Thẩm quyền phải được xác định rõ trong luật

Theo báo cáo tổng hợp ý kiến ĐBQH tại phiên thảo luận tổ, một số ĐBQH tán thành chủ trương phân cấp, phân quyền, cắt giảm tầng nấc thủ tục hành chính trung gian, rút ngắn thời gian ban hành chính sách.

Các ý kiến này cho rằng, việc chuyển thẩm quyền cho Bộ, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ như dự thảo Luật là phù hợp với yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đồng thời bảo đảm đồng bộ với pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo và các quy định về phân cấp đã được ban hành. Đây là yêu cầu hợp lý.

Bởi khi một cơ quan được giao trách nhiệm chuyên môn nhưng quyền quyết định vẫn phải qua nhiều cấp, tính chủ động trong tổ chức thực hiện khó phát huy. Phân cấp, phân quyền vì vậy phải gắn với việc giao quyền cho nơi trực tiếp thực hiện và có đủ năng lực chịu trách nhiệm.

Tuy nhiên, với những vấn đề có phạm vi tác động rộng, việc phân quyền cần được cân nhắc thận trọng hơn.

Một số ĐBQH đề nghị cân nhắc chuyển thẩm quyền phê duyệt Chương trình quốc gia về phát triển thị trường khoa học và công nghệ; ban hành chương trình, chính sách về nhập khẩu công nghệ, phát triển thị trường khoa học và công nghệ, thúc đẩy chuyển giao, ứng dụng, đổi mới công nghệ từ Thủ tướng Chính phủ sang Bộ Khoa học và Công nghệ.

Lý do là bởi, đây là những nội dung lớn, có tính liên ngành, liên quan đến nhiều bộ, ngành và các lĩnh vực như đầu tư, tài chính, thương mại, thuế, sở hữu trí tuệ, đấu thầu, mua sắm, ngoại thương, hải quan, quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường. Do đó, cần bảo đảm vai trò chỉ đạo, điều phối của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.

Như vậy, vấn đề đặt ra là xác định đúng phạm vi phân cấp, phân quyền. Với nội dung thuộc lĩnh vực chuyên môn, việc giao quyền cho cơ quan chuyên ngành để chủ động xử lý là cần thiết. Nhưng với chương trình, chính sách liên ngành, liên lĩnh vực và có tính chất quốc gia, thẩm quyền quyết định cần được xem xét cùng với yêu cầu điều phối.

Một số ĐBQH đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan xây dựng và phê duyệt những nội dung thuộc thẩm quyền; trường hợp chương trình, chính sách có tính liên ngành hoặc vượt thẩm quyền thì trình cấp có thẩm quyền phê duyệt. Cách tiếp cận này vừa tăng tính chủ động của cơ quan chuyên môn, vừa bảo đảm vai trò điều phối của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.

Một đề xuất khác cho rằng, không nên giao toàn bộ thẩm quyền phê duyệt chương trình quốc gia cho Bộ Khoa học và Công nghệ. Thẩm quyền phê duyệt nên được giữ ở cấp Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ; Bộ Khoa học và Công nghệ là cơ quan đầu mối xây dựng, triển khai. Đồng thời, nghiên cứu phát huy vai trò của Hội đồng quốc gia về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong việc cho ý kiến, thống nhất chính sách trước khi phê duyệt.

Có ý kiến đề nghị rà soát, xác định chính xác chủ thể thực hiện thẩm quyền là "Bộ Khoa học và Công nghệ" hay Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, bảo đảm thống nhất với Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo và đúng kỹ thuật lập pháp.

Các ý kiến khác nhau nhưng cùng đặt ra một yêu cầu: ranh giới thẩm quyền phải được xác định rõ trong luật. Nếu phân quyền mà trách nhiệm không xác định tương ứng có thể dẫn đến phân tán trách nhiệm. Ngược lại, nếu vẫn duy trì nhiều khâu trình, xin ý kiến đối với những vấn đề thuộc thẩm quyền chuyên môn, mục tiêu cắt giảm tầng nấc và tăng tính chủ động cũng khó đạt được.

Đặt trong tổng thể dự án Luật, đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật lập pháp. Việc sửa đổi các quy định về tần số vô tuyến điện, viễn thông, giao dịch điện tử và chuyển giao công nghệ nhằm mục tiêu làm cho quản lý nhà nước thông suốt hơn, giảm thủ tục không cần thiết và nâng cao tính chủ động của cơ quan thực hiện.

Vì thế, điều quan trọng là thẩm quyền có được đặt đúng chỗ hay không. Công việc thuộc phạm vi chuyên môn cần được trao đủ quyền để cơ quan chuyên môn chủ động thực hiện. Những chương trình, chính sách liên ngành, liên lĩnh vực, có tác động ở quy mô quốc gia cần có cơ chế điều phối tương ứng.

Phân cấp, phân quyền phải đi cùng phân định trách nhiệm. Cơ quan được giao quyền phải rõ mình được quyết định những gì; cơ quan phối hợp phải rõ trách nhiệm đến đâu; cấp có thẩm quyền cao hơn phải xác định những trường hợp cần xem xét, quyết định. Quyền càng được phân cấp, trách nhiệm càng phải rõ.

Đó cũng là yêu cầu đặt ra khi hoàn thiện không chỉ với dự luật này mà còn với các dự luật có quy định về phân cấp, phân quyền khác: giảm tầng nấc nhưng không để quản lý bị phân mảnh; tăng quyền chủ động nhưng không làm mờ trách nhiệm; rút ngắn quy trình nhưng vẫn phải bảo đảm sự thống nhất trong những vấn đề có tính chất quốc gia.

Hiệu quả của phân quyền không nằm ở số lượng thẩm quyền được chuyển giao, mà ở kết quả sau khi chuyển giao: quyết định có nhanh hơn, trách nhiệm có rõ hơn và chính sách có được thực hiện thống nhất hơn hay không.