Tập thể dục trong khung giờ từ 17-19 gây hại thận? Đông y chỉ ra khung giờ tập tốt nhất

Tập thể dục là một trong những trụ cột quan trọng của dưỡng sinh, giúp điều hòa khí huyết, tăng cường chính khí và phòng bệnh. Tuy nhiên, không phải tập lúc nào cũng tốt. Theo y học cổ truyền, khí huyết không lưu thông một cách ngẫu nhiên mà tuần hoàn theo chu kỳ của kinh lạc; mỗi thời điểm trong ngày sẽ có một tạng phủ giữ vai trò chủ đạo.

Cùng một bài tập, nếu thực hiện đúng thời điểm sẽ giúp nâng cao thể lực, điều hòa khí huyết; nhưng nếu thực hiện sai khung giờ, đặc biệt trái với quy luật sinh lý tự nhiên, có thể gây hao tổn chính khí, lâu dài ảnh hưởng đến sức khỏe.

Đây cũng là lý do xuất hiện những tranh luận gần đây về việc có nên tập thể dục vào khung giờ 17h–19h – thời điểm được cho là giờ của kinh Thận.

1. Nhịp sinh học kinh lạc: Nền tảng của việc chọn giờ tập

Theo học thuyết "tý ngọ lưu chú", trong vòng 24 giờ, khí huyết lần lượt đi qua 12 kinh chính, mỗi kinh vượng trong 2 giờ. Khi một kinh "đương lệnh", tạng phủ tương ứng không chỉ hoạt động mạnh mẽ hơn mà còn nhạy cảm hơn với các tác động bên ngoài.

Ban ngày, dương khí thịnh, cơ thể thiên về vận động, phát tán năng lượng. Khi chiều xuống và đêm đến, dương khí dần suy, âm khí tăng lên, cơ thể chuyển sang trạng thái "thu tàng", tức tích lũy và phục hồi. Nếu hiểu được quy luật này, việc tập thể dục sẽ không còn mang tính ngẫu hứng mà trở thành một phương pháp dưỡng sinh có chủ đích, giúp nâng cao sức khỏe một cách bền vững.

Tập thể dục từ 5h-7h sáng giúp kích thích tuần hoàn, tăng sự tỉnh táo.

2. Khung giờ 17h–19h (giờ kinh Thận): Có nên tập thể dục?

Đây là nội dung gây nhiều hiểu lầm hiện nay. Trong Đông y, Thận được coi là "tiên thiên chi bản", có chức năng tàng tinh, chủ cốt tủy và quyết định sự phát triển cũng như sức bền của cơ thể. Vào khoảng 17h–19h, khi kinh Thận vượng, cơ thể bắt đầu chuyển dần sang trạng thái nghỉ ngơi, chuẩn bị cho quá trình phục hồi vào ban đêm.

Trong bối cảnh đó, nếu tiến hành các bài tập cường độ cao, tiêu hao nhiều thể lực và ra nhiều mồ hôi sẽ vô tình đi ngược lại xu hướng "thu tàng" của cơ thể. Mồ hôi trong Đông y được coi là "tâm chi dịch", nhưng sự bài tiết quá mức cũng kéo theo hao tổn khí và tân dịch, lâu dài ảnh hưởng đến phần "tinh" mà Thận đảm nhiệm lưu giữ.

Điều này giải thích vì sao một số người duy trì thói quen tập nặng vào buổi tối thường gặp tình trạng mỏi lưng, đau gối hoặc cảm giác kiệt sức kéo dài dù vẫn tập luyện đều đặn.

Tuy nhiên, nếu từ đó kết luận rằng hoàn toàn không nên vận động trong khung giờ này thì lại là cách hiểu chưa toàn diện. Trên thực tế, cơ thể vẫn cần vận động để duy trì sự lưu thông khí huyết, nhưng hình thức vận động cần thay đổi. Những bài tập nhẹ nhàng như yoga, thái cực quyền, đi bộ chậm hay giãn cơ không những không gây hại mà còn giúp thư giãn thần kinh, ổn định khí huyết và hỗ trợ giấc ngủ.

Như vậy, vấn đề cốt lõi không nằm ở việc "có tập hay không", mà ở việc "tập với cường độ và mục đích gì".

Tập yoga phù hợp vào 17h-19h.

3. Khung giờ không nên tập thể dục

Không phải thời điểm nào trong ngày cũng thích hợp để vận động. Có những khoảng thời gian cơ thể ưu tiên cho các hoạt động sinh lý khác; nếu cố tình tập luyện sẽ dễ gây rối loạn chức năng tạng phủ.

Khoảng 23h đến 3h sáng: Là lúc kinh Đởm và kinh Can hoạt động mạnh. Đây là giai đoạn cơ thể cần ngủ sâu để phục hồi và nuôi dưỡng huyết. Nếu thức khuya để vận động mạnh sẽ làm gián đoạn quá trình này, đồng thời gây hao tổn âm huyết, lâu dài dẫn đến suy nhược và rối loạn giấc ngủ.

Khoảng 11h đến 13h trưa: Khi dương khí đạt cực thịnh, tâm hỏa vượng, nếu tiếp tục vận động mạnh sẽ khiến cơ thể rơi vào trạng thái quá nhiệt, dễ mất nước, tăng gánh nặng tim mạch và nguy cơ choáng, đặc biệt trong thời tiết nóng.

Tập thể dục ngay sau khi ăn: Đặc biệt vào buổi tối, không được khuyến khích. Sau ăn, khí huyết tập trung về tỳ vị để tiêu hóa. Nếu vận động ngay sẽ gây đầy bụng, khó tiêu và ảnh hưởng lâu dài đến chức năng tỳ vị.

4. Khung giờ nên tập thể dục

Ngược lại, có những thời điểm việc tập thể dục mang lại lợi ích tối đa nếu thực hiện hợp lý.

Khoảng 5h đến 7h sáng: Dương khí bắt đầu sinh khởi, cơ thể cần được "đánh thức" nhẹ nhàng. Vận động lúc này giúp kích thích tuần hoàn và tăng sự tỉnh táo.

Khoảng 7h đến 9h sáng: Cơ thể ổn định, năng lượng dồi dào, phù hợp với các bài tập cường độ trung bình.

Khoảng 15h đến 17h: Được xem là "thời điểm vàng" để tập luyện. Lúc này, khí huyết lưu thông mạnh, cơ bắp linh hoạt, phản xạ tốt, giúp tối ưu hiệu quả và giảm nguy cơ chấn thương.

15h-17h là khung giờ "vàng" để tập thể dục.

5. Tập thể dục không chỉ là thói quen, mà còn là nghệ thuật dưỡng sinh

Từ góc nhìn của y học cổ truyền, tập thể dục không chỉ là hoạt động vận động mà còn là phương pháp điều hòa khí huyết, cân bằng âm dương.

Quan điểm không nên tập cường độ mạnh trong khung giờ 17h–19h là có cơ sở, nhưng cần hiểu linh hoạt. Điều quan trọng không phải tránh hoàn toàn một khung giờ, mà là điều chỉnh hình thức và cường độ vận động phù hợp với trạng thái cơ thể.

Khi làm được điều đó, việc tập thể dục không chỉ giúp nâng cao sức khỏe mà còn là một phương thức dưỡng sinh, giúp con người sống hài hòa với tự nhiên và duy trì thể trạng bền vững.

BSNT Phan Bích Hằng