Doanh nghiệp thận trọng bắt 'tín hiệu' tiêu dùng trong chuyển đổi xanh

Doanh nghiệp ngành bán lẻ tiêu dùng cần xây dựng chiến lược dài hơi để bắt tín hiệu hành vi tiêu dùng mới của thị trường

Theo các chuyên gia, qua nghiên cứu chính sách lựa chọn nhà cung cấp của hơn 130 tập đoàn đa quốc gia như Apple, Samsung hay Unilever, phần lớn doanh nghiệp quốc tế không đặt nặng các chứng chỉ đắt đỏ mà quan tâm nhiều hơn đến các yêu cầu nền tảng như tuân thủ quy định lao động, chống hối lộ, quản lý chất thải và minh bạch trong vận hành. Điều này cho thấy doanh nghiệp nhỏ và vừa không nhất thiết phải bắt đầu bằng những khoản đầu tư lớn. Ngay cả khi chưa đủ nguồn lực để thực hiện các chứng chỉ ESG, doanh nghiệp vẫn có thể đáp ứng yêu cầu khách hàng bằng việc xây dựng và chứng minh các tiêu chí cơ bản.

Ở khía cạnh nhân sự, doanh nghiệp nhỏ cũng không cần lập ngay phòng ban chuyên trách cho phát triển bền vững. Chỉ cần một người được trao quyền cùng mục tiêu rõ ràng là có thể bắt đầu triển khai. Đây cũng là lợi thế của doanh nghiệp nhỏ khi người ra quyết định thường trực tiếp điều hành, giúp quá trình phê duyệt nhanh hơn so với các tổ chức lớn.

Bà Nguyễn Cẩm Chi, Giám đốc Khối Tư vấn Phát triển Bền vững của Công ty Tư vấn & Quản lý MCG, cho rằng trong bối cảnh người tiêu dùng vẫn có xu hướng thắt chặt chi tiêu và chưa thực sự xem phát triển bền vững là ưu tiên hàng đầu, nhiều doanh nghiệp lại đang tăng tốc theo đuổi chuyển đổi xanh. Theo bà Chi, doanh nghiệp vừa và nhỏ cần linh hoạt, xác định đúng khách hàng mục tiêu, hiểu rõ yêu cầu của chuỗi cung ứng và tận dụng hiệu quả các chính sách hỗ trợ vốn xanh. Nếu nắm bắt đúng xu hướng và có kế hoạch bài bản, doanh nghiệp hoàn toàn có thể từng bước tham gia vào quá trình chuyển đổi bền vững.

Tuy nhiên, một sai lầm phổ biến hiện nay là nhiều doanh nghiệp đầu tư vào chứng chỉ trước khi xác định rõ mục tiêu. Không ít doanh nghiệp bỏ ra hàng trăm triệu đồng để thực hiện các đánh giá hoặc chứng nhận ESG với kỳ vọng đây là điều kiện cần để tiếp cận khách hàng quốc tế. Thực tế, hiệu quả mang lại không phải lúc nào cũng tương xứng. Nhiều doanh nghiệp chưa đánh giá rõ sau khi có chứng nhận sẽ bán thêm được bao nhiêu hàng hóa, mở rộng thêm bao nhiêu khách hàng hay gia tăng bao nhiêu doanh thu. Nếu khoản đầu tư lớn không tạo ra giá trị thương mại phù hợp, doanh nghiệp cần cân nhắc lại hiệu quả và lộ trình triển khai.

Trong khi đó, áp lực chi phí đầu vào tăng cao cùng sức mua chững lại đang khiến ngành hàng tiêu dùng nhanh và bán lẻ bước vào giai đoạn “giữ giá”. Thay vì giảm giá bằng mọi cách, nhiều doanh nghiệp chuyển sang tối ưu vận hành, logistics và bán hàng đa kênh để duy trì sức mua.

Ông Nguyễn Minh Tâm, Giám đốc ngành hàng của hệ thống WinCommerce, cho biết bài toán giá hiện nay xoay quanh hai yếu tố cốt lõi là chi phí đầu vào và chi phí vận hành. Với hệ thống hơn 5.000 điểm bán và khoảng 12 triệu hội viên, bất kỳ biến động nào từ phía nhà cung cấp cũng có thể tạo hiệu ứng dây chuyền lên thị trường tiêu dùng.

“Thời gian qua, nhiều nhà cung cấp đề xuất tăng giá với lý do nguyên liệu đầu vào tăng. Chúng tôi không đồng ý ngay mà yêu cầu làm rõ mức tăng của nguyên liệu nhập khẩu, logistics hay các chi phí liên quan. Nếu hợp lý mới xem xét điều chỉnh”, ông Tâm nói.

Khảo sát của NielsenIQ cho thấy có tới 63% người tiêu dùng Việt Nam thừa nhận đang thắt chặt chi tiêu trong năm 2025, tăng so với mức 57% của năm trước. Những mối lo lớn nhất hiện nay gồm chi phí sinh hoạt, giá nhu yếu phẩm, chi phí y tế, nhiên liệu và tốc độ tăng trưởng kinh tế chậm lại. Người tiêu dùng không còn mua sắm theo thói quen mà cân nhắc kỹ hơn trước khi xuống tiền, ưu tiên các sản phẩm phù hợp ngân sách và lựa chọn kênh mua sắm hợp lý hơn.

Tại TP.HCM, người tiêu dùng cắt giảm mạnh các khoản chi mang tính tùy ý như thời trang, chăm sóc cá nhân hay ăn uống bên ngoài. Trong khi đó, người tiêu dùng Hà Nội có xu hướng ưu tiên tiết kiệm và tích lũy cho tương lai. Điểm chung là người mua ngày càng chú trọng giá trị thực, ít bị tác động bởi các chương trình giảm giá ngắn hạn.

Theo bà Nguyễn Cao Ngọc Dung, phụ trách phát triển thị trường Việt Nam – Philippines của NielsenIQ, tâm lý thận trọng hiện là rào cản lớn đối với đà phục hồi tiêu dùng. Khi hành vi khách hàng thay đổi nhanh, doanh nghiệp bán lẻ buộc phải thích ứng bằng chiến lược dài hơi hơn.

Các chuyên gia nhận định trong bối cảnh thị trường biến động liên tục, doanh nghiệp không thể chỉ tập trung vào tăng trưởng ngắn hạn mà cần nâng cao khả năng thích nghi với hành vi tiêu dùng mới. Doanh nghiệp cần chú trọng đổi mới sản phẩm, tối ưu trải nghiệm mua sắm và ứng dụng công nghệ vào vận hành, nghiên cứu thị trường cũng như chăm sóc khách hàng. Thương hiệu nào tạo được sự tin tưởng, mang lại trải nghiệm tốt và giá trị thực sẽ có cơ hội giữ chân khách hàng lâu dài. Ngược lại, doanh nghiệp chậm thay đổi dễ bị bỏ lại phía sau trong cuộc cạnh tranh ngày càng khốc liệt của thị trường bán lẻ hiện đại.

Theo bà Vũ Kim Hạnh, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam chất lượng cao, phát triển bền vững không còn là lựa chọn mà đang trở thành điều kiện tất yếu để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào thị trường toàn cầu. Hiệp hội hiện triển khai nhiều chương trình hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng với xu hướng chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và phát triển bền vững; đồng thời mở rộng kết nối với các địa phương nhằm hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng thương hiệu, phát triển hệ thống phân phối, ứng dụng AI, kinh tế tuần hoàn và ESG.