Tạo đột phá thể chế cho Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới

Để tạo khung khổ pháp lý cho Thủ đô phát triển, Luật Thủ đô đã được ban hành với những cơ chế, chính sách đặc thù. Tuy vậy, sau khi Luật Thủ đô năm 2024 được ban hành, nhiều văn bản luật khác trong quá trình sửa đổi, bổ sung đã kế thừa và phát triển các quy định trong Luật Thủ đô để đưa vào các luật chuyên ngành, như Luật Đầu tư công, Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư, Luật Khoa học, Công nghệ và đổi mới sáng tạo, Luật Quản lý, sử dụng tài sản công, Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn… Điều này dẫn đến nhiều quy định trước đây vốn là đặc thù theo Luật Thủ đô thì nay đã dần trở thành phổ biến, được áp dụng chung, không còn đặc thù riêng của Thủ đô.

Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ TP. Hà Nội lần thứ XVIII (nhiệm kỳ 2025 - 2030) xác định 3 đột phá phát triển và đề ra nhiệm vụ, giải pháp xây dựng, hoàn thiện thể chế, chính sách đặc thù phát triển Thủ đô là nhiệm vụ, giải pháp quan trọng nhằm giải quyết dứt điểm các vấn đề: ùn tắc giao thông; trật tự đô thị, xanh, sạch, đẹp, văn minh, vệ sinh; ô nhiễm môi trường, ô nhiễm nguồn nước, ô nhiễm không khí và ngập úng ở đô thị và vùng ven đô. Đây là những vấn đề mà Thủ đô đang phải đối diện, ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của người dân, đến sự phát triển kinh tế - xã hội của thành phố.

Để giải quyết được các điểm nghẽn này, hơn bao giờ hết, Thủ đô rất cần một “chiếc áo cơ chế pháp lý” đủ rộng, với cơ chế chính sách vượt trội, đặc thù của một đô thị đặc biệt trên nhiều lĩnh vực. Đây là điều mà người dân Thủ đô nói riêng, người dân cả nước nói chung rất kỳ vọng ở lần sửa đổi Luật Thủ đô lần này.

Để tạo sự vượt trội, dự thảo luật đã quy định HĐND, UBND. TP Hà Nội khi ban hành văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành Luật Thủ đô và các văn bản ban hành để thực hiện thẩm quyền được phân quyền trong Luật Thủ đô, được quy định khác với văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước ở Trung ương ban hành. Mở rộng thẩm quyền quyết định về tổ chức, bộ máy, vị trí việc làm, thu nhập; chế độ tự chủ đối với đơn vị sự nghiệp công lập; chính sách phát triển, thu hút, sử dụng nguồn nhân lực chất lượng cao; chủ động trong cơ cấu thu, chi ngân sách…

Theo các quy định của dự thảo Luật, Thủ đô không chỉ “thực thi chính sách” mà được giao vai trò “thiết kế chính sách” ở tầm cao hơn để đáp ứng mục tiêu, yêu cầu, kỳ vọng phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới. Cơ chế, chính sách đặc thù là rất cần thiết để Hà Nội có đủ không gian pháp lý, đủ công cụ và đủ thẩm quyền nhằm phát huy vai trò Thủ đô là trung tâm dẫn dắt, lan tỏa phát triển của Vùng Thủ đô và cả nước. Tuy vậy, dự thảo Luật cần rõ tiêu chí, nguyên tắc phân định thẩm quyền giữa các chủ thể của chính quyền thành phố. Theo đó, cần rõ loại quyền nào giao cho HĐND, loại quyền nào giao cho UBND; khi nào thì phân quyền cho tập thể UBND và cá nhân Chủ tịch UBND để bảo đảm đúng tinh thần phân quyền phải rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ hiệu quả. Đặc biệt việc phân quyền cần có cơ chế kiểm soát, giám sát và trách nhiệm giải trình để tránh lạm quyền và tiêu cực phát sinh.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhận định: “lần này sửa đổi Luật Thủ đô là một bước tiến lịch sử mang tầm nhìn 100 năm giúp Hà Nội thực sự trở thành đầu tàu của cả nước”. Việc xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) với những cơ chế đặc thù không chỉ nhằm giải quyết các vấn đề trước mắt mà còn đặt nền tảng cho sự phát triển lâu dài của Hà Nội. Một hành lang pháp lý đủ mạnh, đủ linh hoạt, gắn với trách nhiệm giải trình cao, đây sẽ là cơ hội để Thủ đô bứt phá, vươn lên ngang tầm với các đô thị lớn trong khu vực và trên thế giới.

Song Hà