất, nhà xưởng hoặc hỗ trợ chi phí thuê.

Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi Hà Thị Anh Thư phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Đối với khoản hỗ trợ tiền thuê lại đất, dự thảo Luật thiết kế hai hình thức: Nhà nước hoàn trả cho chủ đầu tư hoặc cấp phiếu hỗ trợ (voucher) cho doanh nghiệp để thanh toán phần chi phí được hỗ trợ. Đại biểu Hà Thị Anh Thư đề nghị cho phép doanh nghiệp được giảm trừ ngay khoản hỗ trợ khi thanh toán; việc hoàn trả, thanh toán, quyết toán thực hiện giữa chủ đầu tư và cơ quan nhà nước, tránh phát sinh thủ tục cho doanh nghiệp.

Cùng mối quan tâm, đại biểu Nguyễn Văn Huy cho rằng, khi quy định địa phương sử dụng ngân sách để đầu tư hạ tầng và hỗ trợ tiền thuê lại đất, cần xác định rõ đây là quyền chủ động của địa phương hay trách nhiệm bắt buộc khi đáp ứng đủ điều kiện. Đồng thời, phải có tiêu chí, điều kiện và nguyên tắc phân bổ nguồn lực, tránh tình trạng địa phương có nhu cầu lớn nhưng hạn chế về ngân sách, trong khi địa phương có điều kiện ngân sách thuận lợi hơn lại dễ dàng triển khai chính sách.

Bên cạnh đó, theo đại biểu Nguyễn Văn Huy, chính sách không nên dừng ở việc doanh nghiệp được thuê mặt bằng với giá thấp, mà cần gắn với những điều kiện nhất định về tiến độ đưa đất vào sản xuất, duy trì hoạt động, tạo việc làm hoặc sử dụng đất đúng mục đích. Trường hợp doanh nghiệp không triển khai hoặc sử dụng đất không đúng mục đích, cần có cơ chế thu hồi hoặc chấm dứt hỗ trợ.