Tên lửa giá rẻ sẽ thay UAV 'thống trị' chiến tranh trên không?

UAV cánh quạt đang mất dần lợi thế?

Sau hơn 4 năm xung đột tại Ukraine, nhiều nước NATO đã tăng mạnh đầu tư cho UAV với niềm tin đây sẽ là yếu tố thay đổi chiến tranh hiện đại.

Tuy nhiên, theo một số chuyên gia quân sự, thực tế chiến trường đang cho thấy xu hướng khác: các UAV cánh quạt giá rẻ có thể dần mất ưu thế trước sự xuất hiện của UAV phản lực và tên lửa đánh chặn chi phí thấp.

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là việc Nga được cho là đang cải tiến UAV Shahed bằng cách trang bị động cơ turbojet thay cho động cơ cánh quạt truyền thống.

Điều này giúp các UAV mới đạt tốc độ khoảng 740 km/h, cao gấp nhiều lần mức khoảng 145 km/h của Shahed kiểu cũ, đồng thời hoạt động ở độ cao lớn hơn đáng kể. Sự thay đổi đó khiến các UAV đánh chặn cánh quạt của Ukraine gặp khó khăn lớn.

Các loại drone đánh chặn vốn chỉ đạt tốc độ khoảng 450 km/h không còn đủ khả năng bám đuôi mục tiêu như trước, buộc phải chuyển sang chiến thuật lao trực diện với xác suất tiêu diệt thấp hơn nhiều.

Máy bay không người lái. Ảnh War on the Rocks

Theo giới phân tích, bài học đang dần lặp lại quy luật cổ điển của không chiến: tốc độ và độ cao vẫn là yếu tố sống còn.

Trong khi nhiều nước phương Tây tiếp tục đầu tư mạnh cho UAV cánh quạt phục vụ cả tấn công lẫn phòng thủ chống drone, Nga và Iran lại được cho là đang hướng sang mô hình khác - UAV phản lực kết hợp tên lửa đánh chặn giá rẻ.

Một ví dụ được nhắc tới là tên lửa 358 của Iran, được cho có giá khoảng 90.000 USD/quả nhưng đủ khả năng đối phó nhiều mục tiêu trên không như UAV Shahed, MQ-9 Reaper hay trực thăng AH-64 Apache.

Theo một số nhận định, đây có thể là hướng tiếp cận bền vững hơn so với việc phụ thuộc hoàn toàn vào UAV cánh quạt.

Dù vậy, nhiều ý kiến cho rằng UAV sẽ không biến mất khỏi chiến trường mà thay đổi vai trò. Thay vì trực tiếp lao vào mục tiêu như hiện nay, UAV cánh quạt có thể trở thành nền tảng vận chuyển hoặc “tàu mẹ” mang theo tên lửa đánh chặn giá rẻ.

Theo cách tiếp cận này, UAV sẽ phụ trách di chuyển đường dài với chi phí thấp, còn tên lửa đảm nhiệm pha tấn công tốc độ cao cuối cùng. Ngoài tác chiến, UAV và robot mặt đất vẫn được đánh giá rất quan trọng trong hậu cần như vận chuyển đạn dược, tiếp tế hoặc sơ tán thương binh tại khu vực nguy hiểm.

Tương lai thuộc về tên lửa đánh chặn giá rẻ?

Nhiều chuyên gia cho rằng bài toán lớn nhất của phòng không hiện đại hiện nay là chi phí. Nếu đối phương có thể sản xuất hàng nghìn UAV phản lực giá chỉ khoảng vài chục nghìn USD, việc dùng tên lửa phòng không trị giá hàng trăm nghìn hoặc hàng triệu USD để đánh chặn sẽ trở nên không hiệu quả về kinh tế.

Từ đó xuất hiện ý tưởng phát triển lớp tên lửa đánh chặn tự động giá rẻ, sử dụng trí tuệ nhân tạo và hệ dẫn đường tự hành để tiêu diệt UAV hoặc tên lửa hành trình chi phí thấp.

Các hệ thống này được kỳ vọng chỉ có giá từ vài nghìn tới vài chục nghìn USD mỗi quả nhưng vẫn đủ khả năng đánh chặn mục tiêu tốc độ cao.

Giới công nghệ quốc phòng phương Tây hiện đã bắt đầu xuất hiện nhiều công ty theo đuổi hướng đi này, trong đó có các startup tại Mỹ và châu Âu phát triển tên lửa đánh chặn quy mô nhỏ, sản xuất hàng loạt.

Một mẫu tên lửa giá rẻ được thử nghiệm, Ảnh WSJ

Dẫu vậy, một trong những vấn đề khiến phương Tây gặp khó là việc sản xuất tên lửa vẫn phức tạp hơn nhiều so với UAV dân dụng.

Các hệ thống động cơ phản lực, đầu dò, cảm biến và dẫn đường yêu cầu chuỗi cung ứng đặc biệt cùng đội ngũ kỹ sư chuyên sâu mà không phải quốc gia nào cũng dễ dàng mở rộng quy mô.

Trong khi đó, Trung Quốc hiện đóng vai trò rất lớn trong chuỗi cung ứng linh kiện UAV và động cơ giá rẻ toàn cầu. Theo nhiều chuyên gia, chính điều này giúp Bắc Kinh tích lũy năng lực công nghiệp và kinh nghiệm để phát triển các hệ thống phòng không chi phí thấp thế hệ mới.

Một số hệ thống phòng không chống UAV giá rẻ của Trung Quốc như FK-3000 hay Yitian, hiện đã bắt đầu thu hút sự chú ý nhờ khả năng mang số lượng lớn tên lửa đánh chặn.

Giới quan sát nhận định chiến trường Ukraine có thể đã mở ra giai đoạn chuyển tiếp mới của chiến tranh trên không - nơi UAV cánh quạt không còn giữ vai trò “vũ khí quyết định” như vài năm trước, nhường chỗ cho các hệ thống tốc độ cao hơn, tự động hơn và rẻ hơn nhiều.