Thân thương hương lúa

Nắng thu nhuộm vàng những vạt lúa đang cữ xây hạt. Gió heo may nhè nhẹ thổi. Hương lúa lan tỏa khắp trong làng, ngoài đồng. Sau cái hít hà, anh bạn đồng nghiệp với tôi thốt lên: “Ôi mùi hương nếp sao mà quyến rũ thế! Dễ chừng đã mấy mươi năm xa quê, nay mới lại được đắm mình trong hương lúa”. Bất giác trong tôi, bao ký ức tuổi thơ gắn với cánh đồng làng mùa lúa chín ùa về, hiển hiện, thân thương.

Minh họa: Hà Huy Chương.

Tin rằng những ai sinh ra, lớn lên nơi thôn dã, dẫu có mưu sinh khắp chân trời góc bể, chắc chắn sẽ không bao giờ quên cảnh tất bật, chộn rộn của mùa gặt, mùi thơm rơm mới lan tỏa khắp nơi. Ngay từ sớm tinh mơ mọi người đã í ới gọi nhau ra đồng. Xa xa đằng đông, đường chân trời đang ửng hồng. Sớm mai đi giữa cánh đồng vàng óng ả, cảm giác bình yên đến lạ kỳ, những bon chen, ồn ã nơi phố thị không thể tồn tại ở nơi này. Từng bông lúa trĩu hạt, uốn cong cong như những bàn tay khum khum xếp chồng lên nhau của các cô thôn nữ đương tuổi xuân thì. Mỗi khi có làn gió thoảng qua, cả biển lúa lại xao động, tạo thành những con sóng vàng lấp lánh xô nhau chạy mãi. Tiếng lúa reo rì rào như lời thì thầm của đất mẹ, hòa cùng sắc nắng hanh hao tạo nên một bức tranh quê tuyệt mỹ.

Giữa biển vàng ấy là thoang thoảng hương nếp dịu thơm quyện trong gió chiều. Đó không phải mùi thơm ngào ngạt của hương bưởi, cũng không phải thanh khiết như sen đầu hạ, mà là mùi của rơm rạ, lúa vàng được nắng rất đỗi mộc mạc, ấm áp. Những ký ức tuổi thơ trỗi dậy. Đó là những ngày thả trâu ven đê và mê mải với cánh diều no gió, tiếng sáo dặt dìu, trầm bổng. Đó là những ngày lấm lem bùn đất bắt cua, bắt cá, bắt muỗm… trên những thửa ruộng vừa gặt. Đó là những đêm trăng chơi trò trốn tìm quanh những cây rơm. Khi đã mệt bơ phờ, lũ trẻ nằm thượt dưới đống rơm thơm lừng, vô tư ngắm trăng, kể cho nhau nghe đủ thứ chuyện không đầu không cuối.

Vui nhất là ngày Tết cơm mới mùng 10 tháng 10 âm lịch, cả làng thình thịch tiếng giã bánh giầy. Chõ xôi vừa chín tới, khói bốc nghi ngút, mẹ dỡ ra cối chưa kịp nguội anh em chúng tôi đã thay nhau giã. Thi thoảng lại quết mỡ vào đầu chày cho khỏi dính. Chừng anh em tôi thấm mệt, mẹ kiểm tra thấy xôi đã nhuyễn ngấu là có thể nặn thành những chiếc bánh hình tròn, ở giữa có nhân đậu xanh có vị mặn hoặc ngọt. Khi ấy tôi ăn không biết chán món bánh giầy được làm ra từ những hạt gạo thơm lừng, chan chứa tình đất, tình người quê hương.

Tôi vẫn nhớ như in mấy cô bạn cùng lớp vốn hay lam, hay làm từ bé thường hay lượm những bông lúa nếp vừa chắc hạt để giã cốm, để thùi lùi cắn chắt… Lớp học chìm trong tiết lạnh đầu đông tái tê, còn cái thú nào hơn khi được cô bạn gái ngồi cùng bàn thi thoảng lại giúi cho khi thì nắm cốm, khi là mấy bông lúa vừa lùi xong còn nóng hổi, tỏa thơm ngào ngạt. Dường như cái lạnh vơi đi, nhường chỗ cho hơi ấm nồng nàn, lan toả.

Thời gian như chiếc bánh xe từ từ lăn không bao giờ ngưng nghỉ. Cánh đồng làng ngày càng thu hẹp, những chiếc máy cày, máy gặt đã thay sức người, sức trâu trên cánh đồng làng. Hình ảnh những cây rơm giữa bảng lảng khói lam chiều dần thưa vắng. Nhưng dù có đổi thay thế nào cũng không làm vơi đi những ký ức trong ngần về làng quê ngày mùa của những người con xa xứ. Văng vẳng câu thơ của Quang Dũng lại hiện về: “Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói/ Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”.