Tạo nguồn nhân lực khoa học, công nghệ cho Thủ đô

Giờ học thực hành của giảng viên và sinh viên Trường Điện - Điện tử, Đại học Bách khoa Hà Nội. Ảnh: PV

Nhu cầu cấp thiết từ chiến lược phát triển Thủ đô

Trong kỷ nguyên kinh tế tri thức, nguồn nhân lực chất lượng cao được coi là “tài nguyên” quan trọng nhất của mỗi quốc gia. Bởi vậy, nhiều nước trên thế giới đã xây dựng các chương trình hỗ trợ đào tạo nghiên cứu sinh quy mô lớn nhằm thu hút và phát triển đội ngũ nhà khoa học trẻ.

Tại các quốc gia phát triển như Mỹ, Canada, Đức, Anh, Pháp hay Australia, hệ thống học bổng nghiên cứu sinh được đầu tư mạnh mẽ, gắn với các chương trình nghiên cứu chiến lược. Ở châu Á, Singapore, Nhật Bản, Hàn Quốc hay Trung Quốc cũng triển khai nhiều chương trình hỗ trợ đào tạo tiến sĩ trong các lĩnh vực khoa học cơ bản, công nghệ lõi và các ngành STEM.

Tại Việt Nam, sau hơn 1 thập kỷ triển khai Nghị quyết số 20-NQ/TƯ của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) về phát triển khoa học và công nghệ phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, hoạt động khoa học, công nghệ đã có nhiều chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, khi đất nước đặt mục tiêu trở thành nước công nghiệp hiện đại vào năm 2030, đòi hỏi phải tiếp tục nâng cao chất lượng nguồn nhân lực khoa học, công nghệ.

Đối với Hà Nội, nhiệm vụ này càng trở nên cấp thiết, nhất là khi Nghị quyết số 57-NQ/TƯ của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia nhấn mạnh vai trò của đội ngũ nhân lực khoa học, công nghệ trong phát triển đất nước.

Triển khai các định hướng này, Ban Chỉ đạo 57 Thành ủy Hà Nội đã ban hành Kế hoạch hành động số 20-KH/BCĐ57 ngày 19-1-2026, trong đó đặt mục tiêu đào tạo khoảng 1.000 nghiên cứu sinh trong giai đoạn 2026-2030, gắn với việc giải quyết các bài toán lớn và những điểm nghẽn trong quá trình phát triển của Thủ đô.

Để đạt được mục tiêu này, bên cạnh năng lực của các cơ sở đào tạo, rất cần một cơ chế, chính sách đủ mạnh để hỗ trợ người học và khuyến khích các trường đại học, viện nghiên cứu tham gia đào tạo.

Các giải pháp công nghệ “Made by Bách khoa” của Đại học Bách khoa Hà Nội thu hút sự quan tâm đặc biệt của khách tham quan. Ảnh: PV

Gỡ nút thắt để hướng tới những mục tiêu lâu dài

Ước tính Thủ đô hiện là nơi tập trung khoảng 70% tổ chức khoa học, công nghệ, trường đại học và viện nghiên cứu lớn của cả nước, với hơn 60% nhà khoa học sinh sống và làm việc. Tuy nhiên, số lượng chuyên gia đầu ngành đạt trình độ quốc tế ở một số lĩnh vực công nghệ chiến lược vẫn còn hạn chế; đội ngũ kế cận trong một số ngành còn thiếu hụt. Đặc biệt, tỷ lệ các chuyên gia có khả năng đảm nhiệm vai trò tổng công trình sư, kiến trúc sư trưởng - những người vừa có năng lực chuyên môn sâu, vừa có tầm nhìn và khả năng hoạch định chiến lược để giải quyết các vấn đề phức tạp của Thủ đô - vẫn còn khiêm tốn so với nhu cầu phát triển.
Với lợi thế là Thủ đô, Hà Nội có điều kiện thuận lợi để phát triển mạnh mẽ hoạt động nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, thành phố hiện vẫn chưa có chính sách riêng hỗ trợ đào tạo nghiên cứu sinh. Các chính sách hiện hành chủ yếu tập trung vào thu hút và trọng dụng nhân tài sau khi đã hoàn thành đào tạo. Khoảng trống chính sách trong giai đoạn đào tạo khiến nhiều nghiên cứu sinh tiềm năng gặp khó khăn về điều kiện học tập và nghiên cứu.
Trước thực tế này, thành phố đã xây dựng dự thảo Nghị quyết của HĐND thành phố Hà Nội quy định chính sách hỗ trợ đào tạo nghiên cứu sinh của thành phố Hà Nội. Khi được ban hành, Nghị quyết sẽ tạo cơ chế hỗ trợ thiết thực cho hoạt động đào tạo tiến sĩ, góp phần tạo thêm động lực để những người trẻ có năng lực tiếp tục theo đuổi con đường nghiên cứu, đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học; đồng thời định hướng nghiên cứu vào các vấn đề lớn của Thủ đô, từ đó chuyển dịch mô hình phát triển từ chiều rộng sang chiều sâu, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực khoa học, công nghệ.
Trong bối cảnh hiện nay, việc xây dựng dự thảo Nghị quyết của HĐND thành phố Hà Nội quy định chính sách hỗ trợ đào tạo nghiên cứu sinh của thành phố Hà Nội là bước đi cần thiết, không chỉ cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng và định hướng phát triển của Thủ đô mà còn gỡ những nút thắt, giải quyết những khó khăn trước mắt, hướng tới những mục tiêu lâu dài: Xây dựng đội ngũ nhân lực khoa học, công nghệ chất lượng cao, tạo nền tảng cho mô hình tăng trưởng mới của Thủ đô, nơi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế số trở thành động lực quan trọng trong giai đoạn phát triển 2026-2030 và những năm tiếp theo.

Thu Hằng