Tên lửa R-77M Nga, đòn kết liễu ngoài tầm nhìn, lật đổ 'vương triều' AIM-120D Mỹ

Tên lửa không đối không R-77M Nga bay xa hơn, kháng nhiễu mạnh hơn. Ảnh: X/twz.com

Theo twz.com, R-77 là tên lửa không đối không tầm trung chủ lực của Không quân Nga trong nhiều năm qua, nổi bật với thiết kế cánh lái lưới (lattice fins) ở đuôi giúp tăng khả năng cơ động và dẫn đường radar chủ động ở giai đoạn cuối.

Phiên bản tiêu chuẩn có tầm bắn khoảng 80-100 km tùy điều kiện phóng, phù hợp cho các cuộc đụng độ tầm trung.

Tuy nhiên, trong môi trường tác chiến hiện đại với radar mạnh mẽ, tác chiến điện tử dày đặc và máy bay tàng hình, tên lửa R-77 dần lộ ra những hạn chế về năng lượng duy trì, khả năng khóa mục tiêu và kháng nhiễu (jamming là kỹ thuật can thiệp có chủ đích vào các tín hiệu điện từ ‘vô tuyến, radar, laser hoặc GPS’).

Tên lửa R-77M (còn gọi là K-77M hoặc Izdeliye 180) đại diện cho phiên bản nâng cấp sâu và toàn diện hơn nhiều. Tên lửa R-77M đã được xác nhận sử dụng trên Su-35S và tương thích với khoang vũ khí nội bộ của chiến đấu cơ Su-57.

So với tên lửa R-77, R-77M thay đổi rõ nét nhất là thay thế cánh lưới bằng cánh đuôi thông thường (conventional cropped fins).

Tiêm kích Su-35 của Nga được trang bị các tên lửa R-73, R-77 và R-77M (hay K-77M). Ảnh: @TheDeadDistrict/militarnyi.com

Thiết kế này giảm lực cản khí động, giảm tiết diện radar (RCS), đồng thời cho phép mang bên trong thân máy bay tàng hình mà không làm tăng radar signature (đặc tính phản xạ radar/diện tích phản xạ radar - RCS là mức độ hiển thị của tên lửa trên màn hình radar đối phương).

Theo twz.com, một cải tiến then chốt nằm ở hệ thống động lực. Tên lửa R-77M sử dụng động cơ nhiên liệu rắn dual-pulse (hai xung lực đẩy/xung lực kép).

Khác với động cơ single-pulse (xung lực đẩy đơn) truyền thống, động cơ dual-pulse cho phép điều chỉnh khoảng nghỉ giữa hai xung, duy trì năng lượng tốt hơn suốt hành trình, tăng khả năng cơ động ở độ cao lớn và hiệu suất cuối hành trình (endgame).

Nhờ đó, tầm bắn tối đa của tên lửa R-77M được đẩy lên đáng kể, đạt khoảng 190-200km theo các nguồn mở, gấp đôi hoặc hơn so với tên lửa R-77 tiêu chuẩn và vượt trội R-77-1 (khoảng 110km).

Tốc độ tên lửa R-77M có thể đạt Mach 4-5+, tạo ‘no-escape zone’ rộng hơn cho mục tiêu. (no-escape zone - NEZ hay vùng không thể trốn thoát là phạm vi không gian mà khi mục tiêu như máy bay hay tên lửa đối phương lọt vào, xác suất bị tiêu diệt là cực cao).

Tên lửa R-77M lột xác với radar AESA và động cơ xung lực kép, sẵn sàng lật đổ vị thế độc tôn của tên lửa AIM-120D Mỹ. Ảnh: Do You Know

Hệ thống dẫn đường và cảm biến là điểm sáng lớn nhất của tên lửa R-77M. Tên lửa trang bị đầu dò radar AESA (Active Electronically Scanned Array) tiên tiến, thường được chỉ định là 9B-1103M2 hoặc phiên bản nâng cấp 9B-1348M.

So với radar chủ động cơ học trên tên lửa R-77, đầu dò AESA cung cấp khả năng quét điện tử nhanh hơn, trường nhìn rộng, khóa mục tiêu ở khoảng cách xa hơn và kháng nhiễu (jamming) vượt trội trước các biện pháp gây nhiễu điện tử hiện đại.

Một số nguồn cho biết đầu dò còn hỗ trợ chế độ semi-active (bán chủ động), cho phép sử dụng chiếu sáng từ bên thứ ba hoặc máy bay mang.

Hệ thống datalink hai chiều cải tiến, kết hợp dẫn đường quán tính chính xác hơn và pin mạnh hơn, giúp tên lửa duy trì cập nhật mục tiêu từ radar máy bay phóng hoặc AWACS trong suốt hành trình.

Theo militarywatchmagazine.com, về thông số kỹ thuật cơ bản, tên lửa R-77M có chiều dài khoảng 3,7 mét, đường kính 200mm, trọng lượng phóng khoảng 190kg và đầu đạn khoảng 22kg.

Tiêm kích Su-35 của Nga bắt đầu sử dụng tên lửa không đối không R-77M (hay K-77M) mới. Ảnh: @TheDeadDistrict/militarnyi.com

Những con số này nhẹ và tối ưu hơn so với một số phiên bản trước, hỗ trợ tốt cho việc mang theo số lượng lớn hoặc tích hợp trên nền tảng thế hệ 5.

Tên lửa R-77M được thiết kế để đối phó hiệu quả với cả mục tiêu cơ động cao như máy bay chiến đấu lẫn mục tiêu bay chậm hơn như máy bay cảnh báo sớm hoặc tên lửa hành trình.

Theo deagel.com, sự ra đời và triển khai thực chiến của tên lửa R-77M (đặc biệt ghi nhận năm 2025 trên Su-35 ở Ukraine) phản ánh xu hướng không chiến hiện đại: không chỉ tập trung vào tầm bắn xa mà còn phải “nhìn xa, nhìn rõ, kháng nhiễu tốt và phối hợp chặt chẽ” với hệ thống radar máy bay, datalink và nền tảng C4ISR.

Trong bối cảnh đối đầu với các tên lửa đối thủ như AIM-120D của Mỹ hay PL-15 của Trung Quốc, tên lửa R-77M giúp Nga thu hẹp khoảng cách và tăng cường khả năng răn đe trong các kịch bản BVR (Beyond Visual Range - không chiến ngoài tầm nhìn).

Theo defencesecurityasia.com, hiện tại, tên lửa R-77M vẫn đang được triển khai dần và tiếp tục hoàn thiện. Với những nâng cấp toàn diện về khí động học, động lực, cảm biến và dẫn đường, đây không chỉ là một biến thể mà là bước tiến chất lượng giúp Không quân Nga nâng cao đáng kể hiệu quả tác chiến tầm xa trong môi trường tác chiến điện tử mạnh mẽ.

(Theo defencesecurityasia.com, deagel.com, militarywatchmagazine.com, twz.com)